Η Ελευθεροτυπία ως «Φωνή των Εξαρχείων»

Πρέπει να το παραδεχθούμε. Δεν είναι αυτονόητο για μία εφημερίδα να αλλάξει ύφος και προσανατολισμό, να εξειδικευθεί στην παρουσίαση συγκεκριμένης θεματολογίας, επιτυγχάνοντας παράλληλα την αναγνώριση του αναγνωστικού κοινού για την εγκυρότητα των ειδικών θεμάτων που επιλέγει να παρουσιάσει. Πρέπει λοιπόν να αναγνωρίσουμε ότι η Ελευθεροτυπία καταβάλλει φιλότιμες προσπάθειες τον τελευταίο καιρό να μετεξελιχθεί σε εφημερίδα που εξειδικεύεται στη χλωρίδα και πανίδα του κέντρου των Αθηνών και πιο συγκεκριμένα στα δρώμενα της περιοχής των Εξαρχείων.

Τελευταίο της επίτευγμα: η απουσία οιασδήποτε (τίποτα απολύτως!!!) αναφοράς στο χθεσινό φύλλο της για τον εντοπισμό της κεντρικής γιάφκας του «Επαναστατικού Αγώνα» στην Κυψέλη. Το καλύτερο όμως ήταν το σημερινό κεντρικό άρθρο του εκδότη της «Ε», με το οποίο εξηγεί την ορθότητα αυτής της επιλογής. Ούτε λίγο ούτε πολύ, το άρθρο υποστηρίζει ότι η δημοσιογραφική δεοντολογία απαγόρευσε τη δημοσίευση οιασδήποτε είδησης σχετικά με τον εντοπισμό της γιάφκας από τη στιγμή που η Αστυνομία δεν το είχε επιβεβαιώσει. Υπογραμμίζει λοιπόν η «Ε», ότι η Αστυνομία είχε περικυκλώσει την πολυκατοικία και δεν ήταν δυνατόν για τους δημοσιογράφους να προσεγγίσουν ούτε τους ενοίκους για να συνομιλήσουν μαζί τους. Κατά την «Ε», η απουσία οιασδήποτε είδησης αποσκοπούσε στην αποστολή μηνύματος στην κοινή γνώμη για «άμυνα στην παραπληροφόρηση» την οποία επιχειρεί η Αστυνομία με τη χρησιμοποίηση των ΜΜΕ προκειμένου να σπιλωθούν οι υπολήψεις των κατηγορούμενων για συμμετοχή σε τρομοκρατικές ενέργειες, να παραβιασθεί το τεκμήριο αθωότητας και τα ατομικά δικαιώματά τους.



Δηλαδή, αν καταλαβαίνω καλά τη λογική της Ελευθεροτυπίας, από τη στιγμή που η Αστυνομία δεν είχε επιβεβαιώσει επίσημα την ύπαρξη της γιάφκας, η δημοσιογραφική δεοντολογία δεν επέτρεπε τη δημοσίευση οιασδήποτε είδησης. Μάλιστα. Περίεργη αντίληψη περί δημοσιογραφικής δεοντολογίας. Εγώ, αυτό που ήξερα μέχρι τώρα είναι ότι βασική αποστολή του δημοσιογράφου είναι η εγρήγορση, η καχυποψία για την εκδοχή των γεγονότων όπως την παρουσιάζουν οι κρατικές αρχές, και η εν συνεχεία, έρευνα και αποκάλυψη της αλήθειας. Και όλα αυτά μέσα στο πλαίσιο της δημοσιογραφικής δεοντολογίας. Η λογική της «Ε», εισάγει ρηξικέλευθη ερμηνεία της δημοσιογραφικής δεοντολογίας: από τη στιγμή που κάποια είδηση δεν έχει ακόμα επιβεβαιωθεί από τις κρατικές αρχές, και μάλιστα από την Αστυνομία, ο δημοσιογράφος πρέπει να κάτσει με τα χέρια σταυρωμένα. Από εδώ και πέρα, οι δημοσιογράφοι της «Ε» καλό είναι να τηλεφωνούν στα υπουργεία και να ρωτούν τον αρμόδιο Υπουργό: «Κάτι ακούγεται για ένα σκάνδαλο προμηθειών, το επιβεβαιώνετε; Βγάλτε μια ανακοίνωση σας παρακαλούμε διότι αλλιώς η διεύθυνση της εφημερίδας δεν μας επιτρέπει να δημοσιεύσουμε την είδηση». Αλήθεια, όταν η Ελευθεροτυπία δημοσίευε πρώτη και καλύτερη της προκηρύξεις τις 17N, η Αστυνομία είχε επιβεβαιώσει την εγκυρότητά τους; Αλλά ξέχασα, στην περίπτωση αυτή δεν ετίθετο θέμα σύλληψης τρομοκρατών. Απλώς, η δημοσιογραφική δεοντολογία επέβαλλε στην Ελευθεροτυπία τη συνδρομή στην άσκηση του δικαιώματος στην ελευθερία της έκφρασης του Κουφοντίνα και του Ξηρού.



Λέει η Ελευθεροτυπία ότι η επιλογή της αποτελεί άμυνα στην προσβολή των δικαιωμάτων των συλληφθέντων και ιδιαιτέρως του τεκμηρίου της αθωότητας. Βεβαίως. Όταν προσβάλλεται αυτή η θεμελιώδης εγγύηση για τη διεξαγωγή δίκαιης δίκης, ο δημοσιογράφος πρέπει να το καταγγείλει, να ενημερώσει το κοινό. Αλλά στην περίπτωση της σύλληψης των μελών του Επαναστατικού Αγώνα, πότε και πώς παραβιάσθηκε το τεκμήριο αθωότητας και τα ατομικά δικαιώματα των κατηγορουμένων; Δεν θα όφειλε η Ελευθεροτυπία, χάριν της δημοσιογραφικής αξιοπιστίας να γίνει λίγο πιο συγκεκριμένη;



Εκτός αν δεν την ενδιαφέρει η αξιοπιστία της. Και δεν την απασχολεί η αντικειμενική ενημέρωση των αναγνωστών της. Διότι, έχει κάθε δικαίωμα η «Ε» να δημοσιεύει με τον τρόπο που εκείνη επιλέγει, με την ιδεολογική γραμμή που εκείνη επιθυμεί, την είδηση για το σημαντικότερο γεγονός της επικαιρότητας. Δεν έχει όμως το δικαίωμα να μη δημοσιεύει καθόλου της είδηση. Σαν μην υπήρξε ποτέ. Στην περίπτωση αυτή δεν δίνει την εντύπωση της καθημερινής, αδέσμευτης εφημερίδας, όπως ή ίδια αρέσκεται να προβάλλει τον εαυτό της. Μάλλον με πιο εμπλουτισμένη έκδοση της «Φωνής των Εξαρχείων» μοιάζει. Με καλύτερο αθλητικό ένθετο.

ΕΔΔΑ, Ruokanen and others v. Finland, no. 45130/06, 6.4.2010. Μία κακή απόφαση για την προστασία των δημοσιογραφικών πηγών

Η Ruokanen έρχεται να προστεθεί σε μία σειρά αποφάσεων για την ελευθερία της έκφρασης, και ιδιαιτέρως για την ελευθερία του Τύπου, οι οποίες δημιουργούν την εντύπωση ότι το Ευρωπαϊκό δικαστήριο επιχειρεί τα τελευταία χρόνια (συνειδητά ή όχι, δεν μπορούμε ακόμα να το γνωρίζουμε) την υποβάθμιση προστασίας του προαναφερθέντος δικαιώματος προς όφελος των εννόμων αγαθών της τιμής και της υπόληψης. Τα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης είναι, περιληπτικά, τα εξής: ένα περιοδικό ποικίλης ύλης δημοσίευσε άρθρο το οποίο αναπαρήγαγε τις κατηγορίες για βιασμό που είχε απευθύνει μία νεαρή κοπέλα κατά των νταβραντισμένων μελών μιας ομάδας μπέιζμπολ. Η κοπέλα υποστήριζε ότι την είχαν εξαναγκάσει σε ερωτική επαφή ένα βράδυ που έβρεχε πολύ και αφού είχαν όλοι μαζί πανηγυρίσει τη νίκη της ομάδας στο φινλανδικό πρωτάθλημα μπέιζμπολ. Οιαδήποτε ομοιότητα με την περίπτωση της μαθήτριας της Αμαρύνθου, η οποία πειραματιζόταν με τη σεξουαλικότητά της, είναι καθαρά συμπτωματική. Το άρθρο στηριζόταν στις δημόσιες καταγγελίες που είχε προβεί η άτυχη κοπέλα την επομένη του συμβάντος και, κατά το περιοδικό, βασιζόταν και σε άλλες ανώνυμες μαρτυρίες. Ωστόσο, η αστυνομική έρευνα σχετικά με το περιστατικό απέβη άκαρπη, διότι η κοπέλα δεν κατάφερε να αναγνωρίσει τους δράστες, ενώ οι καταθέσεις της ήταν αντιφατικές. Ο διευθυντής του περιοδικού και ο συντάκτης του άρθρου καταδικάσθηκαν για συκοφαντική δυσφήμηση και υποχρεώθηκαν στην καταβολή τόσο προστίμου όσο και αποζημίωσης στην ομάδα του μπέιζμπολ (η τελευταία ήταν αλμυρή, 89.000 ευρώ, καλό αυτό για την ομάδα, διότι έτσι έβγαλε και καμιά μεταγραφή για την επόμενη σεζόν).

Το ΕΔΔΑ κατέληξε σε μη παραβίαση του άρθρου 10 της Σύμβασης, διάταξης που κατοχυρώνει την ελευθερία της έκφρασης με αιτιολογία μάλλον προβληματική για την ελευθερία του Τύπου, και ιδιαιτέρως για την προστασία των δημοσιογραφικών πηγών. Από τη μία πλευρά, το Ευρωπαϊκό δικαστήριο διαπίστωσε ότι το άρθρο ήταν γραμμένο κατά τρόπο αντικειμενικό και ότι δεν ενέδιδε στον πειρασμό του κουτσομπολιού και εύκολου εντυπωσιασμού. Μου αρέσουν αυτές οι ηθοπλαστικές παρατηρήσεις του ΕΔΔΑ σε ζητήματα ελευθερίας της έκφρασης! Επίσης παρατηρήθηκε ότι το δημοσίευμα δεν κατονόμαζε τους πρωταγωνιστές του περιστατικού αν και, όπως υπογράμμισε το ΕΔΔΑ, ήταν πολύ εύκολο οι τελευταίοι να προσδιορισθούν. Από την άλλη πλευρά, και αυτό μέτρησε στη λογική του διεθνούς δικαστηρίου, το επίμαχο άρθρο περιελάμβανε πραγματικά περιστατικά (facts) και όχι αξιολογικές κρίσεις (value judgments). Άρα, ο συντάκτης του θα έπρεπε να είχε μεριμνήσει για την εγκυρότητά τους. Κάτι τέτοιο δεν συνέβη κατά τον ευρωπαίο δικαστή, διότι το περιοδικό δεν επικοινώνησε ούτε με την κοπέλα ούτε με τους αθλητές.



Το θέμα όμως είναι ότι ο συντάκτης είχε βασισθεί τόσο στις καταγγελίες της νεαρής όσο και σε ανώνυμες πηγές. Ωστόσο, κατά το ΕΔΔΑ, δεν υπήρξε πρόβλημα ως προς το σημείο αυτό, διότι οι προσφεύγοντες «δεν υποχρεώθηκαν ποτέ να αποκαλύψουν τις πηγές τους » (§47). Έλα όμως που, όπως το ίδιο το φινλανδικό εφετείο είχε δεχθεί, «οι προσφεύγοντες εκτέθηκαν σε πιθανή καταδίκη τους για δυσφήμηση, λόγω της απόφασής τους να μην αποκαλύψουν τις πηγές τους». Ως προς αυτήν την κρίση του εθνικού δικαστηρίου, ο δικαστής του Στρασβούργου δεν είχε τίποτα να πει. Η ουσία όμως του δημοσιογραφικού απορρήτου είναι ότι, όντως, ο δημοσιογράφος παίρνει το ρίσκο της καταδίκης του σε αποζημίωση ή σε ποινή στερητική της ελευθερίας αποφασίζοντας να βασισθεί σε πηγές που δεν μπορεί να αποκαλύψει, διότι έχει εγγυηθεί την ανωνυμία τους. Η ιδιαίτερη αυτή προστασία που κανονικά παρέχει η έννομη τάξη στον δημοσιογράφο δεν δικαιολογείται επειδή ο ίδιος ή η ίδια είναι ωραίοι αλλά διότι σε περίπτωση που δεν δημοσιευθεί η επίμαχη είδηση, υπό τη δαμόκλειο σπάθη της καταδίκης, η κοινή γνώμη θα στερηθεί πληροφοριών που πιθανότατα αφορούν το δημόσιο συμφέρον. Με άλλα λόγια, η προοπτική της καταδίκης λειτουργεί αποτρεπτικά για τον δημοσιογράφο. Περνώντας στα ψιλά το συγκεκριμένο πρόβλημα της υπόθεσης, το ΕΔΔΑ υπονόμευσε στην ουσία την προστασία του δημοσιογραφικού απορρήτου, κατά τρόπο μάλιστα αντίθετο προς τη νομολογία του επί του θέματος (βλ. Financial Times LTD and Others v. UK). Η μειοψηφούσα γνώμη του βρετανού δικαστή Sir N. Bratza στη σχολιαζόμενη υπόθεση είναι, κατά τη γνώμη μου, ενδιαφέρουσα και θέτει τα πράγματα στη σωστή τους βάση.

Φεύγει και ο John Paul Stevens από το Supreme Court

Πριν από λίγες μέρες, ο John Paul Stevens, το αρχαιότερο μέλος του ανωτάτου αμερικανικού δικαστηρίου ανακοίνωσε ότι στο τέλος του δικαστικού έτους θα συνταξιοδοτηθεί. Ο Stevens είναι σήμερα 89 ετών και, ζωή να΄χει, τα έχει τετρακόσια. Έχει αναδειχθεί στον ηγέτη της φιλελεύθερης τάσης του Supreme Court, ο μοναδικός από τους εννέα δικαστές αυτού του δικαστηρίου που θεωρεί τη θανατική ποινή ως αντισυνταγματική. Αξιοσημείωτο ότι ο απερχόμενος δικαστής είχε διορισθεί από τον ρεπουμπλικάνο G. Ford! Η εμπειρία και η διπλωματικότητά του (αποτελεί έναν από τους μακροβιότερους αν όχι τον μακροβιότερο δικαστή του Supreme Court) του επέτρεψαν, ιδίως τα τελευταία χρόνια που το δικαστήριο έχει γείρει επικίνδυνα προς τα πολύ δεξιά, να συμβάλει αποφασιστικά στη σύνθεση διαφορετικών απόψεων μέσα στο δικαστήριο και να επιτύχει πλειοψηφίες υπέρ της διεύρυνσης της προστασίας των ατομικών δικαιωμάτων.

