Ο Lord Hoffmann πήρε τ΄όπλο του

Ο Lord Hoffmann είναι δικαστής στο ανώτατο βρετανικό δικαστήριο, το House of Lords. Πρόσφατα, πριν από ένα μήνα, σε ομιλία του στο Judicial Studies Board επέκρινε δριμύτατα το Ευρωπαϊκό δικαστήριο ανθρωπίνων δικαιωμάτων για τον ακτιβισμό του και για την τάση του να λειτουργεί ως ένα οιονεί Ευρωπαϊκό Συνταγματικό Δικαστήριο, παρά το γεγονός ότι στερείται της σχετικής πολιτικής νομιμοποίησης. Συμφωνείτε ή διαφωνείτε με τις απόψεις του, αξίζει. πιστεύω, να διαβάσετε την εισήγησή του διότι περιλαμβάνει τα βασικότερα επιχειρήματα όσων απορρίπτον την ιδέα της παγκοσμιότητας των ατομικών δικαιωμάτων. Κατά τον Hoffmann, πιστού οπαδού του Bentham όπως απορρέει από το κείμενό του, τα ανθρώπινα δικαιώματα έχουν μεν παγκόσμιο χαρακτήρα, ωστόσο η εφαρμογή τους στην εκάστοτη έννομη τάξη δεν μπορεί να είναι αρμοδιότητα ενός υπερεθνικού δικαστηρίου αλλά του εθνικού δικαστή. Στρέφοντας τα φαρμακερά του βέλη κατά του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, ο Hoffmann αναρωτιέται από πού κι ως πού μπορεί ο Σλοβένος και ο Μολδαβός δικαστής να αποφασίζουν για εξιεδικευμένα ζητήματα εφαρμογής του βρετανικού δικαίου, όπως τη δυνατότητα νυχτερινών πτήσεων στο αεροδρόμιο του Heathrow (απόφαση Hatton and others v. UK) ή την απαγόρευση της αυτοενοχοποίησης ως αρχής του ποινικού δικαίου. Κατά τον Hoffmann, όταν το ΕΔΔΑ μπαίνει σε τόσο ειδικά ζητήματα (για τα οποία ο ίδιος υπονοεί ότι το δικαστήριο του Στρασβούργου δεν ξέρει τί του γίνεται) έχει απλώς την ευχαρίστηση of «teaching grandmothers to suck eggs» (την έκφραση τη δανείζεται από τον Bentham).
Πίσω από τα ενδιαφέροντα επιχειρήματα του Lord Hoffmann διαγράφεται ξεκάθαρα ο βρετανικός σνομπισμός και η άποψη ότι «δεν θα μας μάθουν αυτοί οι άσχετοι τη δουλειά μας». Κάτι δηλαδή σαν την πρόσφατη άποψη Έλληνα Αρεοπαγίτη, ο οποίος χαρακτήρισε το ΕΔΔΑ σε άρθρο του στο Νομικό Βήμα ως «το δικαστήριο του Καδή» χωρίς φυσικά να συνοδεύει το κομπλιμέντο του με μια θεωρητική ανάλυση του επιπέδου αυτής του Hoffmann. Ο Hoffmann πάντως επιλέγει να αγνοεί το ίδιο το περιεχόμενο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, το οποίο έχει μεν παγκόσμιο χαρακτήρα αλλά, όταν εναπόκειται σε ένα υπερεθνικό δικαστήριο να το ερμηνεύσει τότε το αντικείμενο του ελέγχου δεν μπορεί παρά να είναι οι συγκεκριμένες έννομες τάξεις των κρατών-μελών. Η αποσπασματική παράθεση από τον Hoffmann ορισμένων νομολογιακών παραδειγμάτων του ΕΔΔΑ με τα οποία ο ίδιος σφόδρα διαφωνεί, δεν μπορεί να επισκιάσει τον βαθύτερο λόγο ύπαρξης του ΕΔΔΑ. Αυτός δεν είναι άλλος από τη δημιουργία μιας ευρωπαϊκής συνταγματικής τάξης, η οποία απαιτεί τη διαμόρφωη κοινών αρχών εφαρμογής των δικαιωμάτων που κατοχυρώνονται από τη Σύμβαση.
Ας μην ξεχνά ο Λόρδος τον λόγο γέννησης της Σύμβασης και δημιουργίας του ΕΔΔΑ: την εναρμόνιση των δικαιικών τάξεων των κρατών μελών, στο επίπεδο προστασίας των ατομικών δικαιωμάτων, και τη διαμόρφωση κοινών δημοκρατικών αξιών. Το έργο αυτό ανατέθηκε στο ΕΔΔΑ, σε έναν υπερεθνικό δικαστή, όχι για πλάκα αλλά για να αποφύγει η Ευρώπη ένα νέο Σύνταγμα της Βαϊμάρης και ένα νέο Παγκόσμιο Πόλεμο. Εν έτει 2009, οι απόψεις του ανώτατου Άγγλου δικαστή μου φαίνονται πολύ επαρχιώτικες...