Ο Obama έχει έτσι την ευκαιρία να διορίσει μέσα σε έναν μόλις χρόνο και δεύτερο, μετά τη λατίνα Sotomayor, δικαστή στο Supreme Court. Δεδομένων των προωθημένων θέσεων του Stevens δεν είμαι βέβαιος ότι θα καταφέρει να βρει κάποιον ή κάποια τόσο φιλελεύθερο/η. Πάλι καλά πάντως που δεν είναι ρεπουμπλικάνος πρόεδρος αυτός που θα διορίσει τον αντικαταστάτη του Stevens. Αν π.χ. ήταν ο Bush στη θέση του Obama, τότε "χαιρέτα μου τον πλάτανο". Θα έβρισκε κάποιον σαν τον Alito ή τον Roberts και το Supreme Court θα έκλινε ξεκάθαρα πλέον προς μία πολύ, πολύ συντηρητική κατεύθυνση. Θα σας κρατήσω ενήμερους για τη συνέχεια. Προσωπικά ελπίζω ότι ο Obama θα προβεί σε μία λιγότερο politically correct επιλογή από τη Sotomayor και θα επιχειρήσει αυτή τη φορά να διορίσει κάποιον ο οποίος θα αποτελέσει ισχυρό θεωρητικό αντίβαρο στους υπερσυντηρητικούς, πλην όμως ευφυέστατους νομικούς, Alito και Roberts.

Ορισμένες σκέψεις για τη «συλλογική μας συνενοχή» σε υποθέσεις βιασμού

Στα τέλη του προηγούμενου μήνα η Ελευθεροτυπία δημοσίευσε ένα ενδιαφέρον άρθρο του Σταύρου Τσακυράκη, αναπληρωτή καθηγητή του Συνταγματικού δικαίου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, σχετικά με την αθωωτική απόφαση της ελληνικής δικαιοσύνης σε υπόθεση όπου αλλοδαπή μαθήτρια φερόταν να έχει βιασθεί ομαδικά από συμμαθητές της στο σχολείο της Αμαρύνθου. Ο συντάκτης υπογράμμιζε ότι «πιστεύει το κορίτσι» με βασικό επιχείρημα ότι θα ήταν πολύ δύσκολο για το θύμα καταγγελθέντος βιασμού να αποδείξει, όπως και στη συγκεκριμένη υπόθεση, ότι εν τη απουσία βίας η σεξουαλική επαφή δεν ήταν συναινετική συνεύρεση. Ενδιαφέροντα, επίσης, αντίλογο στην άποψη του Τσακυράκη διάβασα στο blog elawyer.blogspot.com όπου υποστηρίζεται όχι αβάσιμα, ότι μία τέτοια προσέγγιση καταργεί στην ουσία το τεκμήριο αθωότητας στην ποινική δίκη.



Προσωπικά πιστεύω ότι η άποψη του Τσακυράκη είναι αξιοπρόσεκτη και ότι, πέρα από το στενό πλαίσιο της συγκεκριμένης υπόθεσης, μπορεί να γεννήσει γόνιμο προβληματισμό ως προς τους κανόνες που πρέπει να διέπουν την αποδεικτική διαδικασία όταν η ποινική δίκη αφορά βιασμό, ένα αδίκημα, φορτισμένο ιστορικά, και άρα με πολλές ιδιαιτερότητες. Δεν νομίζω ότι το ζήτημα της συγκεκριμένης υπόθεσης είναι εάν οι καλές μαθήτριες κάνουνε παρτούζες και πειραματίζονται με τη σεξουαλικότητά τους, όπως υποστηρίζει, μεταξύ άλλων, ο elawyer. Αυτές είναι παρατηρήσεις περισσότερο κοινωνιολογικού περιεχομένου και το πρόβλημα που θέτει όχι μόνο η συγκεκριμένη υπόθεση αλλά και πολλές άλλες υποθέσεις βιασμού είναι νομικό: ποιες πραγματικές δυνατότητες έχει το θύμα να αποδείξει τον βιασμό του, με τους υφιστάμενους κανόνες ως προς την κατανομή του βάρους απόδειξης, από τη στιγμή που δεν έχει ασκηθεί βία εναντίον του κατά τη σεξουαλική πράξη; Είναι προφανές ότι σε μία τέτοια περίπτωση ο λόγος τους θύματος αντιπαρατίθεται στον λόγο του κατηγορούμενου και ο δικαστής καλείται να διαλέξει. Γιατί πρέπει οπωσδήποτε το επιχείρημα του τελευταίου να υπερισχύει της καταγγελίας της πρώτης; Θα πρέπει δηλαδή το θύμα, οπωσδήποτε, διότι έτσι μας το επιβάλλουν τα κοινωνικά στερεότυπα και ο μισογυνισμός, να φέρει αντίσταση και να κακοποιηθεί κατά τον βιασμό, προκειμένου να μπορεί στη συνέχεια να φέρει ατράνταχτα αποδεικτικά στοιχεία στο δικαστήριο; Ξεχνάμε πόσες σοβαρές μελέτες αποδεικνύουν ότι μεγάλος αριθμός θυμάτων βιασμού δεν φέρουν αντίσταση είτε διότι οι βιαστές ήταν άτομα του περιβάλλοντός τους είτε διότι κατά τον βιασμό τους είχαν πετρώσει από τον φόβο τους και δεν μπορούσαν να βγάλουν τσιμουδιά; Ή και τα δύο;

Να σημειώσω εδώ ότι η υιοθέτηση λιγότερο αυστηρών κριτηρίων για την καταδίκη του κατηγορούμενου σε υπόθεση βιασμού δεν ισοδυναμεί απαραίτητα με ανατροπή του τεκμηρίου αθωότητας. Ο ποινικός δικαστής προβαίνει σε ελεύθερη εκτίμηση των αποδεικτικών μέσων. Θα πρέπει όμως κατά την αξιολόγησή τους να δώσει ιδιαίτερη βαρύτητα στον λόγο του θύματος, το οποίο, όπως σωστά υποστηρίζει ο Τσακυράκης, θα έχει κατά κανόνα ήδη επιδείξει τεράστιο ψυχικό σθένος για να καταγγείλει το περιστατικό, ενώ θα πρέπει στη συνέχεια να περάσει και όλο τον Γολγοθά της αποδεικτικής διαδικασίας στην αίθουσα του δικαστηρίου. Αν μας φοβίζει η προοπτική της απατημένης συντρόφου, η οποία για εκδίκηση καταγγέλλει για βιασμό τον εραστή της, ίσως θα πρέπει να εμπιστευθούμε περισσότερο την κρίση του δικαστή, ο οποίος θα πρέπει να κάνει καλά τη δουλειά του, όπως άλλωστε την εμπιστευόμαστε και στην παρούσα κατάσταση των πραγμάτων.

Να επισημάνω εδώ ότι στις ΗΠΑ, όπου τα ποινικά δικαστήρια εφαρμόζουν ελαστικότερα κριτήρια απόδειξης σε υποθέσεις βιασμού, ισχύει η αρχή της αποδείξεως της ενοχής πέραν πάσης εύλογης αμφιβολίας, κάτι το οποίο δεν είναι απαραίτητο σύμφωνα με το ηπειρωτικό δίκαιο, στο οποίο ανήκει και το ελληνικό. Για να συμβαίνει λοιπόν το πρώτο σε μία έννομη τάξη όπου επιβάλλονται τόσο αυστηρές προϋποθέσεις για την ποινική καταδίκη, δεν μπορεί, κάποιος πολύ σημαντικός λόγος θα υπάρχει. Και αυτός δεν είναι άλλος από την ιδιαιτερότητα του βιασμού, ενός εγκλήματος που συνδέεται άμεσα με την υποβάθμιση της θέσης της γυναίκας εδώ και χιλιάδες χρόνια από τις ανδροκρατούμενες κοινωνίες, την εκμετάλλευσή της που φτάνει ορισμένες φορές μέχρι και τον διασυρμό, ιδιαιτέρως σε ό,τι αφορά το σεξ και εν τέλει, όπως λέει και ο Τσακυράκης, τη δαιμονοποίησή της καθώς από θύμα παρουσιάζεται ως ο θύτης των αφελών αρσενικών.



Ναι, ίσως η συγκεκριμένη υπόθεση δεν ήταν η πιο κατάλληλη, για να επικριθεί μία αθωωτική δικαστική απόφαση σε υπόθεση βιασμού. Δεν μπορώ να το ξέρω αυτό, καθώς ούτε τον φάκελο της υπόθεσης γνωρίζω ούτε βρισκόμουν στην αίθουσα του δικαστηρίου. Ίσως αποτελεί όμως μια καλή αφορμή για να συζητήσουμε τους κανόνες απόδειξης σε δίκες με αυτό το περιεχόμενο. Οι χιλιάδες γυναίκες που, όπως πάλι αποδεικνύουν μελέτες, δεν κατήγγειλαν τον βιασμό τους, καθώς, επειδή δεν ξυλοκοπήθηκαν, ήξεραν ότι θα άκουγαν από την τοπική κοινωνία ότι «πρώτα άνοιξες καλά-καλά τα πόδια σου και μετά θυμήθηκες να διαβάλεις το παλικάρι» είναι τόσο αμελητέα ποσότητα; Και άλλες τόσες που λοιδορήθηκαν στις αίθουσες δικαστηρίων με τη λογική «έλα τώρα που δεν τα΄θελες, αν δεν σου άρεσε, θα είχες αντισταθεί», το δίχως άλλο θα ένιωθαν δικαίωση αν ο ποινικός δικαστής έπαιρνε τοις μετρητοίς τον λόγο τους απέναντι στον λόγο των άλλων, στους οποίους συμπεριλαμβάνονται συνήθως εκτός από τον δράστη, την τοπική κοινωνία και όλοι εμείς οι υπόλοιποι με τα προαιώνια στερεότυπά μας.

Ο,τι χτίσατε, χτίσατε στον αιγιαλό! Δύο γαλλικές αποφάσεις του ΕΔΔΑ με ελληνικό ενδιαφέρον, Depalle c. France και Brosset-Triboulet et autres c. France (GC), (nos 34044/02, 34078/02)

Με δύο αποφάσεις της 30ης Μαρτίου 2010, το Τμήμα διευρυμένης σύνθεσης του Ευρωπαϊκού δικαστηρίου έκρινε ότι η άρνηση ανανέωσης της παραχώρησης χρήσης αιγιαλού στους προσφεύγοντες, οι οποίοι είχαν ανοικοδομήσει, με άδεια της διοίκησης, εξοχικές κατοικίες στις αρχές του προηγούμενου αιώνα σε ζώνη αιγιαλού, δεν παραβίασε το άρθρο 1 του Πρώτου προσθέτου πρωτοκόλλου, διάταξης που κατοχυρώνει το δικαίωμα στην ιδιοκτησία. Ως προς την εφαρμογή αυτής της διάταξης, το ΕΔΔΑ θεώρησε ότι η επίδικη κατάσταση αποτέλεσε « ρύθμιση στη χρήση περιουσιακού αγαθού » και όχι « στέρηση ιδιοκτησίας », σύμφωνα με το άρθρο 1 του Πρώτου πρωτοκόλλου, αφού οι προσφεύγοντες υπέστησαν δραστικό περιορισμό στην απόλαυση περιουσιακού αγαθού, το οποίο αναμφισβήτητα υφίστατο εν προκειμένω λόγω της παρόδου μεγάλου χρονικού διαστήματος από την ανοικοδόμηση των παραθεριστικών κατοικιών. Είναι ενδιαφέρον ότι το Grand Chamber θεώρησε ότι υφίστατο όντως περιουσιακό αγαθό, καθώς οι προσφεύγοντες, μετά από τόσα καλοκαίρια στα εξοχικά τους, είχαν εύλογη πλέον προσδοκία απόλαυσης της περιουσίας τους και δεν ανέμεναν ότι ο κακός Νομάρχης θα τους έδινε κάποια ωραία πρωία τα παπούτσια στο χέρι.



Ωστόσο, ως προς την ουσία το ΕΔΔΑ κατέληξε σε μη παραβίαση του δικαιώματος στην ιδιοκτησία υπογραμμίζοντας τη σημασία της προστασίας του αιγιαλού και της ανάπτυξης αντίστοιχης χωροταξικής πολιτικής (§81). Το ΕΔΔΑ επισήμανε έτσι ότι η γαλλική διοίκηση ενημέρωνε τακτικά τους προσφεύγοντες ότι η ανανεώση της άδειας ήταν προσωρινή και ότι μπορούσε να ανακληθεί χωρίς την υποχρέωση καταβολής αποζημίωσης. Επίσης, σημειώθηκε ότι η διοίκηση είχε επιχειρήσει να έλθει σε διακανονισμό με τους προσφέυγοντες, δεχόμενη να ανανεώσει εκ νέου την παραχώρηση χρήσης του αιγιαλού υπό τον όρο ότι αυτή θα ήταν προσωποπαγής και ότι δεν θα μπορούσαν οι ίδιοι να μεταβιβάσουν την κυριότητά των σπιτιών στα παιδάκια τους. Κάτι τέτοιο όμως δεν έγινε δεκτό από τους προσφεύγοντες και το ΕΔΔΑ έκανε εμφανή τη δυσαρέσκειά του για τα τερτίπια των προσφευγόντων σε αυτό το σημείο. Ομολογώ ότι το τελευταίο ήταν έξυπνο κολπάκι της γαλλικής διοίκησης. Το ενδιαφέρον των αποφάσεων είναι ότι το Τμήμα διευρυμένης σύνθεσης προέβη σε γενικότερες κρίσεις ως προς την ανάγκη προστασίας του αιγιαλού στις ευρωπαϊκές χώρες και τη διαφάλιση της δημόσιας χρήσης του. Σημείωσε με νόημα ότι «δεδομένου του αυξανόμενου ενδιαφέροντος ανοικοδόμησης που συγκεντρώνουν οι παραλιακές ζώνες, η επίτευξη λελογισμένης οικοδομικής δραστηριότητας και η διασφάλιση της ελεύθερης πρόσβασης σε αυτές δικαιολογούν την εφαρμογή αυστηρότερης νομοθετικής πολιτικής σε αυτόν τον τομέα » (§89). Νομίζω ότι οι αποφάσεις αυτές αποκτούν μεγαλύτερη σημασία εν όψει και της συζήτησης που αναπτύσσεται τελευταία στην Ελλάδα για την επιβολή αυστηρότερων όρων στην εκτός σχεδίου δόμηση και ιδιαιτέρως σε ό,τι αφορά τα πολύπαθα νησιά των Κυκλάδων. Ήδη φαντάζομαι την Μπιρμπίλη να εφορμά από ψηλά, με τη ρομφαία και την Depalle ανά χείρας, και να ξυρίζει τους αιγιαλούς από τα καλόγουστα, ταπεινά, νεοελληνικά εξοχικούλια.

Καλό Πάσχα με νέες αποφάσεις από το Στρασβούργο

Λοιπόν, είχαμε καιρό να τα πούμε και οι αποφάσεις από το Στρασβούργο αυξήθηκαν επικίνδυνα! Πάμε λοιπόν για ένα tour d’horizon που θα έλεγαν και οι Γάλλοι. Σας συμβουλεύω να διαβάσετε τις αποφάσεις ενόσω τρώτε τα τελευταία τσουρεκάκια και αυγουλάκια από το πασχαλινό τσιμπούσι. Πρώτη λοιπόν η Orsus et autres c. Croatie (n° 15766/03, 16.3.2010). Το Grand Chamber του ΕΔΔΑ ανέτρεψε την ομόφωνη προηγούμενη απόφαση του Τμήματος και κατέληξε σε παραβίαση του άρθρου 14 της ΕΣΔΑ σε συνδυασμό με το άρθρο 2 του Πρώτου πρωτοκόλλου. Δηλαδή, για να τα κάνω πιο λιανά, το ΕΔΔΑ θεώρησε ότι η ένταξη μαθητών Ρομά σε σχολικές τάξεις όπου η διδακτέα σχολική ύλη ήταν κατά 30% πιο περιορισμένη σε σχέση με τις κανονικές σχολικές τάξεις, αποτέλεσε παραβίαση του δικαιώματος στην εκπαίδευση και αναιτιολόγητη διάκριση εις βάρος τους. Η απόφαση δέχθηκε, με ισχνή πλειοψηφία εννέα εναντίον οκτώ, ότι τα παιδιά καταγωγής Ρομά εντάχθηκαν στις ειδικές τάξεις χωρίς όμως προηγουμένως να έχουν αξιολογηθεί οι γνωσιακές τους δυσκολίες ή η ανεπαρκής γνώση της κροατικής γλώσσας. Επίσης αρκετά από τα παιδιά δεν επανεντάχθηκαν στις κανονικές τάξεις ακόμα και όταν απέκτησαν επαρκή γνώση της κροατικής. Η απόφαση έχει σημασία, διότι είναι από τις ελάχιστες όπου το Grand Chamber ανατρέπει προηγούμενη απόφαση Τμήματος, το οποίο είχε καταλήξει σε μη παραβίαση (και μάλιστα εδώ ομόφωνα) των επικληθεισών διατάξεων της ΕΣΔΑ. Επιβεβαιώνεται έτσι η ευαισθητοποίηση του ΕΔΔΑ σε θέματα προστασίας των ατομικών δικαιωμάτων μειονοτικών ομάδων όπως οι Ρομά. Είναι αλήθεια πάντως ότι το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο είναι ακόμα αρκετά διχασμένο ως προς την εφαρμογή της έννοιας της «έμμεσης διάκρισης», όπως η ίδια καθιερώθηκε στη σημαντική απόφαση D.H. and Others v. Czech Republic (2007) και αναπτύχθηκε στη Sampanis and Others v. Greece (2008). Η ισχνή πλειοψηφία στην Orsus δείχνει ότι η θεωρία της έμμεσης διάκρισης έχει ακόμα να διανύσει πολύ δρόμο στη νομολογία του δικαστηρίου του Στρασβούργου.

Άλλη μία απόφαση του Grand Chamber που δημοσιεύθηκε στις 16.3.2010 ήταν η Carson and Others v. UK (n° 42184/05). Η απόφαση δεν είναι τόσο πιασάρικη όσο η Orsus, έχει όμως «ψωμί», καθώς αφορά το δικαίωμα στην ιδιοκτησία και συγκεκριμένα τον καθορισμό του ύψους συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων. Όπως βλέπετε κάνω ανοίγματα και σε τέτοια θέματα, για να επεκτείνω το ακροατήριό μου και σε άτομα τρίτης ηλικίας. Ίσως δε να έχω και την κρυφή, ματαιόδοξη, επιθυμία να με καλέσουν σε εκπομπές τους στην τηλεόραση αυθεντίες του είδους όπως ο Αυτιάς ή ο καθηγητής Μητρόπουλος. Τι να κάνουμε, άνθρωποι είμαστε... Λοιπόν, πέραν της πλάκας, το ζήτημα της Carson ήταν ενδιαφέρον. Οι προσφεύγοντες κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας τους στο βρετανικό δημόσιο, είχαν καταβάλει κανονικά τις συνταξιοδοτικές τους εισφορές πριν αποφασίσουν να μετοικήσουν σε τρίτες χώρες, όπως η Ν. Αφρική και η Αυστραλία (όχι τρελλοί ήταν να κάτσουν να τρώνε τη βροχή του νησιού). Ωστόσο, το βρετανικό δημόσιο δεν αναπροσάρμοσε τη σύνταξή τους στο ίδιο ύψος με αυτήν που ελάμβαναν οι συνταξιούχοι που είχαν κατβάλει τις ίδιες εισφορές με τους προσφεύγοντες αλλά συνέχιζαν να διαμένουν στη Γηραιά Αλβιόνα. Το Grand Chamber του ΕΔΔΑ κατέληξε σε μη παραβίαση του άρθρου 1 του Πρώτου Πρωτοκόλλου (με μειοψηφία έξι δικαστών). Έκρινε ότι οι προσφεύγοντες είχαν υπαχθεί στη δημόσια ασφάλιση και όχι σε ιδιωτικό Ταμείο. Στην πρώτη περίπτωση, ο νομοθέτης έχει μεγαλύτερη ευχέρεια να κρίνει πώς θα αναδιανείμει τις εισφορές προκειμένου να διασφαλίσει ένα ελάχιστο επίπεδο ποιότητας ζωής στους βρετανούς υπηκόους. Η δημόσια ασφάλιση δεν εξομοιώνεται λοιπόν κατά τον ευρωπαίο δικαστή με την ιδιωτική ασφάλιση. Καταλαβαίνω τη λογική του επιχειρήματος αλλά το βρίσκω λίγο περίεργο για τα γούστα μου. Προσωπικά θα προτιμούσα, ό,τι πληρώνω να λαμβάνω σε σύνταξη είτε εργάζομαι στο δημόσιο είτε στον ιδιωτικό τομέα. Πάντως το Τμήμα διευρυμένης σύνθεσης δεν έμεινε σε αυτό το επισχείρημα. Διαπίστωσε ότι ούτως ή άλλως οι προσφέυγοντες δεν βρίσκονταν στην ίδια θέση με τους συνταξιούσχους που διέμεναν στη Μεγάλη Βρετανία, καθώς το κόστος ζωής δεν ήταν το ίδιο στην τελευταία και στη Νότιο Αφρική, παραδείγματος χάριν. Αυτό σημαίνει ότι σε περίτπωση που μετοικούσαν οι προσφεύγοντες σε κράτος με υψηλότερο κόστος ζωής από τη Μ. Βρετανία, τότε οι συντάξεις τους θα έπρεπε να πάρουν την ανιούσα; Χε, χε. Γενικώς, φαίνεται ότι το Τμήμα διευρυμένης σύνθεσης του ΕΔΔΑ δεν είχε και πολλή διάθεση να μπει στα χωράφια άσκησης συνταξιοδοτικής πολιτικής, που ανήκει παραδοσιακά στις αρμοδιότερες κρατικές αρχές.

Δεν σταματάμε εδώ όμως, Προχωράμε και σε άλλες ενδιαφέρουσες αποφάσεις του δεκαπενθημέρου. Λοιπόν, στο πλαίσιο του άρθρου 2 και του δικαιώματος στη ζωή, η Oyal c. Turquie αποδεικνύει ότι το ΕΔΔΑ μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται και ως ασφαλιστικός οργανισμός, αφού εξασφαλίζει μέχρι και ιατροφαρμακευτική περίθαλψη δια βίου! Η υπόθεση ήταν ιδιαιτέρως στενάχωρη, αφού αφορούσε ένα παιδάκι, στο οποίο έγιναν επανειλημμένες μεταγγίσεις αίματος αμέσως μετά τη γέννησή του και, δυστυχώς, από αμέλεια των ιατρικών αρχών μολύνθηκε από τον ιό HIV. Τα τουρκικά δικαστήρια αναγνώρισαν το σφάλμα του δημόσιου νοσοκομείου και διέταξαν την καταβολή στην οικογένεια του παιδιού χρηματικού ποσού που αντιστοιχούσε στα έξοδα ενός έτους ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης. Οι γονείς του παιδιού όμως με το ζόρι τα έβγαζαν πέρα λόγω των συνεχών ιατρικών εξόδων στα οποία υποβάλλονταν. Το ΕΔΔΑ έκρινε ότι το ποσό που επιδίκασαν τα εθνικά δικαστήρια δεν ήταν αρκετό. Όχι μόνο κατέληξε ότι το τουρκικό κράτος έπρεπε να καταβάλει στους γονείς 300.000 ευρώ ως αποζημίωση για τη υλική βλάβη που υπέστησαν αλλά αποφάσισε επί πλέον ότι οι τουρκικές αρχές όφειλαν να καλύψουν την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη του τέκνου των προσφευγόντων για το υπόλοιπο της ζωής του. Όπως αντιλαμβάνεσθε, η νομολογία σχετικά με τη διασφάλιση της υγείας και τις θετικέςυποχρεώσεις των κρατών-μελών σε αυτόν τον τομέα ανοίγεται πλέον σε πεδία δόξης λαμπρά!

Δείτε επίσης: τις απόφάσεις Smith και Buirjen v. Germany. Το ΕΔΔΑ κατέληξε σε παραβίαση του άρθρου 6 και του δικαιώματος πρόσβασης σε δικαστήριο σε υποθέσεις που αφορούσαν στους όρους μεταφοράς των προσφευγόντων από τη χώρα που εξέτιαν τις ποινές που τους είχαν επιβληθεί στη χώρα της όμορφης τουλίπας. Τι να σημαίνει αυτή η εξέλιξη; Μήπως ότι το άρθρο 6 θα αρχίσει δειλά-δειλά να εφαρμόζεται και στις διαδικασίες μεταγωγών στο πλαίσιο εκτέλεσης της ποινής; Καλά πάμε...

Τέλος, για όσους ενδιάφερονται για τις εγγυήσεις δίκαιης δίκης στην ποινική διαδικασία, αξιοσημείωτη είναι η Jiga c. Roumanie, στην οποία το ΕΔΔΑ υπογράμμισε ότι η υποχρέωση του κατηγορουμένου να εμαφνίζεται κατά την ακροαματική διαδικασία με την περιβολή του σωφρονιστικού καταστήματος ήταν αντίθετη στο άρθρο 6§2 και στο τεκμήριο αθωότητας. Ωραίοι είναι οι Ρουμάνοι. Σε λίγο θα εμφανίζουν τους κατηγορούμενους στο ακροατήριο με πίσσα και πούπουλα.

Για τους ρέκτες της ελευθερίας της έκφρασης συστήνω τις αποφάσεις Papaianopol c. Roumanie και Gorkan c. Turquie. Η πρώτη αφορούσε την καταδίκη σε αποζημίωση ενός συνδικαλιστή και δημοσιογράφου για δημοσίευμα σε έντυπο εκπαιδευτικού περιεχομένου στο οποίο παρουσίαζε τον διευθυντή σχολείου ως δικτατορίσκο. Teacher leave the kids alone! Το ΕΔΔΑ προέβη στον κλασικό του έλεγχο και κατέληξε σε παραβίαση του άρθρου 10, καθώς οι χαρακτηρισμοί του προσφεύγοντος είχαν πραγματική βάση (factual basis) και επίσης ο ίδιος επέδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον και επιμέλεια κατά τη διάρκεια της δίκης του να αποδείξει την αλήθεια των ισχυρισμών του. Αυτό το τελευταίο επιχείρημα του ΕΔΔΑ δεν το πολυκαταλαβαίνω. Θα επανέλθω σε επόμενο post. Η δεύτερη υπόθεση αφορά έναν δυστυχή εφημεριδοπώλη τον οποίον μπουζουριάσανε λεβεντόκορμοι αστυνομικοί διότι πουλούσε, λέει, ύποπτη εφημερίδα η οποία είχε καταδικασθεί στο παρελθόν για συκοφαντικές δυσφημήσεις. Το ΕΔΔΑ κατέληξε, ούτε λίγο ούτε πολύ, ότι το επιχείρημα των αστυνομικών αρχών ήταν παραμύθι και ότι όλα έγιναν για να εκφοβίσουν τον περιπτερά. Εγώ πιστεύω ότι ο περιπτεράς πουλούσε και κουλούρια και τους έδωσε κανένα ψιλομπαγιάτικο. Οπότε τα πήρανε τα όργανα της τάξης και αποφάσισαν να τον ψιλοτσαλακώσουνε. ΒΑΣΤΑ ΠΕΡΙΠΤΕΡΑ! Καλό Πάσχα σε όλους με πολλά αυγουλάκια και ανθρώπινα δικαιώματα.

EΔΔΑ, Demopoulos and others v. Turkey, απόφαση επί του παραδεκτού, 1.3.2010. Ουαί τοις ηττημένοις!

Αναμφισβήτητα, η πιο σημαντική για το πρώτο δεκαήμερο του Μαρτίου απόφαση του ΕΔΔΑ είναι η απόφαση επί του παραδεκτού Demopoulos and others v. Turkey, με την οποία το ΕΔΔΑ έκρινε ότι το ένδικο μέσο που προβλέπεται από τον νόμο 67/2005 της Τουρκικής δημοκρατίας της Βορείου Κύπρου (RTCN) για την αποζημίωση των Ελληνοκυπρίων , οι οποίοι αποστερήθηκαν των ιδιοκτησιών τους κατά την τουρκική εισβολή του 1974, είναι αποτελεσματική προσφυγή σύμφωνα με το άρθρο 35 της ΕΣΔΑ. Βάσει αυτού του συμπεράσματος, το Τμήμα διευρυμένης σύνθεσης απέρριψε τις προσφυγές των δέκα επτά προσφευγόντων για μη εξάντληση των εσωτερικών ενδίκων μέσων.