Πίθηκοι, ερπετά και σατανικοί χαυνόπρωκτοι

Λοιπόν, ήθελα να γράψω για την απόφαση του ΕΔΔΑ Branduse v. Romania, που δημοσιεύθηκε στις 8 Απριλίου και αφορά τη σουρεαλιστική κατάσταση καταδικασθέντος, ο οποίος εξέτιε την ποινή του σε φυλακή δίπλα σε χωματερή. Το ΕΔΔΑ κατέληξε πέρα από την παραβίαση του άρθρου 3 και σε παραβίαση του άρθρου 8, δεχόμενο ότι η δυσωδία από το σκουπιδαριό επιβάρυνε την υγεία του προσφεύγοντος.
Ωστόσο, κάποιοι φίλοι μου έστειλαν link σε κείμενο του site «Ορθοδοξία», όπου ο συντάκτης του αναλύει με διεισδυτικότητα τον σατανικό τρόπο με τον οποίο η ελληνική πολιτεία επιχειρεί μέσω του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου (αυτό του Στρασβούργο και όχι το ξαδελφάκι της πόλης με τη μεγάλη γέφυρα) να εισαγάγει τη δυνατότητα γάμου μεταξύ ομοφυλοφίλων. Δεν μπόρεσα να αντισταθώ. Όταν διαβάζω τέτοια μπιζουδάκια, αισθάνομαι όπως η μύγα πάνω από την καρπουζόφλουδα. Κολλάω και θέλω να γράψω σχολιάκι.
Τον συντάκτη φαίνεται να τον απασχολεί ιδιαιτέρως το ζήτημα του γάμου «μεταξύ των ανωμάλων» έτσι ώστε να έχει εντρυφήσει τόσο σε θέματα συγκριτικού δικαίου όσο και στη νομολογία του ΕΔΔΑ. Έτσι, προσφέρει στο κοινό του χρήσιμες πληροφορίες για το τί συμβαίνει στη Δανία και στη Νορβηγία ενώ αναφέρεται και στην απόφαση Ε.Β. κατά Γαλλίας του ΕΔΔΑ. Τώρα για το τελευταίο τα μπερδεύει λιγουλάκι αφού στη συνέχεια η αναφορά στη νομολογία του Δικαστηρίου των ΕυρωπαΪκών Κοινοτήτων δείχνει ότι θεωρεί πως τα δύο ευρωπαϊκά δικαστήρια είναι ένα και το αυτό. Δεν του κρατάμε πάντως κακία. Εδώ νομικοί και μεγαλοδημοσιογράφοι αγνοούν ότι ΕΔΔΑ και ΔΕΚ δεν είναι το ίδιο πράγμα, στον Άμβωνα της Ορθοδοξίας θα κάνουμε μούτρα για την ημιμάθειά του;
Μαθαίνουμε διάφορα ενδιαφέροντα από το άρθρο, όπως ότι στη Νορβηγία επιτρέπεται η κτηνοβασία. Δεν ξέρω γιατί, αλλά μου ήρθε αμέσως στο μυαλό η εικόνα ρωμαλέου ψαρά να κυνηγάει κανένα πρόβατο σε φιορδ για να του γνωρίσει το μεγαλείο του έρωτα. Παρεμπιπτόντως, στην Ελλάδα ποινικοποιείται η κτηνοβασία; Πώς τη βρίσκουν άραγε οι βοσκοί στα απομακρυσμένα