Η Dimopoulos αποτελεί την αναμενόμενη εξέλιξη της προηγούμενης απόφαση πιλότου του ΕΔΔΑ Xenides-Arestis v. Turkey, 22.12.2005 όπου το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο κάλεσε το τουρκικό κράτος να ψηφίσει νόμο με τον οποίο θα προβλεπόταν δικαστική επιτροπή στο RTCN για την αποζημίωση των ενδιαφερομένων. Η Dimopoulos λοιπόν είναι η φυσιολογική συνέχεια της Xenides-Arestis και το κυπριακό κράτος θα έπρεπε κανονικά να το είχε δει να έρχεται. Με 1.500 ίδιου περιεχομένου προσφυγές να εκκρεμούν αυτήν τη στιγμή στο ΕΔΔΑ από Ελληνοκύπριους που έχασαν τις περιουσίες τους το 1974, είναι προφανές ότι το Στρασβούργο έψαχνε έναν εύσχημο τρόπο να τις διώξει από πάνω του. Η σύσταση αυτής της Επιτροπής αποζημιώσεων αποτέλεσε το κατάλληλο πάτημα και, άρα, οι υπόλοιπες 1.500 προσφυγές θα απορριφθούν τώρα ως απαράδεκτες για μη εξάντληση των εσωτερικών ένδικων μέσων.

Τώρα, ως προς την αιτιολογία της απόφασης, πιστεύω ότι είναι προβληματική. Το ΕΔΔΑ προβαίνει σε ευφάνταστους νομικούς ακροβατισμούς προκειμένου να θεωρήσει το επίδικο ένδικο μέσο ως αποτελεσματικό. Δεν θα μπω σε λεπτομέρειες. Θα σταθώ σε δύο σημεία τη απόφασης. Πρώτον, το ΕΔΔΑ θεωρεί ότι το γεγονός της μη αναγνώρισης του RTCN ως νόμιμου κράτους από τη διεθνή κοινότητα δεν σημαίνει αυτομάτως ότι και οι νόμοι που το ίδιο ψηφίζει θεωρούνται αυτομάτως ανίσχυροι (§89). Και αυτό με τη λογική ότι από τη στιγμή που αναγνωρίζεται από την προηγούμενη απόφαση Loizidou η ευθύνη της Τουρκίας ως κράτους που κατέχει στρατιωτική τη Βόρεια Κύπρο και άρα ασκεί κρατική εξουσία σε τόπο εκτός της επικράτειάς της, θα ήταν αντιφατικό να μην αναγνωρίζεται και η ισχύ πράξεων νομοθετικών ή άλλων που προέρχονται από τις αρχές του RTCN. Το επιχείρημα πάσχει κατά τη γνώμη μου διότι εκκινεί από λανθασμένη βάση. Στη Loizidou και στις επόμενες σχετικές αποφάσεις, όπως τη διακρατική Cyprus v. Turkey, η αναγνώριση της διεθνούς ευθύνης της Τουρκίας εκτός της επικράτειάς της, ήταν απαραίτητη προϋπόθεση προκειμένου να αποδοθούν οι παραβιάσεις σε κράτος-μέλος της Σύμβασης και έτσι να θεωρηθούν οι προσφυγές παραδεκτές ratione personae. Κοινώς, χωρίς καθ΄ου κράτος, οι προσφυγές θα είχαν απορριφθεί. Και είναι απολύτως λογικό οι καταγγελλόμενες παραβιάσεις να καταλογίζονταν στην Τουρκία, αφού οι στρατιωτικές δυνάμεις της είχαν εισβάλει στο νησί. Αυτό όμως δεν συνεπάγεται αυτομάτως και την αναγνώριση της νομιμότητας πράξεων που εκδίδει στη συνέχεια η κατέχουσα δύναμη και μάλιστα την εξάρτηση του παραδεκτού της προσφυγής στο ΕΔΔΑ από την εξάντληση ενδίκων μέσων που προβλέπουν αυτές οι πράξεις! Με τη λογική αυτή νομιμοποιείται στην ουσία η κατέχουσα δύναμη και τα όσα λέει το ΕΔΔΑ γενικά για μη αναγνώριση του RTCN από το ίδιο είναι εκ του πονηρού. Όταν αναγνωρίζεις τη νομιμότητα πράξεων της κατέχουσας κρατικής δύναμης, στην πράξη αναγνωρίζεις και την ίδια. Αυτή είναι η πικρή αλήθεια. Ουαί τοις ηττημένοις !



Δεύτερον, δεν είναι καθόλου πειστικός ο συλλογισμός του ΕΔΔΑ (μόλις μία παράγραφος, §120) σχετικά με την αμεροληψία αυτής της Επιτροπής. Επισημαίνει ότι τα δύο από τα μέλη της πρέπει υποχρεωτικά να προέρχονται από χώρες εκτός της Ελλάδας, Τουρκίας, Ηνωμένου Βασιλείου, Τουρκίας και ότι οι προσφεύγοντες δεν απέδειξαν την παντελή ( !!) απουσία αμεροληψίας της Επιτροπής. Υπενθυμίζω ωστόσο ότι η Επιτροπή απαρτίζεται από πέντε έως επτά μέλη και ότι τα μέλη της προτείνονται από τον Πρόεδρο της RTCN και διορίζονται από την από το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο του RTCN. Γιάννης κερνάει και Γιάννης πίνει δηλαδή; Μάλλον εδώ το ΕΔΔΑ ξέχασε λιγουλάκι την προηγούμενη νομολογία του ως προς τις προϋποθέσεις αμεροληψίας σύμφωνα με το άρθρο 6 της ΕΣΔΑ.

Για να λέμε όμως και τα πράγματα με το όνομά τους, η κυπριακή κυβέρνηση θα έπρεπε να αναμένει αργά ή γρήγορα μια τέτοια εξέλιξη. Δεν περιμένεις από δικαστικό όργανο και μάλιστα διεθνές να δώσει λύση σε πολιτικό πρόβλημα. Και όταν λες από δω κι από κει στα διεθνή fora ότι «ναι, ναι θα ψηφίσουμε το σχέδιο Annan» και μετά, αφού γίνεις μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης ξεσηκώνεις τον κόσμο να το καταψηφίσει και μιλάς για veto κατά της Τουρκίας, θα πρέπει να αναμένεις ότι οι άλλοι σε περιμένουν τη γωνία. Οι Κύπριοι δεν έχουν καταλάβει ότι όσο περνάει ο καιρός τόσο το δίκαιο των αιτημάτων τους ξεθωριάζει. Πόσες φορές στο παρελθόν δεν εκμεταλλεύτηκαν το θετικό momentum στη διεθνή πολιτική σκηνή για την επιτυχή προώθηση των αιτημάτων τους; Και δυστυχώς στη ζωή ο άνεμος είναι λίγες φορές πραγματικά ούριος. Όπως έλεγε και ο Αβέρωφ, το Κυπριακό είναι μία ιστορία χαμένων ευκαιριών.

Η αγνώστου διαμονής Ρουμάνα καθαρίστρια και τα θαυμαστά έργα των ποινικών δικαστηρίων/ ΕΔΔΑ, Popovitsi c. Grèce, 14.1.2010

Λοιπόν, η Popovitsi δεν παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον ως προς το νομικό σκέλος της αλλά, αναμφισβήτητα, καταδεικνύει την παντελή έλλειψη κοινού νου που χαρακτηρίζει ουκ ολίγες φορές τα ελληνικά δικαστήρια. Η νομολογία του Ευρωπαϊκού δικαστηρίου έχει, ιδιαιτέρως τα τελευταία χρόνια, αναδείξει ιστορίες απείρου κάλλους, όπου τα ελληνικά δικαστήρια ερμηνεύουν τόσο στενά και φορμαλιστικά το εθνικό δίκαιο (σε ό,τι αφορά τους κανόνες του παραδεκτού) ώστε τελικά να προσβάλλεται το δικαίωμα πρόσβασης σε δικαστήριο. Η Popovitsi είναι μία από αυτές τις υποθέσεις, η οποία μάλιστα αφορά το ειδικότερο ζήτημα της κοινοποίησης του κλητηρίου θεσπίσματος και της καταδικαστικής απόφασης σε άτομα αγνώστου διαμονής. Κατά της προσφεύγουσας ασκήθηκε μήνυση για κλοπή από την οικία του πρώην εργοδότη της, για τον οποίον εργαζόταν ως καθαρίστρια (floor management, για πιο politically correct έκφραση). Το αστυνομικό όργανο την αναζήτησε ωστόσο σε λάθος διεύθυνση από αυτήν στην οποία αποδεδειγμένα διέμενε και, έτσι, το κλητήριο θέσπισμα αναρτήθηκε στο δημαρχείο Αθηνών καθώς η προσφεύγουσα θεωρήθηκε ως «αγνώστου διαμονής». Μετά την καταδίκη της in absentia και η απόφαση του πλημμελειοδικείου αναρτήθηκε στο δημαρχείο. Η προσφεύγουσα πληροφορήθηκε την καταδίκη της όταν πήγε να ανανεώσει την άδεια παραμονής της. Σημειωτέον ότι καθ΄όλη της διάρκεια της παραμονής της στην Ελλάδα δήλωνε στις αρμόδιες διοικητικές αρχές την ίδια, πραγματική, διεύθυνση. Έχοντας χάσει την προθεσμία να ασκήσει έφεση, ζήτησε την ακύρωση της καταδικαστικής απόφασης προβάλλοντας ότι κακώς είχε θεωρηθεί ως αγνώστου διαμονής, αφού οι διοικητικές αρχές μια χαρά είχανε στη διάθεσή τους την πραγματική της διεύθυνση. Το δικαστήριο απέρριψε όμως την αίτηση ακυρώσεως υπογραμμίζοντας ότι η εισαγγελική αρχή δεν είχε στη διάθεσή της τη σωστή διεύθυνση.



Το ΕΔΔΑ κατέληξε σε παραβίαση του άρθρου 6§1 και συγκεκριμένα του δικαιώματος πρόσβασης σε δικαστήριο, επισημαίνοντας βασικά ότι από τη στιγμή που οι άδειες παραμονής της προσφεύγουσας περιελάμβαναν την ορθή διεύθυνσή της, θα έπρεπε οι εισαγγελικές αρχές να δείξουν κάποιο ενδιαφέρον και να την αναζητήσουν και εκεί. Το ΕΔΔΑ υπονοεί δηλαδή ότι πρέπει να υφίσταται ένα είδος συνεννόησης και ενημέρωσης μεταξύ της διοίκησης και της δικαιοσύνης σε ό,τι αφορά τέτοια διαδικαστικά ζητήματα, ιδιαιτέρως όταν η επίδοση δικαστικού εγγράφου όπως είναι το κλητήριο θέσπισμα ή η καταδικαστική απόφαση μπορεί να έχει σοβαρότατες συνέπειες για τον ενδιαφερόμενο. Επίσης, το ΕΔΔΑ τόνισε ότι ο πολίτης δεν έχει υποχρέωση να τρέχει να ενημερώνει τις εισαγγελικές αρχές όποτε αλλάζει διεύθυνση κατοικίας, από τη στιγμή που δεν γνωρίζει ότι εκκρεμεί ποινική δίωξη εναντίον του (§22). Λογικό μου φαίνεται αυτό. Αντί η γραμματεία της εισαγγελίας να θεωρεί ότι μαζί με τη μετακόμιση κάθε πολίτης θα πρέπει να τρέχει και στην Ευελπίδων λέγοντας «καλού-κακού ας το πω και στον εισαγγελέα, δεν ξέρεις μήπως μου έχει τραβήξει κανένας καμιά μήνυση», μάλλον θα έπρεπε οι κρατικές υπηρεσίες να συνεργάζονται καλύτερα και να μη βαριούνται που ζουν.



Να υπενθυμίσω ότι η Popovitsi είναι η δεύτερη ελληνική απόφαση του ΕΔΔΑ ως προς το ζήτημα της κοινοποίησης στα πρόσωπα που θεωρούνται «αγνώστου διαμονής». H πρώτη ήταν η περυσινή Elyasin c. Grèce (28.5.2009) στην οποία η Popovitsi, περιέργως πώς, δεν κάνει οιαδήποτε αναφορά. Κακώς, τέλος, η απόφαση δεν επιδικάζει χρηματική αποζημίωση στην προσφεύγουσα λόγω ηθικής βλάβης, θεωρώντας ότι η διάγνωση της παραβίασης είναι αρκετή. Ναι, θα κάνει η προσφεύγουσα την απόφαση του Στρασβούργου κορνίζα και θα τη βάλει στο σαλόνι να τη δείχνει στις φίλες της κατά τον απογευματινό καφέ!


Τέλος, αν έχετε διάθεση για μελαγχολικό ροκάκι σας προτείνω Black Heart Procession και ιδιαιτέρως το album Amore del Tropico.

Δεν είναι ο τελευταίος τους δίσκος αλλά, προσωπικά, είναι αγαπημένος μου.

Καμαρώστε τους!

Είναι γεγονός ότι εν μέσω της πρωτόγνωρης οικονομικής, θεσμικής κλπ. κλπ. καταιγίδας που έχει ενσκήψει, μόνο η Βουλή απέμεινε ως παρηγοριά, ως φάρος ηθικής, ως παράδειγμα προς μίμηση για τον κατατρεγμένο μισθωτό που τρέχει και δεν προφταίνει πλέον να πληρώσει τους λογαριασμούς των κινητών του. Μπορεί δηλαδή ο φορολογούμενος να μην έχει να αγοράσει ούτε σώβρακο αλλά τουλάχιστον έχει να υπερηφανεύεται για το ηθικό ανάστημα των εθνοπατέρων. Έτσι και χθες η Βουλή έδωσε εκ νέου λαμπρά δείγματα γραφής και απέρριψε τις αιτήσεις για άρση της ασυλίας των βουλευτών Ντινόπουλου και Βελόπουλου. Ο πρώτος κατηγορείτο για παράβαση καθήκοντος, πριν μάλιστα εκλεγεί βουλευτής, και ο δεύτερος για φθορά ξένης ιδιοκτησίας. Αδικήματα δηλαδή που συνδέονται ΣΤΕΝΟΤΑΤΑ με την ενάσκηση βουλευτικού έργου. Με συντριπτική πλειοψηφία το ελληνικό Κοινοβούλιο απέρριψε τα εισαγγελικά αιτήματα για άρση της ασυλίας τους.