χωριά της Πίνδου; Πάντως για να μη μακρηγορώ, η βασική θέση του άρθρου είναι ότι σκοπίμως ο Έλληνας νομοθέτης άφησε τα ομόφυλα ζευγάρια εκτός του Συμφώνου συμβίωσης, αφού, σύμφωνα με τη νομολογία του δικαστηρίου του Στρασβούργου, το εν λόγω Σύμφωνο θα πρέπει να επεκταθεί και σε αυτά. Τώρα, εδώ που τα λέμε, δεν έχει και πολύ άδικο. Μάλλον κάπως έτσι θα πρέπει να σκέφτηκε ο πονηρός Έλλην νομοθέτης. Αντί να χάσει το κυβερνών κόμμα καμμιά ψήφο από όλους αυτούς που έχουν τον Τελευταίο Πειρασμό για προσάναμμα, καλύτερα να αφήσουν απέξω τους χαυνόπρωκτους, (τη λέξη την έμαθα από το άρθρο- παρατηρούμε πάντως πλούτο λεξιλογίου ως προς τη συγκεκριμένη κατηγορία πολιτών) και να έρθει μετά το Στρασβούργο να βγάλει τα κάστανα από τη φωτιά. Και να τα πρωτοσέλιδα για Ευρωχαστούκια και άλλα τέτοια ψιλοβιτσιόζικα.
Το καλύτερο μας το φύλαει, ωστόσο, για το τέλος. Δεν μπορώ να αντισταθώ και θα παραθέσω ατόφια την παράγραφο: «Ω άνθρωποι και δη οι άρχοντες γιατί κλείνετε τα ώτα σας στη φωνή του ουρανού; Δεν ακούτε τον Κύριό μας που βροντοφωνάζει: «Αμήν λέγω υμίν. Εγώ το Α, εγώ και το Ω. Διορθώστε τα σφάλματα που όργισαν τον Πατέρα μου. Ω άνθρωποι γιατί γίνατε πίθηκοι και ερπετά; Δεν σας αρέσει αυτό που ο Πατήρ μου έδωσε, δηλαδή άνδρας με γυναίκα για να κάνουν τον πληθυσμό και τα παιδιά τους να είναι γερά; Σταματήστε γιατί θα έρθει και άλλο χτύπημα. Η ομοφυλοφιλία δεν είναι ορθή. Θα πάτε όλοι στο πυρ του Θεού. Εγώ που σας έδωσα ζωή αιώνια σας παρακαλώ, διορθωθείτε. Γίνεται η διάσωση του πλανήτη γη. Τα παιδιά που κλαίνε δεν θέλουν ομοφυλόφιλους αλλά μάνα και πατέρα. Αμήν».

Καλά, τον φαντάζομαι τον τύπο να τα λέει αυτά μπροστά στον καθρέφτη με στυλ Robert De Niro στο Angel Heart. Και τον χαυνόπρωκτο να κραυγάζει “I want to know who I am!!”. Αξιοσημειώτη πάντως είναι η αποστροφή για τη διάσωση του πλανήτη γη (sic). Δεν πολυκαταλαβαίνω πώς συνδέεται η ομοφυλοφιλία με την καταστροφή του περιβάλλοντος. Παρακαλώ τον συντάκτη του άρθρου να μας εξηγήσει με ποιον τρόπο η εν λόγω δραστηριότητα επιδεινώνει την τρύπα του όζοντος.

Αποφασούλες

Colak and Tsakiridis v. Germany, 5.3.2009
Υποχρέωση ενημέρωσης ασθενή από τον ιατρό του/ Άρθρα 2, 6, 8

Γεια σας health freaks της Ευρωπαϊκής Σύμβασης. Στις αρχές του μηνός το ΕΔΔΑ εξέδωσε αυτήν την απόφαση που μπορεί να σας ενδιαφέρει. Η πρώτη εκ των προσφευγόντων παραπονέθηκε για την απουσία δίκαιης δίκης ενώπιον των γερμανικών δικαστηρίων, με το επιχείρημα ότι τα τελευταία αρνήθηκαν να της επιδικάσουν αποζημίωση στην αγωγή που είχε στρέψει κατά του προσωπικού της ιατρού. Ο ίδιος, κατά την προσφεύγουσα, έφερε ευθύνη, διότι δεν την είχε ενημερώσει έγκαιρα ότι ο σύντροφός της έπασχε από AIDS. Μόνο μετά τον θάνατο του τελευταίου από αυτήν την ασθένεια, η προσφεύγουσα ενημερώθηκε για την ασθένειά του, ενώ, μετά τις ιατρικές εξετάσεις στις οποίες υποβλήθηκε, διαγνώσθηκε ότι και αυτή ήταν φορέας του ιού HIV. Ο ίδιος ο σύντροφος της προσφεύγουσας είχε ζητήσει από τον κοινό προσωπικό ιατρό τους, να μην πληροφορηθεί η τελευταία για την ασθένειά του, παρά μόνο μετά τον θάνατό του.
Το ΕΔΔΑ εξέτασε βασικά την υπόθεση υπό το πρίσμα του άρθρου 2 (δικαίωμα στη ζωή). Έτσι, η συγκεκριμένη υπόθεση προστίθεται στον κατάλογο των αποφάσεων όπου το ΕΔΔΑ θεωρεί ότι το άρθρο 2 είναι εφαρμοστέο, παρά το γεγονός ότι δεν έχει επέλθει ο θάνατος του ατόμου που αποτελεί το αντικείμενο της επικαλούμενης παραβίασης. Αυτό συμβαίνει εν προκειμένω, διότι η προσφεύγουσα έπασχε από θανατηφόρο ασθένεια, γεγονός που επιτρέπει στο ΕΔΔΑ να αναζητήσει τις θετικές υποχρεώσεις του γερμανικού κράτους ως προς το καθήκον έγκαιρης ενημέρωσής της.
Το ΕΔΔΑ καταλήγει σε μη παραβίαση του άρθρου 2, βασιζόμενο σε έκθεση πραγματογνωμοσύνης που είχε υποβληθεί στα γερμανικά δικαστήρια, σύμφωνα με την οποία η προσφεύγουσα είχε μολυνθεί από τον θανατηφόρο ιό πιθανότατα πριν ο σύντροφός της ενημερώσει τον ιατρό του. Δεχόμενο ότι σε αυτές τις περιπτώσεις το βάρος απόδειξης μεταφέρεται στον ενάγοντα προκειμένου να θεμελιώσει ότι ο ιατρός διέπραξε σοβαρό επαγγελματικό σφάλμα κατά την ενάσκηση των καθηκόντων του, παρατηρεί ότι η προσφεύγουσα δεν μπόρεσε να αποδείξει ότι είχε μολυνθεί από τον HIV προτού ο ιατρός της πληροφορηθεί σχετικά με την ασθένεια του συντρόφου της. Στην ίδια περίπου βάση το ΕΔΔΑ καταλήγει και σε μη παραβίαση των άρθρων 8 και 6 της Σύμβασης. Το συμπέρασμα είναι ότι χρησιμοποιούμε προφυλακτικά για καλό και για κακό και αφήνουμε τον Πάπα να ζει στον κόσμο του.