Όλα αυτά, ενώ πριν από έναν μόλις μήνα η Ελλάδα καταδικάσθηκε για δεύτερη φορά από το Ευρωπαϊκό δικαστήριο δικαιωμάτων του ανθρώπου για την πρακτική των ελλήνων βουλευτών να ερμηνεύουν το θεσμό της βουλευτικής ασυλίας ως προνόμιο της κάστας τους που τους απαλλάσσει από τις άσκοπες βόλτες στα ποινικά δικαστήρια. Πού να τρέχουν οι άνθρωποι. Έχουν και δουλειές. Μπορεί να διαφωνούν μεταξύ τους για τα μέτρα λιτότητας και την οικονομική πολιτική και να τσακώνονται σαν τα κοκόρια (και καλά τώρα) αλλά όταν είναι για το τομαράκι τους αποφασίζουν με αξιοθαύμαστη σύμπνοια. Τι να πει κανείς; Σε σοβαρή χώρα θα είχαν ξεσηκωθεί και οι πέτρες λόγω αυτού του απίστευτου και συνεχούς σκανδάλου. Δεν υπάρχει μεγαλύτερο φτύσιμο για τον πολίτη από τον βουλευτή που του λέει κατάμουτρα ότι όλα τα γουρούνια είναι ίσα αλλά εμείς τα κοινοβουλευτικά γουρούνια είμαστε πιο ίσα από τα ίσα. Ίσως όμως τελικά να είναι αυτή η φυσιολογική κατάσταση των πραγμάτων. Τέτοιοι είμαστε και τέτοια Βουλή μας αξίζει. Καμαρώστε την.

Η Βοσκοπουλιάδα στο Στρασβούργο, ΕΔΔΑ, Alfantakis c. Grèce, n° 49330/07, απόφαση 11.2.2010

Η υπόθεση αφορά την ελευθερία της έκφρασης, που κατοχυρώνεται ως γνωστόν (αυτό το τελευταίο το έβαλα για να νιώσουν άσχημα οι μη γνωρίζοντες από Σύμβαση), από το άρθρο 10 της ΕΣΔΑ. Έχει πλάκα, διότι βασικά αναφέρεται στον καυγά μεταξύ του προσφεύγοντος, γνωστού δικηγόρου- παραθυράκια των τηλεοπτικών δελτίων, (ιδιαιτέρως την περίοδο που ο Πρίγκηπας, ο μέγας Βάρδος του ελληνικού τραγουδιού, τα είχε κάνει ρόιδο με την Τζούλια) με τον εισαγγελέα που χειριζόταν την ποινική δίωξη κατά της πρώην γυναίκας του Βοσκόπουλου. Τα είχε ψιλοπάρει λοιπόν ο μεγαλοδικηγόρος που ο εισαγγελέας αποφάσισε να μην παραπέμψει την Τζούλια στο ακροατήριο και βγήκε στην τηλεόραση και σχολίασε την εισαγγελική πρόταση λέγοντας μεταξύ άλλων «όταν τη διάβασα, γέλασα». Τα ελληνικά δικαστήρια τον καταδίκασαν σε αποζημίωση για δυσφήμηση, δεχόμενα ότι τα όσα είπε ο προσφεύγων ήταν προσβλητικά για τον εισαγγελέα και ότι ο πρώτος θα μπορούσε να εκφέρει άποψη ως προς την ορθότητα της εισαγγελικής πρότασης αλλά δεν θα έπρεπε να προβεί σε σχόλια που υπονοούσαν ότι η ίδια ήταν γελοία ή βλακώδης. Το δικαστήριο του Στρασβούργου κατέληξε, για μία ακόμα φορά μέσα στα τελευταία τρία χρόνια σε ό,τι αφορά ελληνική υπόθεση, σε παραβίαση του άρθρου 10 της ΕΣΔΑ. Οι σκέψεις του είναι ενδιαφέρουσες ως προς την εφαρμογή της υφιστάμενης νομολογίας του ΕΔΔΑ σχετικά με το άρθρο 10 της Σύμβασης. Προσωπικά βρίσκω αξιοσημείωτη την παράγραφο 31 της απόφασης, όπου το ΕΔΔΑ διατυπώνει τη θέση του ως προς τα όρια ερμηνείας από τον εθνικό δικαστή των επίμαχων εκφράσεων σε υποθέσεις δυσφήμισης:
« En particulier, la Cour relève que la cour d’appel d’Athènes s’est focalisée principalement sur l’emploi des termes « franchement, lorsque je l’ai lu, j’ai ri », utilisés par le requérant et leur impact sur la personnalité de D.M. Or, au lieu de rechercher la signification directe de cette phrase, la juridiction interne s’est livrée à sa propre interprétation pour aboutir à ce qu’elle pourrait impliquer. Comme il a été admis par la cour d’appel d’Athènes, « [le rapport] consiste en une étude scientifique, correcte ou non, mais pas ridicule ou idiote, comme le défendeur le laisse entendre ». Ce faisant, la juridiction interne a imprégné ses considérations d’un subjectivisme particulier, ayant potentiellement la conséquence d’attribuer au requérant des intentions qui n’étaient pas en vérité les siennes. »



Μιας και μιλάμε για ελευθερία της έκφρασης, είπα επίσης να αναρτήσω και τη φωτογραφία των ημερών, έτσι μπας και επισκεφθεί το μπλογκάκι μου ο Πετσάλνικος και ο Ευθυμίου, να πούνε καμιά εξυπνάδα για τον αθάνατο ελληνικό πολιτισμό, τους κομπραδόρους στην Αρχαία Ελλάδα και την τέχνη του τσεπώματος. Πάντως εγώ έχω να προτείνω μια άλλη ερμηνεία για το κολάζ. Νομίζω ότι η Αφροδίτη της Μήλου μας κάνει κωλοδάχτυλο από το Λούβρο και μας λέει: "Μια χαρά είμαι εγώ στο Παρισάκι. Σιγά μην κατέβω ποτέ λαμόγια στην Ελλάδα. Εσείς είστε ικανοί να με πουλήσετε για να πάρετε διακοποδάνεια".

















Άσχετο, τέλος, αλλά λέω να διανθίζω από δω και πέρα τα posts με αναφορές σε μουσικές, βιβλία, ταινίες που άκουσα, διάβασα, είδα τελευταία και μου άρεσαν. Προτείνω λοιπόν το τελευταίο cd του Tord Gustavsen Ensemble, "Restored, Returned", από τη σοβαρή δισκογραφική εταιρεία ECM.

Πολύ καλή jazz, χαμηλών τόνων, με εμβόλιμα τραγούδια που ξεφεύγουν από τις γλυκανάλατες γυναικείες φωνές που ακούμε τελευταία να ψιθυρίζουν χιλιοτραγουδισμένα κομμάτια σε, και καλά, jazz εκδοχή.

Ξύλο με το τσουβάλι! ΕΔΔΑ, Galotskin v. Greece, n° 2945/07, απόφαση 14.1.2010

Πάμε στη δεύτερη ενδιαφέρουσα ελληνική απόφαση που εξέδωσε το ΕΔΔΑ στην αρχή αυτής της χρονιάς. Η Galotskin είναι το «ξαδερφάκι» της Zelilof v. Greece που δημοσιεύθηκε στις 24.5.2007, αφού και οι δύο αφορούν πάνω-κάτω τα ίδια πραγματικά περιστατικά, δηλαδή το μπουζούριασμα των προσφευγόντων από τους αστυνομικούς Αποστολίδη, Τσιοράκη και Καλαϊτσίδη, καμάρια της Υπηρεσίας, στην Άνω Τούμπα της Θεσσαλονίκης τον Δεκέμβριο του 2001. Για τις λεπτομέρειες των υποθέσεων, παραπέμπω στις δύο αποφάσεις. Περιγράφουν αναλυτικά το ξύλο που έφαγαν οι προσφεύγοντες κατά τον έλεγχο της ταυτότητάς τους από τους τρεις εμπλεκόμενους αστυνομικούς. Η Galotskin οδήγησε ευκολότερα το ΕΔΔΑ σε διαπίστωση παραβίασης του άρθρου 3 της ΕΣΔΑ, καθώς σε αντίθεση με τη Zelilof, ο προσφεύγων ούτε είχε προβάλει αντίσταση ούτε είχε ρίξει και αυτός μερικές ψιλές στους αστυνομικούς κατά τη σύλληψή του. Στη Galotskin, τον βρήκανε μέσα στην παρακείμενη καφετέρια που είχε πάει να κρυφτεί, τον πέταξαν πάνω σε ένα τραπέζι μπιλιάρδου και του τις ρίξανε με τη στέκα. Πρωτότυπη χρήση του εργαλείου. Ίσως σε μελλοντικό remake της ταινίας «Το χρώμα του χρήματος», θα μπορούσε να εμπνευσθεί ο σκηνοθέτης, για να δώσει περισσότερο punch στην ταινία. Μία αξιοσημείωτη διαφορά ανάμεσα στις δύο αποφάσεις είναι ότι στη Galotskin το δικαστήριο του Στρασβούργου συμπεριέλαβε στη διαπίστωση της παραβίασης και τα περιστατικά που έλαβαν χώρα μέσα στο αστυνομικό τμήμα όπου μεταφέρθηκε ο προσφεύγων, μετά τη σύλληψή του. Το ΕΔΔΑ, θεώρησε ότι από τη στιγμή που ο προσφεύγων βρισκόταν υπό την εξουσία των αστυνομικών οργάνων τόσο κατά τη σύλληψή του όσο και κατά την κράτησή του, υφίστατο τεκμήριο ευθύνης των κρατικών αρχών για τον τραυματισμό του. Από τη στιγμή που το ελληνικό δημόσιο δεν προσέφερε επαρκείς εξηγήσεις για το τι συνέβη μέσα στο αστυνομικό τμήμα, το εν λόγω κριτήριο δεν θα μπορούσε να ανατραπεί. Η λύση αυτή είναι ορθότερη από την προηγούμενη προσέγγιση του ΕΔΔΑ στη Zelilof.

Μεγαλύτερο πάντως ενδιαφέρον παρουσιάζει ο συλλογισμός του ΕΔΔΑ προκειμένου να καταλήξει και σε διαδικαστική παραβίαση του άρθρου 3, σχετικά δηλαδή με τη διαδικασία που ακολουθήθηκε για τον επιμερισμό πειθαρχικών και ποινικών ευθυνών στους υπαίτιους. Το ΕΔΔΑ εξέτασε αναλυτικά την ουσία των αποφάσεων του αρμόδιου δικαστικού Συμβουλίου καθώς και του Εφετείου Θεσσαλονίκης και κατέδειξε τα λογικά σφάλματα στα οποία τα ίδια υπέπεσαν καθώς και την προβληματική εκτίμηση των αποδεικτικών μέσων. Όπως μπορείτε να φανταστείτε, οι τρεις κατηγορούμενοι αστυνομικοί αθωώθηκαν πανηγυρικά απο τα ελληνικά δικαστήρια. Ούτε γάτα ούτε ζημιά δηλαδή...

Τέσσερις ενδιαφέρουσες ελληνικές αποφάσεις για το 2010

Φτάνουμε σιγά – σιγά στο τέλος Φεβρουαρίου και καλό θα ήταν να δούμε αν δημοσίευσε τίποτα ενδιαφέρον το Στρασβούργο σχετικά με την Ελλάδα. Λέω να κάνω τέτοιες μικρές ανασκοπήσεις από καιρού εις καιρόν, διότι μαθαίνω ότι τo μπλογκάκι το παρακολουθούν και φοιτητές (παιδιά μόνο νομολογία παρουσιάζουμε εδώ, θέματα για εξεταστική δεν έχουμε), οπότε λέω να συμβάλω κι εγώ στον « διαπαιδαγωγικό » που λέει και κάποιος φίλος, χαρακτήρα της ΕΣΔΑ. Νομίζω ότι, γενικότερα, δεν υπάρχει κάποια ελληνική απόφαση, η οποία παρουσιάζει ιδιαίτερη νομολογιακή συμβολή. Εντοπίζω πάντως τέσσερις πιο ενδιαφέρουσες που έχουν αξία για την ελληνική έννομη τάξη, τις οποίες και θα παρουσιάσω μέσα στις επόμενες μέρες. Είναι οι αποφάσεις Syngelidis, Galotskin, Alfantakis και Popovitsi.
Πρώτη, η Syngelidis v. Greece, 11.2.2010. Κατά την ταπεινή μου γνώμη, η πιο σημαντική έως τώρα, διότι ως follow up της Tsalkitzis, επιβεβαιώνει το χάλι της ελληνικής Βουλής, αλλά και της ελληνικής δημοσιογραφίας σχετικά με τη βουλευτική ασυλία. Να εξηγούμαι, για να μην υπάρχουν παρανοήσεις. Το πρώτο χάλι είναι προφανές. Το ΕΔΔΑ λέει για δεύτερη φορά, σε ό,τι αφορά ελληνική υπόθεση, ότι η απόρριψη της αίτησης άρσης της βουλευτικής ασυλίας βουλευτή προκειμένου να εκδικασθεί κατηγορία εναντίον του/της για διάπραξη ποινικού αδικήματος προσβάλλει το άρθρο 6§1 της Σύμβασης και, ιδιαιτέρως, το δικαίωμα πρόσβασης σε δικαστήριο. Γιατί αυτό το ειδικότερο δικαίωμα; Διότι έτσι στερεί τη δυνατότητα στην πολιτική αγωγή, η οποία πιθανότατα έχει υποβάλει και τη μήνυση, να φέρει το αίτημα εκδίκασης της υπόθεσης, και εξέτασης του αιτήματός της, από το ποινικό δικαστήριο.