Gütl v. Austria/ Löffelmann v. Austria, 12.3.2009
Στρατιωτικές υποχρεώσεις Μαρτύρων του Ιεχωβά/ Άρθρα 9 και 14

Η απόφαση αυτή έχει ενδιαφέρον και για την ελληνική έννομη τάξη. Και στις δύο υποθέσεις οι προσφεύγοντες ήταν Μάρτυρες του Ιεχωβά, με την ιδιότητα μάλιστα των ιερωμένων. Όταν κλήθηκαν να ντυθούνε στα χακί και να εκπληρώσουν τις στρατιωτικές του υποχρεώσεις διαμαρτυρήθηκαν διότι οι ιερωμένοι αναγνωρισμένων θρησκειών από το Αυστριακό κράτος απαλάσσονταν των στρατιωτικών τους υποχρεώσεων. Το ΕΔΔΑ κατέληξε ότι υπήρξε διάκριση μεταξύ των ιερωμένων των σχετικών θρησκευτικών ομάδων, αναγνώρισε την παραβίαση των άρθρων 9 και 14 της ΕΣΔΑ και επιδίκασε χρηματική αποζημίωση στους προσφεύγοντες για την ηθική βλάβη που είχαν υποστεί. Να δούμε πότε θα έρθει στο Στρασβούργο και σχετική ελληνική υπόθεση.

Η κουκούλα

Δεν είμαι ειδικός στα του Ποινικού δικαίου, αν και πάντοτε μου άρεσε αυτός ο κλάδος δικαίου, όποτε ίσως οι σκέψεις μου σχετικά με το ιδιώνυμο της κουκούλας να φαίνονται απλοϊκές. Προσωπικά δεν μου φαίνεται παράλογο να επιβάλλονται αυστηρότερες ποινές σε όσους συλλαμβάνονται να φθείρουν ξένη ιδιοκτησία ή να προκαλούν σωματική βλάβη φορώντας κουκούλα. Νομίζω ότι, ανεξαρτήτως της επικαιρότητας, η διάπραξη αυτών των αδικημάτων με κουκούλα, ή γενικώς με καλυμμένα τα χαρακτηριστικά του προσώπου τους, ενέχει ιδιαίτερη απαξία, προκαλεί το κοινό περί δικαίου αίσθημα και δικαιολογεί την αυστηρότερη ποινή. Για όσους παρατηρούν ότι θα δημιουργηθεί πρόβλημα, διότι μπορεί να συλλαμβάνονται και άτομα που θα βρίσκονται κοντά στα επεισόδια και θα καλύπτουν το πρόσωπό τους για να προστατευθούν από τα καπνογόνα, η απάντηση είναι ότι υπάρχουν δικαστήρια για να διακρίνουν την ήρα από το στάχυ. Δεν μπορείς να θεωρείς εξ αρχής τον ποινικό δικαστή ως ηλίθιο…

Αυτό που με ενοχλεί προσωπικά είναι η επανάληψη για πολλοστή φορά του μοτίβου : το κράτος ποινικοποιεί συμπεριφορές ευκαιριακά, υπό το βάρος της πολιτικής επικαιρότητας και της κοινωνικής πίεσης. Το παρελθόν έχει τόσες πολλές φορές δείξει ότι η χάραξη αντιεγκληματικής πολιτικής υπό το βάρος των γεγονότων οδηγεί σε λάθος λύσεις. Διότι, εν προκειμένω, δεν χρειάζεται και πολύ μυαλό για να καταλάβει κανείς ότι, για να επιβάλλεις την ποινή, πρέπει πρώτα να συλλάβεις. Τα υπόλοιπα είναι για λαϊκή κατανάλωση. Επίσης, η μετατροπή του αδικήματος από πλημμέλημα σε κακούργημα είναι και αυτή υπερβολική και αδικαιολόγητη. Η λογική είναι αναμφισβήτητα, «αφήστε τον κόσμο να φανταστεί ότι ο κουκουλοφόρος που έσπασε τις βιτρίνες στη Σκουφά, θα πάει μέσα ισόβια, για να ηρεμήσουν τα πνεύματα».