Είναι αξιοσημείωτο εδώ ότι το ευρωπαϊκό δικαστήριο επιμένει να εξετάζει τέτοιου είδους υποθέσεις υπό το πρίσμα της πρόσβασης σε δικαστήριο, παρά το γεγονός ότι ο ενδιαφερόμενος, η πολιτική αγωγή, διατηρεί πάντα το δικαίωμα να απευθυνθεί και στα πολιτικά δικαστήρια, τα οποία αποτελούν το φυσιολογικό δικαστή εξέτασης αποζημιωτικών αιτημάτων. Γιατί το κάνει αυτό; Διότι δεν επιθυμεί να υποβαθμίσει τα δικαιώματα της πολιτικής αγωγής στην ποινική δίκη εκ του λόγου ότι το αίτημά της έχει βασικά αποζημιωτικό χαρακτήρα και, άρα, η ίδια μπορεί κάλλιστα να στραφεί αλλού για να το ικανοποιήσει (βλ. Syngelidis, §29 και Gorou n° 2, η βασική απόφαση σε αυτό το ζήτημα, §§24-26). Το πιο σημαντικό είναι ότι κατ΄αυτόν τον τρόπο το ΕΔΔΑ βρίσκει τον τρόπο για να εξετάσει ένα ζήτημα που έχει βασικά γενικότερη θεσμική αξία για τον τρόπο που λειτουργεί το Κοινοβούλιο σε μία δημοκρατική κοινωνία (βλ. σε αυτό το σημείο την απογοητευτική μειοψηφούσα γνώμη στη Syngelidis του ad hoc δικαστή Σ. Φλογαΐτη). Τι λέει λοιπόν το ΕΔΔΑ ; Δέχεται, βασικά, και στην Tsalkitzis και στη Syngelidis ότι η βουλευτική ασυλία έχει φυσικά σκοπό ύπαρξης αλλά μόνο όταν το αδίκημα για το οποίο κατηγορείται ο/η βουλευτής συνδέεται, με τη στενότατη έννοια του όρου, με την άσκηση των βουλευτικών του/της καθηκόντων. Έτσι, στην Tsalkitzis θεωρήθηκε από το ΕΔΔΑ ότι οι κατηγορίες για δωροδοκία (!!), μάλιστα σε χρονική περίοδο πριν από την εκλογή του εθνοπατέρα, δεν συνδέονταν (έλα, χρειάζεται να είσαι νομικός για να το καταλάβεις ;;;) με την άσκηση των βουλευτικών καθηκόντων του κατατρεγμένου βουλευτή. Στη δε Syngelidis, η μη συμμόρφωση της βουλευτού με δικαστική απόφαση που καθόριζε τους όρους επικοινωνίας του πατέρα με το τέκνο τους, πάλι δεν ενέπιπτε στην άσκηση βουλευτικών καθηκόντων (λιγότερο πιασάρικη υπόθεση από την Tsalkitzis αλλά τι να γίνει, δεν πηγαίνουν πάντα τα καλύτερα στο Στρασβούργο).

Σημειώνω δύο ενδιαφέροντα στοιχεία της "Συγγελίδης". Πρώτον, το ΕΔΔΑ στιγμάτισε το γεγονός ότι η αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή δεν διατύπωσε ούτε λίγο ούτε πολύ ειδικότερους λόγους για τη μη άρση της βουλευτικής ασυλίας της βουλευτού (§47). Σαν να έλεγε δηλαδή στον προσφεύγοντα, « Έτσι γουστάρουμε και έτσι κάνουμε ». Δεύτερον, το δικαστήριο του Στρασβούργου τόνισε την προσβολή της αρχής της ισονομίας λόγω αυτής της απόφασης του Κοινoβουλίου (§48). Ενώ ο προσφεύγων προσέκρουσε στον κοινοβουλευτικό τοίχο και η πρώην γυναίκα του ξέφυγε με βουλευτικό ελιγμό από τις δαγκάνες του ποινικού δικαστή, η ίδια στη συνέχεια υπέβαλε μήνυση εναντίον του, η οποία τελικά απερρίφθη από τα ποινικά δικαστήρια. Τα καλύτερα συμβαίνουν στο επιμύθιο της υπόθεσης Tsalkitzis, όπου ο εμπλεκόμενος βουλευτή, κ. Τασούλας. υπέβαλε έγκληση εναντίον του προσφεύγοντος για ψευδή καταμήνυση και η ποινική δικαιοσύνη καταδίκασε τον τελευταίο! Τι θράσος! Αλλά και τα ελληνικά δικαστήρια, πόσο κατώτερα των περιστάσεων! Να σημειώσω δε ότι το πολιτικό σύστημα επιβράβευσε τον κ. Τασούλα μετά την καταδίκη της χώρας από το ΕΔΔΑ. Πρώτα, διορίσθηκε υφυπουργός Εθνικής Άμυνας και τώρα κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος της ΝΔ. Ας είναι. Τέτοιο Κοινοβούλιο, τέτοιος κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος κόμματος του αξίζει. Αναμένουμε και το ΠΑΣΟΚ να ορίσει την κ. Αποστολάκη, πρωταγωνίστρια της υπόθεσης Syngelidis, κοινοβουλετικό εκπρόσωπο του ΠΑΣΟΚ, για να υπάρξει ηθική ισορροπία στη Βουλή μεταξύ των δύο κομμάτων.

Ααα, ξέχασα, παρατηρώ ότι διατυπώνονται απόψεις για την ανάγκη αναθεώρησης του άρθρου 62 του Συντάγματος προκειμένου να σταματήσει αυτή η ξεφτίλα με την εφαρμογή της βουλευτικής ασυλίας. Να τα αφήσουν αυτά τα εκ του πονηρού οι εθνοπατέρες με σκοπό την καθυστέρηση αλλαγής πλεύσης ως προς την άρση της ασυλίας. Διαφορετική ερμηνεία και εφαρμογή χρειάζεται του άρθρου 62 Σ, έτσι ώστε να ευθυγραμμισθεί η Βουλή με την ΕΣΔΑ. Πουθενά δεν λέει το άρθρο 62 του Συντάγματος ότι η εφαρμογή της βουλευτικής ασυλίας θα πρέπει να είναι τόσο εκτεταμένη ώστε να περιλαμβάνει και βουλευτές που εισβάλλουν εντός ποδοσφαιρικών γηπέδων για να διακόψουν τον αγώνα (τελευταίο παράδειγμα ευφάνταστης εφαρμογής του θεσμού από το Κοινοβούλιο, καμαρώστε τους !!!).

Τώρα, σε ό,τι αφορά τον Τύπο, εκτός από το εξαιρετικό άρθρο του Π. Μανδραβέλη στην Καθημερινή της Κυριακής, και άλλα δύο άρθρα στο Βήμα της Κυριακής και στην Ελευθεροτυπία, δεν διάβασα τίποτε άλλο. Το γεγονός αυτό δείχνει κατά τη γνώμη μου την κατάντια των ελληνικών ΜΜΕ, που αποφεύγουν να καταπιαστούν και να αναδείξουν ζητήματα θεσμικά, που αφορούν την καρδιά λειτουργίας ενός δημοκρατικού καθεστώτος, δηλαδή την αρχή της ισονομίας. Δημόσιες σχέσεις με βουλευτές; Απλή έλλειψη επαγγελματισμού; Ίσως τελικά η συμπεριφορά του Τύπου απλώς να αντανακλά την έλλειψη κοινωνικού ενδιαφέροντος, την έλλειψη υποτυπώδους ευαισθησίας από την πλευρά της ελληνικής κοινωνίας για θέματα που αφορούν την ίση μεταχείρισή πολιτών με άλλους πολίτες. Ας είναι. Ας εξεγειρόμαστε αποκλειστικά και μόνο όταν η καταπάτηση της αρχής της ισότητας παίρνει πραγματική σάρκα και οστά στα ματάκια μας. Στην περίπτωση, παραδείγματος χάριν, ποιυ μας τρώνε τη σειρά μπροστά στον πάγκο του πολυκαταστήματος όπου διαγκωνιζόμαστε, όταν κάνει προσφορά 50% σε τσάντες πολυτελείας.

Καημένε Apollinaire, τι σου΄μελλε να πάθεις!

Ελευθερία της έκφρασης και κατάσχεση βιβλίου εγνωσμένης λογοτεχνικής αξίας
ΕΔΔΑ, Akdaş v. Turkey, (απόφαση 16 Φεβρουαρίου 2010, προσφυγή n° 41056/04)


Η υπόθεση αφορά την έκδοση από τον προσφεύγοντα, το 1999, του μυθιστορήματος του Guillaume Apollinaire “Χίλιες βέργες” σε τουρκική μετάφραση. Το περιεχόμενο του έργου είναι ερωτικό. Περιλαμβάνει πρακτικές σαδομαζοχισμού, βαμπιρισμού (ωραία πράγματα δηλαδή) και ψιλοπαιδοφιλίας (ώπα, Apollinaire, δεν μας τα είχες πει αυτά!). Τα τουρκικά δικαστήρια καταδίκασαν τον προσφεύγοντα για δημοσίευση έργου με πορνογραφικό περιεχόμενο, του επέβαλαν χρηματικό πρόστιμο ύψους 1.100 ευρώ περίπου και διέταξαν την κατάσχεση και καταστροφή των αντιτύπων. Απολύτως δημοκρατική αντιμετώπιση δηλαδή.

Το ΕΔΔΑ αναφερόμενο στη γνωστή νομολογία του επί του θέματος, τόνισε ότι, κατ΄αρχήν, τα κράτη-μέλη χαίρουν ευρύτερου περιθωρίου εκτίμησης στην περίπτωση που ο περιορισμός στην ελευθερία της έκφρασης λαμβάνει χώρα για την προστασία της ηθικής, όπως ορίζει το άρθρο 10§2 της Σύμβασης. Όπως μπορείτε να φανταστείτε, αναφέρθηκε στη γελοία απόφαση Müller et autres c. Suisse, 24.5.1988, με τις κλασικές αναφορές στον ρόλο της ηθικής σε μία δημοκρατική κοινωνία. Το έσωσε όμως στη συνέχεια κάνοντας ενδιαφέρουσες αναφορές στην έννοια της λογοτεχνικής κληρονομιάς.

Είπε δηλαδή το ΕΔΔΑ ότι το εν λόγω έργο είχε κυκλοφορήσει για πρώτη φορά πριν από έναν αιώνα περίπου, ότι είχε εν τω μεταξύ κυκλοφορήσει σε πολλές άλλες χώρες πλην της Γαλλίας, ότι μέχρι και η κλασική λογοτεχνική σειρά la Pléiade το είχε συμπεριλάβει και ότι, γενικότερα, αποτελούσε ήδη τμήμα της «ευρωπαϊκής λογοτεχνικής κληρονομιάς». Με αυτό το δεδομένο, το ΕΔΔΑ κατέληξε ότι το τουρκικό κοινό δεν θα ήταν δυνατόν να αποκλεισθεί από την πρόσβαση σε έργο τέτοιας εμβέλειας.

Τώρα, η απόφαση μπορεί να διαβαστεί με δύο τρόπους. Σύμφωνα με τον πρώτο, το ΕΔΔΑ επιχειρεί να υποβαθμίσει εδώ τις τοπικές ιδιαιτερότητες ως προς τις διακυμάνσεις της κοινωνικής ηθικής και να αναδείξει τη σημασία της ελευθερίας της έκφρασης, μέσω της έννοιας της ευρωπαϊκής λογοτεχνικής κληρονομίας. Σύμφωνα με τον δεύτερο, θα μπορούσε κάποιος να αναρωτηθεί εάν η διατύπωση αυτού του νέου κριτηρίου σημαίνει αυτομάτως ότι άλλα προκλητικά καλλιτεχνικά έργα που δεν εμπίπτουν όμως σαφώς στην ενιαία ευρωπαϊκή κληρονομιά θα απολαύουν από εδώ και πέρα πιο περιορισμένης προστασίας στο πλαίσιο του άρθρου 10 της ΕΣΔΑ. Το μέλλον θα δείξει.

Παρωδία και ασφαλιστικά μέτρα

Εφαρμογή του άρθρου 6 στη διαδικασία ασφαλιστικών μέτρων
ΕΔΔΑ, Micallef c. Malte (απόφαση 15.10.2009, προσφυγή n° 17056/06)

Ως προς το άρθρο 6§1:
Η απόφαση παρουσιάζει ενδιαφέρον ως προς το ζήτημα εφαρμογής του άρθρου 6§1 σε διαδικασία ασφαλιστικών μέτρων. To Τμήμα διευρυμένης σύνθεσης του ΕΔΔΑ προσέδωσε νέα κατεύθυνση στη σχετική νομολογία, η οποία δεν ήταν ιδιαιτέρως ξεκάθαρη τα τελευταία χρόνια, παρά το γεγονός ότι, επί της αρχής, το ΕΔΔΑ δεχόταν τη μη εφαρμογή του άρθρου 6 σε τέτοιου είδους διαδικασίες. Στη Micallef καθορίσθηκαν δύο προϋποθέσεις για την εφαρμογή του άρθρου 6 σε διαδικασία ασφαλιστικών μέτρων: πρώτον, το αντικείμενο του επίδικου δικαιώματος ή υποχρέωσης θα πρέπει να είναι «αστικής φύσης», όπως δηλαδή προβλέπει παραδοσιακά η νομολογία σχετικά με τις προϋποθέσεις παραδεκτού του άρθρου 6. Δεύτερον, η φύση του ασφαλιστικού μέτρου, το αντικείμενο και ο σκοπός του, όπως και οι συνέπειες της επιβολής του θα πρέπει να είναι καθοριστικά για την τύχη του δικαιώματος ή της υποχρέωσης που αποτελεί αντικείμενο της δίκης. Το ΕΔΔΑ επίσης δέχθηκε ότι, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, η ανάγκη επιτάχυνσης της δίκης των ασφαλιστικών μέτρων προκειμένου να διασφαλιστεί το επίδικο δικαίωμα μπορεί να δικαιολογήσει την ελλιπή κατοχύρωση ορισμένων από τις εγγυήσεις της «δίκαιης δίκης», εξαιρουμένων αυτών της ανεξαρτησίας και της αμεροληψίας του δικαστηρίου.