Βέβαια, με αφορμή αυτήν την ιστορία παρατηρούμε για ακόμα μια φορά τη γελοιότητα πολιτικών αρχηγών, σαν τον Τσίπρα, ο οποίος δήλωσε ότι επί της ουσίας αυτά τα μέτρα στρέφονται εναντίον του κάθε πολίτη που θα διαμαρτυρηθεί απέναντι στην εξουσία ή την αστυνομική αυθαιρεσία. Συγγνώμη, αλλά το μέτρο δεν προβλέπεται γι΄αυτόν που διαδηλώνει αλλά γι΄αυτόν που τα σπάει. Και τελικά τι προτείνει εκείνος; Πολύ θα ήθελα κάποια μέρα να ήταν στην Κυβέρνηση, για να έβλεπα τι θα έκανε, όταν επιτέλους θα έπρεπε να λάβει αποφάσεις αντί να προβαίνει σε εξυπνακίστικα σχόλια.

Gorou v. Greece n° 2 (GC)

Ένα περίπου χρόνου μετά την απόφαση Arvanitaki-Rompoti, το Grand Chamber του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, επανέρχεται με μια νέα "ελληνική" απόφαση. Στη Gorou n° 2 εξέτασε το ζήτημα της επάρκειας της αιτιολογίας σε απορριπτική απόφαση του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου κατόπιν αιτήματος της πολιτικής αγωγής να ασκήσει αναίρεση. Το Grand Chamber επιβεβαίωσε την απόφαση του Τμήματος που είχε διαπιστώσει μη παραβίαση του άρθρου 6§1. Κατέληξε στο ότι η σχεδόν μονολεκτική απόρριψη του αιτήματος της προσφεύγουσας από τον Εισαγγελέα δεν παραβίαζε το άρθρο 6§1, δεδομένου του χαρακτήρα αυτού του διαβήματος της πολιτικής αγωγής, όπως είχε διαπλασθεί από τη δικαστική πρακτική. Το ενδιαφέρον της απόφασης επικεντρώνεται στις σκέψεις του ΕΔΔΑ με τις οποίες διαπιστώνεται η εφαρμογή του άρθρου 6§1. Παρά την απουσία νομοθετικής κατοχύρωσης της δυνατότητας της πολιτικής αγωγής να ζητήσει από τον Εισαγγελέα την άσκηση αναίρεσης, το ΕΔΔΑ θεωρεί ότι, λόγω της σταθερής δικαστικής πρακτικής, είχε διαπλασθεί ένα είδος δικαιώματος της ενδιαφερομένης να απευθυνθεί στον Εισαγγελέα και έτσι υφίστατο "διαφορά" εν προκειμένω, όπως απαιτεί το άρθρο 6§1. Σημειωτέον ότι η Gorou n° 2 είναι η πρώτη απόφαση όπου το ΕΔΔΑ δέχεται ότι η δικαστική πρακτική, όχι μόνο μπορεί να διαπλάσει το γραπτό δίκαιο, αλλά δύναται και να ληφθεί υπ΄όψη στο πλαίσιο του άρθρου 6§1 ακόμα και όταν αντιστρατεύεται το γράμμα του νόμου. Στο σημείο αυτό είναι πολύ ενδιαφέρουσα η γνώμη των έξι δικαστών που θεώρησαν ότι το άρθρο 6§1 δεν ήταν εφαρμοστέο εν προκειμένω.
Δεδομένου ότι η κ. Γώρου είναι συχνός πελάτης του Στρασβούργου και ότι το ΕΔΔΑ έχει έως σήμερα εκδώσει 4 αποφάσεις ως προς το ίδιο ακριβώς ζήτημα, αναμένουμε με αγωνία την αντίδρασή της με την πέμπτη κατά σειρά προσφυγή...

Ο Δημοσιογράφος, ο Βοτανικός και ο θαυμαστός κόσμος της νομικής επιστήμης

Ήταν μια φορά ένα παιδάκι που έγραφε επιφυλλίδες σε σοβαρή πρωινή εφημερίδα (ήταν και παραθυράρχης σε δελτία ειδήσεων αλλά αυτό δεν μας ενδιαφέρει). Μια μέρα ήρθε ένα κακό δικαστήριο και πείραξε την ομάδα του και δεν την άφηνε να παίζει στο γήπεδο που αυτή ήθελε. Το παιδάκι δεν κατάλαβε γιατί συνέβαινε αυτό, αφού η ομάδα του είχε την άδεια από αυτούς που κανονικά αποφασίζουνε γι΄αυτά τα πράγματα να παίζει όπου γουστάρει. Έτσι ρώτησε από δω κι απο κει και κάτι φίλοι τού είπαν ότι υπάρχει ένα πράγμα που το λένε έλεγχο της συνταγματικότητας που είναι κάτι σαν τον άσσο στο πόκερ και ότι όταν το χρησιμοποίησει ένα δικαστήριο, μπορεί μέχρι και να μη χτιστεί γήπεδο εκεί που είχε αποφασίσει η Βουλή να το χτίσει. Το παιδάκι τσαντίστηκε, γιατί σκέφτηκε ότι αυτά είναι σαχλαμάρες και γίνονται για να μην κερδίζει η ομάδα του. Παρόλο που από νομικά το μόνο που σκάμπαζε ήταν κατά που έπεφτε η Νομική Αθηνών, άρχισε να γράφει γι΄αυτά τα περίεργα πράγματα στην εφημερίδα του.
Τελευταία φορά που ξαναέγραψε στην εφημερίδα του ήταν προχτές που του είπανε ότι το Συμβούλιο της Επικρατείας (αυτό, παρά το όνομά του, είναι ένα δικαστήριο που βρίσκεται κοντά εκεί που που έχει μια στοά με ωραία μαγαζιά που πουλάνε σημαίες και τσάντες για δικηγόρους) γνωμοδότησε για το προεδρικό διάταγμα Σουφλιά σχετικά με την ανάπλαση του Βοτανικού. Ανακάλυψε έκπληκτο ότι ένα δικαστήριο μπορεί να αναφέρεται σε έννοιες όπως «τα δεδομένα της κοινής πείρας» ή να θεωρεί τη βελτίωση των όρων διαβίωσης στα αστικά κέντρα ως «πρωταρχικό στόχο για την προστασία του οικιστικού περιβάλλοντος». Πω, πω είπε! Αυτά είναι πολύ κακά πράγματα, γιατί ένας συνταγματικός δικαστής δεν μπορεί να βάζει και πολιτικές παραμέτρους στην κρίση του. Κατά το παιδάκι, το δικαστήριο είναι κάτι σαν μηχανή κιμά. Του βάζεις κρέας (την υπόθεση) και σου βγάζει κιμά (την απόφαση).
Τα επόμενα Χριστούγεννα προτείνω στη μανούλα του να του κάνει δώρο μια συνδρομή στο περιοδικό Νόμος και Φύση και να του πάρει και κανένα εγχειρίδιο Συνταγματικού Δικαίου, για να διαβάσει ιδιαιτέρως το κεφάλαιο για τον έλεγχο της συνταγματικότητας των νόμων. Εκεί θα μπορέσει να μάθει ότι στον κόσμο υπάρχουν κάτι περίεργοι κύριοι που λέγονται συνταγματολόγοι. Εδώ και δύο αίωνες τσακώνονται για ένα παράξενο πράγμα. Αυτό λέγεται «τα όρια ελέγχου της συνταγματικότητας των νόμων». Αυτοί οι άνθρωποι ψάχνουν να βρουν αν η δικαστική κρίση λειτουργεί σαν μηχανή κιμά ή εάν σε μια δημοκρατία, για να λειτουργεί αυτή σωστά, πρέπει να κάνει και κάτι παραπάνω, όταν εξειδικεύει αόριστες έννοιες. Όπως, την προστασία του περιβάλλοντος, την αειφόρο ανάπτυξη, τα δεδομένα της κοινής πείρας.
Ευτυχώς πάντως που υπάρχουν αυτά τα έξυπνα παιδάκια και με τα άρθρα τους δίνουν εύκολες και σωστές λύσεις σε αυτά τα προβλήματα.
Μπράβο παιδάκι. Πάρε και ένα εισιτήριο διαρκείας για δωράκι.

Σπαρταράνε!