Πολιτική σάτιρα και ελευθερία της έκφρασης
ΕΔΔΑ, Kuliś and Różycki v. Poland, (απόφαση 6 Οκτωβρίου 2009, προσφυγή no. 27209/03)
ΕΔΔΑ, Alves da Silva c. Portugal, (απόφαση 20 Οκτωβρίου 2009, προσφυγή no. 41665/07)

Ως προς το άρθρο 10:
Η πρώτη υπόθεση αφορά τη δημοσίευση σκίτσων σε παιδικό περιοδικό, τα οποία διακωμωδούσαν διαφήμιση προϊόντων προπαρασκευασμένου φαγητού, τύπου σνακ. Παρουσιαζόταν ένα νήπιο το οποίο απευθυνόταν σε ένα σκύλο, διάσημο παιδικό κινούμενο σχέδιο, και του έλεγε: «Μην ανησυχείς, κι εγώ δολοφόνος θα γινόμουν εάν έτρωγα αυτές τις αηδίες». Το σκίτσο διακωμωδούσε τη διαφημιστική εκστρατεία της εταιρείας παρασκευής των εν λόγω σνακς, η οποία, μεταξύ άλλων, εμφάνιζε και τον διάσημο σκύλο, ήρωα των καρτούν, ως δολοφόνο. Το γενικότερο ύφος τη εκστρατείας ήταν ιδιαιτέρως επιθετικό, ενώ επίσης αναφερόταν σε σεξουαλικές συμπεριφορές και περιελάμβανε σχόλια ρατσιστικού περιεχομένου. Μετά από αγωγή της εταιρείας, ο ιδιοκτήτης και ο αρχισυντάκτης του εντύπου καταδικάσθηκαν σε χρηματική αποζημίωση. Το ΕΔΔΑ δεν συμφώνησε με τα πολωνικά δικαστήρια, τα οποία είχαν δεχθεί ότι το επίμαχο σκίτσο απαξίωνε χωρίς λόγο τα προϊόντα της θιγείσας εμπορικής εταιρείας. Συγκεκριμένα, τονίσθηκε ότι ο Τύπος μπορεί δικαιολογημένα να καταφεύγει στην υπερβολή και ορισμένες φορές ακόμα και στην πρόκληση, και ιδιαιτέρως όταν αντικείμενο της κριτικής του αποτελούν ζητήματα που απασχολούν το δημόσιο ενδιαφέρον. Εν προκειμένω, υπογραμμίσθηκε ότι ο βασικός στόχος του σκίτσου δεν ήταν η απαξίωση και η δυσφήμηση του εν λόγω εμπορικού προϊόντος αλλά η ευαισθητοποίηση των αναγνωστών σχετικά με το ύφος της διαφημιστικής εκστρατείας της εταιρείας και τον απαράδεκτο χαρακτήρα της χρήσης τέτοιων πρακτικών προκειμένου να αυξηθούν οι πωλήσεις ενός προϊόντος.

Στη δεύτερη υπόθεση ο προσφεύγων καταδικάσθηκε σε πρόστιμο και σε χρηματική αποζημίωση του δημάρχου επαρχιακής πορτογαλικής πόλης, διότι κατά τη διάρκεια καρναβαλιού είχε εμφανισθεί με άρμα το οποίο έφερε ομοίωμα του τελευταίου, περιβεβλημένο από αντικείμενα που συμβόλιζαν πράξεις διαφθοράς. Το ΕΔΔΑ έκρινε ότι τα πορτογαλικά δικαστήρια είχαν αντιμετωπίσει το περιστατικό αποκομμένο από το γενικότερο πλαίσιο στο οποίο είχε λάβει χώρα. Πιο συγκεκριμένα, δεν είχε γίνει αντιληπτό από τον εθνικό δικαστή ότι ο προσφεύγων αποσκοπούσε στο να σατιρίσει τον δήμαρχο. Η δε σάτιρα αποτελεί, κατά το ΕΔΔΑ μορφή καλλιτεχνικής έκφρασης και κοινωνικού σχολιασμού, η οποία μέσω της υπερβολής και της διαστρέβλωσης της πραγματικότητας επιτυγχάνει να προκαλέσει. Τονίσθηκε δε από το ΕΔΔΑ ότι και ο ίδιος ο δήμαρχος ως πολιτικό πρόσωπο θα έπρεπε να έχει επιδείξει μεγαλύτερη ανοχή απέναντι στη δημόσια κριτική εναντίον του και, μάλιστα, στο πλαίσιο καρναβαλιού.

Φρέσκες από το πανέρι για τα άρθρα 2 και 3

Δικαίωμα στη ζωή και ιατροδικαστικές εκθέσεις
ΕΔΔΑ, Lazar v. Romania (απόφαση 16.2.2010, προσφυγή n° 32146/05)

Η υπόθεση αφορά τις συνθήκες υπό τις οποίες απεβίωσε ο υιός της προσφεύγουσας μετά την εισαγωγή του σε δημόσιο νοσοκομείο, στο τμήμα επειγόντων περιστατικών. Το ΕΔΔΑ σημειώνει τα κενά της δικαστικής διαδικασίας κατά την οποία αναζητήθηκαν οι τυχόν ποινικές ευθύνες των ιατρών του νοσοκομείου. Υπογραμμίζεται ότι η διενεργηθείσα έρευνα δεν διευκρίνισε καίρια ζητήματα, όπως την αιτία θανάτου του θύματος. Δεν αναζητήθηκε έτσι εάν ο ασθενής κατέληξε λόγω ασφυξίας κατά τη διάρκεια της τραχειοτομής ή ο θάνατός του οφειλόταν στην καθυστέρηση με την οποία υποβλήθηκε σε αυτήν την επέμβαση. Η απόφαση αναφέρεται ιδιαιτέρως στις εγγυήσεις που θα πρέπει να περιβάλουν τη σύνταξη ιατροδικαστικών εκθέσεων στο πλαίσιο του άρθρου 2 της Σύμβασης. Τονίζεται έτσι η υποχρέωση συνεργασίας των εμπειρογνωμόνων, είτε οι ίδιοι προέρχονται από τον ιδιωτικό είτε από τον δημόσιο τομέα, με τις αρμόδιες δικαστικές και διοικητικές αρχές. Αναδεικνύεται, επίσης, το καθήκον των ιατροδικαστών να αιτιολογούν τα συμπεράσματα των ερευνών τους, ιδιαιτέρως σε περίπτωση προηγούμενης διχογνωμίας μεταξύ των ειδικών.


Ιατρική περίθαλψη κατά τη διάρκεια φυλάκισης σε σωφρονιστικό κατάστημα
ΕΔΔΑ, V.D. v. Romania (απόφαση 16.2.2010, προσφυγή n° 7078/02)

Οι σωφρονιστικές αρχές αρνήθηκαν την παροχή τεχνητής οδοντοστοιχίας σε κρατούμενο, ο οποίος είχε χάσει όλα τα δόντια του, παρά το γεγονός ότι το εσωτερικό δίκαιο του αναγνώριζε αυτό το δικαίωμα. Το ΕΔΔΑ καταλήγει στην ύπαρξη εξευτελιστικής μεταχείρισης αντίθετης με το άρθρο 3 της Σύμβασης, καθώς ο προσφεύγων αντιμετώπιζε ιδιαίτερες δυσκολίες στη σίτιση. Η απόφαση έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα, σε ό,τι αφορά τη στρατιωτική θητεία. Σίγουρα το ΕΔΔΑ θα έβρισκε παραβίαση του άρθρου 3 σε περίπτωση άρνησης παροχής μασέλας σε φαφούτη φαντάρο, καθώς ο ίδιος δεν θα μπορούσε να φάει τον γκοτζίλα (για τους γνωρίζοντες) της Κυριακής.

Νέα καταδίκη της Ελλάδας από το ΕΔΔΑ για την κράτηση υπό απέλαση αλλοδαπού

ΕΔΔΑ, Tabesh c. Grèce, no. 8256/07, 26 Νοεμβρίου 2009

Μετά την καλοκαιρινή απόφαση S.D. c. Grèce (11 Ιουνίου 2009), το ΕΔΔΑ επανέρχεται και καταδικάζει εκ νέου την Ελλάδα για παραβίαση των άρθρων 3 και 5 της Σύμβασης. Η Tabesh αφορούσε την κράτηση ενός Αφγανού στην Υποδιεύθυνση αλλοδαπών Θεσσαλονίκης για χρονικό διάστημα τριών μηνών μετά την επιβολή σε αυτόν του μέτρου της διοικητικής απέλασης για παράνομη είσοδο στη χώρα και κατοχή πλαστών ταξιδιωτικών εγγράφων.

Σε ό,τι αφορά το άρθρο 3, το ΕΔΔΑ, αφού αναφέρθηκε στις σχετικές εκθέσεις του CPT, δηλαδή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την πρόληψη των βασανιστηρίων και της εξευτελιστικής μεταχείρισης, διαπίστωσε ότι οι συνθήκες κράτησης στην Υποδιεύθυνση αλλοδαπών ισοδυναμούσαν με εξευτελιστική μεταχείριση, αφού ο προσφεύγων δεν είχε τη δυνατότητα εξόδου σε υπαίθριο χώρο προκειμένου να περπατήσει, να γυμνασθεί λιγουλάκι και να δει τα πουλάκια να πετούν. Επίσης, το σύστημα σίτισης ήταν απαράδεκτο, διότι οι αστυνομικοί της Υποδιεύθυνσης Αλλοδαπών του έδιναν ημερήσιο χαρτζιλικάκι 5,87 ευρώ για παραγγελία εδεσμάτων από παρακείμενο φαστφουντάδικο. Τώρα, τι μπορείς να φας σήμερα στην Ελλάδα για μία ολόκληρη μέρα με τόσα λεφτά είναι άλλο ζήτημα…

Σημαντικό είναι επίσης ότι η κράτηση καθ΄εαυτή θεωρήθηκε αντίθετη με το άρθρο 5§1 της Σύμβασης, διότι οι αρχές εξάντλησαν το τρίμηνο κράτησης χωρίς να υπάρχει λόγος, αφού γνώριζαν εξ αρχής ότι η ίδια δεν θα ήταν δυνατόν να πραγματοποιηθεί (ο προσφεύγων δήλωνε Αφγανός, δεν είχε ταξιδιωτικά έγγραφα και η πρεσβεία του Αφγανιστάν δεν επιβεβαίωνε ότι ο ίδιος ήταν υπήκοός του). Επαναλαμβάνοντας δε την S.D. το ΕΔΔΑ κατέληξε και σε παραβίαση του άρθρου 5§4. Τόνισε, πρώτον, ότι κατά τη διαδικασία των αντιρρήσεων ενώπιον του Προέδρου του Διοικητικού Πρωτοδικείου, δεν απαντήθηκε το επιχείρημα του προσφεύγοντος σχετικά με τον αλυσιτελή χαρακτήρα της κράτησής του και δεύτερον ότι ο ίδιος ο νόμος 3386/2005 είναι προβληματικός ως προς την αποτελεσματικότητα του ελέγχου της νομιμότητας της κράτησης του υπό απέλαση αλλοδαπού.

Οι αποφάσεις S.D. και Tabesh είναι σημαντικές για τα υπόλοιπα κράτη-μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα οποία αντιμετωπίζουν το ζήτημα της επαναπροώθησης αλλοδαπών στην Ελλάδα για την εξέταση της αίτησης χορήγησης πολιτικού ασύλου. Υφίσταται ήδη έντονος προβληματισμός τόσο στο πλαίσιο της Ε.Ε. όσο και του Συμβουλίου της Ευρώπης κατά πόσον οι συνθήκες κράτησης στην Ελλάδα και η διαδικασία επεξεργασίας των αιτημάτων ασύλου, μπορούν να επιτρέψουν την επαναπροώθηση αυτών των ατόμων από τον τελευταίο προορισμό τους στη χώρα της αρχικής υποδοχής τους, δηλαδή την Ελλάδα. Βλ. ιδιαιτέρως υποθέσεις κατά του Βελγίου, οι οποίες έχουν ήδη κοινοποιηθεί στο τελευταίο και αφορούν ζητήματα επαναπροώθησης αλλοδαπών στην Ελλάδα για την. Τα κείμενα των κοινοποιήσεων είναι προσβάσιμα στο site του ΕΔΔΑ.
Requête no 51599/08 présentée par N. I. contre la Belgique introduite le 29 octobre 2008;
Requête no 7295/09 présentée par Zikria GHARIBZADEH et autres contre la Belgique introduite le 6 février 2009
Requête no 41608/08 présentée par Karlo MIKHAEL RASHU contre la Belgique introduite le 1er septembre 2008
Requête no 6130/08 présentée par Said Bashir, Shahla et Said Amir QURAISHI contre la Belgique introduite le 4 février 2008
Οι S.D. και Tabesh επιτείνουν φυσικά αυτόν τον προβληματισμό…

Ratione temporis αρμοδιότητα και αγνοούμενοι στη Β. Κύπρο

ΕΔΔΑ, Varnava and others v. Turkey, (απόφαση 6 Οκτωβρίου 2009, προσφυγές nos. 16064/90, 16065/90, 16066/90, 16068/90, 16069/90, 16070/90, 16071/90, 16072/90 και 16073/90).

Η απόφαση αυτή είναι σημαντική, διότι το ΕΔΔΑ αντιμετώπισε το ζήτημα της ratione temporis αρμοδιότητάς του σε ό,τι αφορά τις διαδικαστικές εγγυήσεις των άρθρων 2 και 3 της ΕΣΔΑ (δικαίωμα στη ζωή και απαγόρευση των βασανιστηρίων). Οι υποθέσεις αφορούν την εξαφάνιση Ελληνοκυπρίων κατά τη διάρκεια της εισβολής, το 1974, των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων στη Βόρεια Κύπρο. Το ΕΔΔΑ τόνισε κατ΄αρχάς ότι ήταν αρμόδιο ratione temporis να εξετάσει τις εν λόγω προσφυγές, παρά το γεγονός ότι τα επίμαχα γεγονότα είχαν λάβει χώρα το 1974, δηλαδή πριν από την αναγνώριση του δικαιώματος ατομικής προσφυγής, το 1987, από το εγκαλούμενο κράτος. Και αυτό, πρώτον, διότι οι προβαλλόμενες παραβιάσεις των άρθρων 2 και 3 ήταν συνεχείς. Με άλλα λόγια, οι τουρκικές αρχές βαρύνονταν μέχρι τον χρόνο εξέτασης της προσφυγής με την υποχρέωση να διεξαγάγουν αποτελεσματική έρευνα ως προς την τύχη των αγνοουμένων συγγενών των προσφευγόντων. Δεύτερον, οι προσφεύγοντες είχαν επιδείξει την απαραίτητη επιμέλεια για την έγκαιρη κατάθεση της προσφυγής παρά το γεγονός ότι αυτή είχε λάβει χώρα μετά το 1987. Κατά το ΕΔΔΑ, οι εξαιρετικές περιστάσεις της υπόθεσης που αφορούσε τις συνέπειες μιας διεθνούς ένοπλης σύγκρουσης, δικαιολογούσε την αδυναμία υποβολής της προσφυγής για ένα εύλογο χρονικό διάστημα μετά το 1974 και την κατάθεσή της αφότου η Τουρκία είχε προβεί σε αναγνώριση του δικαιώματος στην ατομική προσφυγή.
Ως προς την ουσία, το Τμήμα διευρυμένης σύνθεσης κατέληξε σε παραβίαση των άρθρων 2 και 3 της Σύμβασης ως προς το σκέλος των διαδικαστικών εγγυήσεων. Το ΕΔΔΑ παρατήρησε ότι ήταν αναμφισβήτητο γεγονός η αιχμαλωσία των συγγενών των προσφευγόντων από τις τουρκικές δυνάμεις, το 1974. Ωστόσο, το καθ΄ου κράτος δεν απέδειξε ότι είχε καταβάλει τις απαιτούμενες προσπάθειες, έτσι ώστε να διενεργηθεί αποτελεσματική έρευνα σχετικά με την τύχη των αγνοουμένων.
Σχετική απόφαση είναι και η Šilih c. Slovénie [GC], no 71463/01, 9 Απριλίου 2009, η οποία επίσης αφορά το ζήτημα της ratione temporis δικαιοδοσίας του Ευρωπαϊκού δικαστηρίου.

Το άρθρο 5§3 της ΕΣΔΑ , η προσωρινή κράτηση και οι πρόσφατες ελληνικές υποθέσεις

Όπως είχαμε γράψει και στην αρχή της χρονιάς, φαίνεται ότι φέτος επιβεβαιώθηκε η νομολογιακή τάση ως προς την εφαρμογή του άρθρου 5§3 της Σύμβασης, που ξεκίνησε με την περσινή Nerattini v. Greece (18.12.2008). To Ευρωπαϊκό δικαστήριο ελέγχει ολοένα και πιο εντατικά την αιτιολογία των ελληνικών δικαστηρίων σχετικά με την επιβολή του περιοριστικού μέτρου της προσωρινής κράτησης καθώς και τους όρους παράτασής της. Η Nerattini είναι σημαντική απόφαση στο πλαίσιο της « ελληνικής νομολογίας » του ΕΔΔΑ, διότι το τελευταίο για πρώτη φορά έλεγξε ευθέως εάν η απόφαση του αρμόδιου δικαστικού συμβουλίου για την επιβολή προσωρινής κράτησης σε κατηγορούμενο για διακίνηση ναρκωτικών ήταν συμβατή με το άρθρο 5§3 της Σύμβασης. Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε παραβίαση αυτής της διάταξης, διότι το αρμόδιο συμβούλιο είχε βασίσει την απόφασή του τόσο σε άσχετα στοιχεία (π.χ. ότι στο σπίτι του προσφεύγοντος είχαν βρεθεί αρχαιότητες και, άρα, ότι ο ίδιος μπορεί να είχε διαπράξει το αδίκημα της αρχαιοκαπηλίας για το οποίο όμως δεν του είχε ακόμα απαγγελθεί κατηγορία (!) όσο και αποκλειστικά στη βασιμότητα των κατηγοριών, οι οποίες είχαν απαγγελθεί εναντίον του. Το ΕΔΔΑ τόνισε παραδείγματος χάριν ότι τα ελληνικά δικαστήρια δεν είχαν λάβει υπόψη ότι ο προσφεύγων ήταν ηλικιωμένος και έπασχε από σοβαρή ασθένεια, γεγονός που μείωνε της πιθανότητες διαφυγής του εφόσον αφηνόταν ελεύθερος.


Μέσα στο 2009, το ΕΔΔΑ εξέδωσε τρεις ακόμα αποφάσεις στις οποίες αντιμετώπισε το ίδιο ζήτημα και κατέληξε σε παραβίαση του άρθρου 5§3. Έτσι, στη Vafiadis c. Grèce (2.7.2009), θεώρησε αντιφατικό το γεγονός ότι το Συμβούλιο Πλημμελειοδικών είχε αποφασίσει την απόλυση του προσφεύγοντος, ο οποίος είχε συλληφθεί ένα χρόνο περίπου πριν με την κατηγορία κατοχής ναρκωτικών ουσιών, βασιζόμενο σε στοιχεία (ότι ο προσφεύγων είχε μόνιμη κατοικία, εργασία και οικογένεια) που είχε αγνοήσει πέντε μήνες πριν, όταν είχε εξετάσει τη σκοπιμότητα παράτασης της προσωρινής του κράτησης.


Στα ίδια συμπεράσματα κατέληξε το δικαστήριο του Στρασβούργου και στην πολύ πρόσφατη Shuvaev c. Grèce (29.10.2009), όπου ο προσφεύγων είχε επίσης τεθεί σε προσωρινή κράτηση για τη διάπραξη αδικημάτων σχετικά με τα ναρκωτικά. Αντιθέτως στην επίσης φετινή Siasios et autres c. Grèce (4.6.2009), το Ευρωπαϊκό δικαστήριο προσπέρασε το ζήτημα διαπιστώνοντας γενικά την ανυπαρξία στοιχείων που θα μπορούσαν να θέσουν εν αμφιβόλω τη νομιμότητα της κράτησης (§36).


Ενδιαφέρον είναι επίσης ότι στις Vafiadis και Shuvaev το ΕΔΔΑ διαπίστωσε και παραβίαση του άρθρου 3 της Σύμβασης, καθώς οι προσφεύγοντες είχαν παραμείνει κατά το μεγαλύτερο μέρος της προσωρινής τους κράτησης σε αστυνομικό κελί, δηλαδή σε χώρο που αντικειμενικά δεν προσφέρεται για κράτηση μεγαλύτερη από ολιγοήμερο χρονικό διάστημα (σχετική και η πρώτη απόφαση επί του ζητήματος, Kaja v. Greece, 27.6.2006). Συγκεκριμένα το ΕΔΔΑ τόνισε ότι το ποσό των 5,87 ευρώ που χορηγούσαν οι αστυνομικές αρχές καθημερινά στους προσφεύγοντες προκειμένου να ανταπεξέρχονται στις ανάγκες σίτισής τους δεν ήταν αρκετό. Αξιοσημείωτο είναι ότι το ΕΔΔΑ δεν περιορίσθηκε στην τελευταία διαπίστωση αλλά τόνισε ότι ο τρόπος αυτός σίτισης ήταν καθευατόν προβληματικός, αφού οι άνθρωποι αυτοί παρέμεναν κρατούμενοι για σημαντικό χρονικό διάστημα, χωρίς να υφίσταται σοβαρό πρόγραμμα και σύστημα σίτισής τους από τις ίδιες τις σωφρονιστικές αρχές. Φαντάσου τι σουβλάκι, σαντουιτσάκι και φραπουτσίνο είχε πέσει ! Η επιτομή της ισορροπημένης διατροφής.

Πιστεύω πάντως ότι η post Nerattini νομολογία ανοίγει μια νέα εποχή στις ελληνικές αποφάσεις του ΕΔΔΑ σχετικά με τον έλεγχο των λόγων επιβολής του μέτρου της προσωρινής κράτησης και παράτασής της, η οποία θα πρέπει να αξιοποιηθεί και μελλοντικά.

Η ελληνική Εκκλησία πρωτεργάτης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων

Βρε, μήπως χάριν του σταυρού και της απόφασης του Ευρωπαϊκού δικαστηρίου επανανενωθεί η Ορθόδοξη με την Καθολική Εκκλησία; Τρέμε Σχίσμα! Κάτω το 1054!

Η Καθημερινή και η αδιάβαστη δημοσιογράφος

Η Καθημερινή της Κυριακής φιλοξενεί ένα ενδιαφέρον άρθρο της Ιωάννας Μάνδρου σχετικά με την πρόσφατη νομολογία του Ευρωπαϊκού δικαστηρίου για τα δικονομικά προνόμια του ελληνικού δημοσίου. Η συντάκτης αναφέρεται στις αποφάσεις Zouboulidis c. Grèce n° 2 και Meidanis c. Grèce. Υπενθυμίζω τα ονόματα των αποφάσεων, διότι τη μεν πρώτη την αναφέρει λανθασμένα (ως Zouboulidis c. Grèce, ξεχνώντας όμως το « n° 2 » παραπέμπει τους ενδιαφερόμενους σε απόφαση που αφορά άσχετο θέμα), τη δε δεύτερη δεν την αναφέρει καθόλου. To άρθρο σωστά επισημαίνει ότι οι αποφάσεις αντιμετώπισαν το ζήτημα της διετούς παραγραφής των αξιώσεων ιδιωτών εις βάρος του δημοσίου (Zouboulidis n° 2) και του τόκου υπερημερίας 6% του δημοσίου για χρηματικές αξιώσεις ιδιωτών εις βάρος του (Meidanis). Συγκεκριμένα, όπως έχουμε ήδη αναφέρει σε αυτό το blog, στη μεν Zouboulidis n° 2 το ΕΔΔΑ θεώρησε ότι η εφαρμογή προνομιακού χρόνου παραγραφής των αξιώσεων ιδιωτών εις βάρος του δημοσίου (διετής, ενώ στην αντίθετη περίπτωση ο χρόνος παραγραφής των αξιώσεων υπέρ του δημοσίου κυμαίνεται από πέντε έως είκοσι έτη), παραβίασε το δικαίωμα στην ιδιοκτησία. Στη δε Meidanis, η παραβίαση του δικαιώματος στην ιδιοκτησία ήταν πάλι το αποτέλεσμα της τεράστιας διαφοράς μεταξύ του τόκου υπερημερίας που όφειλε το δημόσιο σύμφωνα με ειδική νομοθετική ρύθμιση στον προσφεύγοντα σε σχέση με τον αντίστοιχο (περίπου 25%) που εφαρμοζόταν σε ιδιωτικά χρέη προς το δημόσιο.

Όπως λέει η κ. Μάνδρου, οι δύο αποφάσεις του δικαστηρίου του Στρασβούργου αποτέλεσαν « ράπισμα » για το ελληνικό κράτος. Πολύ γουστάρω αυτές τις μαζοχιστικές τάσεις των Ελλήνων δημοσιογράφων όταν πρόκειται για αποφάσεις ευρωπαϊκών θεσμών, και δη των ευρωπαϊκών δικαστηρίων. Ράπισμα η Καθημερινή. Ευρωχαστούκι η Ελευθεροτυπία. Μάλλον φαντάζονται τον δικαστή του Στρασβούργου με μάσκα και δερμάτινο μποτάκι να ρίχνει μπατσάκια στο αλυσοδεμένο ελληνικό δημόσιο. Για να κάνω τον Φρόυντ, βγαίνει εδώ ένας κάποιος ραγιαδισμός, ένα σύνδρομο μαθητή, κάτι σαν οι πολιτισμένοι Ευρωπαίοι που τσακώσανε τον κατεργάρη Έλληνα και τον βάλανε τιμωρία να κοιτάει τον τοίχο της τάξης. Τέλος πάντων. Το σημαντικό είναι αλλού. Ότι το άρθρο καταλήγει πως βάσει αυτών των αποφάσεων, μπορούν όλοι όσοι έχουν οιαδήποτε αξίωση κατά του δημοσίου να τη διεκδικήσουν απαιτώντας την εφαρμογή της πενταετούς παραγραφής, ενώ ο προνομιακός τόκος υπερημερίας κατά του δημοσίου έχει πλέον καταργηθεί δια παντός.

Είναι έτσι ; Εμ, δεν είναι ! Διότι εάν διάβαζε η δημοσιογράφος καλύτερα τις αποφάσεις (αν τις διάβασε δηλαδή καθόλου) θα έβλεπε ότι και στις δύο οι προσφεύγοντες συνδέονταν με το δημόσιο με εργασιακή σχέση ιδιωτικού και όχι δημοσίου δικαίου. Το δημόσιο δηλαδή δεν ενεργούσε ως imperium αλλά ως fiscus. Έτσι, στη Zouboulidis τόνισε το ΕΔΔΑ :
« 34. Sur ce point, la Cour observe, tout d'abord, que la présente affaire concerne un litige du travail afférent au paiement de majorations sur une allocation d'expatriation à un agent contractuel de l'Etat. La Cour relève que, même si le requérant était affecté à un service public administratif, l'Etat a agi en l'espèce comme tout autre employeur privé.
35. Certes, il est vrai que, même dans le cadre de recours à des procédures de droit privé, l'administration peut poursuivre des missions de droit public. Par conséquent, des privilèges et immunités lui seraient éventuellement nécessaires pour accomplir ledit rôle. Toutefois, la seule appartenance à la structure de l'Etat ne suffit pas en soi pour légitimer, en toutes circonstances, l'application de privilèges étatiques, mais il faut que cela soit nécessaire au bon exercice des fonctions publiques (Meïdanis c. Grèce, no 33977/06, § 30, 22 mai 2008). En effet, le simple intérêt de trésorerie de l'Etat ne peut pas être assimilé à lui seul à un intérêt public ou général qui justifierait dans chaque cas précis l'atteinte aux droits de l'individu. Le souci d'apurer de manière prompte les dettes de celui-ci et d'éviter de surcharger son budget de dépenses imprévues ne saurait donc justifier en soi une atteinte conséquente au droit de propriété du requérant. »

Στη δε Meidanis :
« 29. La Cour note, tout d’abord, que l’hôpital contre lequel s’est retourné le requérant ne fut pas appelé en l’espèce à agir comme détenteur de la puissance publique mais était assimilé à un employeur privé. En effet, le litige était né dans le cadre d’un contrat de travail de droit privé, domaine dans lequel l’hôpital devait pouvoir assumer les mêmes devoirs vis-à-vis de ses employés que les autres employeurs du secteur privé, sans faire appel à des privilèges étatiques pour alléger ses dettes. Pourtant, invoquant son statut de personne morale de droit public, l’hôpital a réussi à bénéficier d’un taux presque quatre fois inférieur à celui appliqué aux particuliers pour la même période. La Cour se doit donc d’apprécier cette diminution de la créance du requérant, sans devoir tenir compte, comme le suggère le Gouvernement, du taux d’inflation pour la période incriminée, cette question étant sans rapport avec le grief du requérant, qui ne se plaint pas in abstracto du taux fixé mais de l’écart entre les taux selon l’identité du débiteur. »

Αυτό δηλαδή που τόνισε το ΕΔΔΑ στις δύο προαναφερθείσες αποφάσεις ήταν ότι δεν είναι δυνατόν το ελληνικό δημόσιο να χαίρει ιδιαίτερων δικονομικών ή άλλων προνομίων ως προς τις οφειλές του προς ιδιώτες, όταν η σχέση που το συνδέει με αυτούς είναι αμιγώς ιδιωτικού δικαίου. Αυτό δε επιβεβαιώθηκε και σε άλλη φετινή απόφαση, που έχει επίσης παρουσιασθεί από το Lex and the city, τη Varnima Corporation International SA c. Grèce (28.5.2009).

Δεν θα ήταν προτιμότερο η Καθημερινή να απαιτεί από τους συντάκτες της να ρίχνουν καμιά ματιά στις δικαστικές αποφάσεις που σχολιάζουν, πριν προβούν σε πανηγυρικά και βαρύγδουπα συμπεράσματα;