ΕΔΔΑ, Anakomba Yula v. Belgium, 10.3.2009
Άρθρο 14 της Σύμβασης σε συνδυασμό με το άρθρο 6§1
Απόρριψη του αιτήματος παροχής νομικής αρωγής με την αιτιολογία ότι η προσφεύγουσα δεν είχε νόμιμα εισέλθει στο Βέλγιο

Η απόφαση τονίζει την ιδιαιτερότητα του δικαίου των ατομικών δικαιωμάτων, τη σημασία προστασίας τους και το γεγονός ότι ξεπερνούν ως κανόνες δικαίου την αποσπασματική αντιμετώπιση του ζητήματος της νομιμότητας από το εθνικό δίκαιο. Στη συγκεκριμένη υπόθεση, η αίτηση της προσφεύγουσας, υπηκόου του Κονγκό, για παροχή νομικής αρωγής σε δίκη που αφορούσε την πατρότητα του τέκνου της, απορρίφθηκε διότι η ίδια δεν είχε άδεια παραμονής στο Βέλγιο.
Το ΕΔΔΑ συνυπολογίζει τη σημασία της εν λόγω διαδικασίας για το δικαίωμα οικογενειακής και ιδιωτικής ζωής της προσφεύγουσας και καταλήγει στο ότι η απουσία δικαιώματος παραμονής στο βελγικό έδαφος δεν δικαιολογούσε τον περιορισμό στο δικαίωμα πρόσβασης σε δικαστήριο.

ΕΔΔΑ, Times Newspapers LTD v. UK (nos 1 and 2), 10.3.2009
Άρθρο 10, πρόσβαση στα αρχεία της εφημερίδας μέσω Ίντερνετ και δυσφήμηση ατόμων που αναφέρονται σε αυτά

Η απόφαση είναι σημαντική στο πλαίσιο του άρθρου 10 και δείχνει ότι το ζήτημα του Ίντερνετ σε σχέση με την κατοχύρωση των δικαιωμάτων που κατοχυρώνονται από τη Σύμβαση απασχολεί ολοένα και περισσότερο το ΕΔΔΑ. Το θέμα που εξετάζει είναι πολύ ενδιαφέρον, διότι όλο και περισσότερες εφημερίδες και περιοδικά επιτρέπουν την online πρόσβαση στα αρχεία των δημοσιεύσεών τους. Είναι έτσι εκτεθειμένα επ΄αόριστον σε πιθανές αγωγές για προσβολή της προσωπικότητας ατόμων που αναφέρονται σε αυτές τις δημοσιεύσεις.
Η απόφαση προσπαθεί να συμβιβάσει τα αντικρουόμενα συμφέροντα προστασίας της τιμής και της ελευθερίας του τύπου. Καταλήγει σε μη παραβίαση του άρθρου 10, διότι η εφημερίδα δεν είχε ενημερώσει την ηλεκτρονική καταχώριση του επίμαχου άρθρου σχετικά με την εκκρεμούσα δικαστική διαδικασία. Αξιοσημείωτο είναι πάντως το obiter dictum όπου επισημαίνεται ότι η ποινική διαδικασία για δυσφήμηση δεν μπορεί να κινείται μετά την πάροδο σημαντικού χρονικού διαστήματος από τη δημοσίευση του άρθρου στο Ιντερνετ. Κάτι τέτοιο θα μπορούσε να είναι ιδιαιτέρως περιοριστικό για την ελευθερία της έκφρασης.

Κακόμοιρη Ρουσάλκα τι σου’μελλε να πάθεις (και μερικές αποφάσεις)

Έλεγα να γράψω μόνο για τις νέες και ενδιαφέρουσες αποφάσεις από το Στρασβούργο αλλά δεν μπορώ να παραβλέψω τα τραγελαφικά της Λυρικής Σκηνής και της Ρουσάλκα. Είναι, φαντάζομαι, πλέον γνωστό στο πανελλήνιο ότι η Ρουσάλκα δεν είναι όνομα μπαρ ή παραλλαγή ιταλικού φαγητού αλλά όπερα του Dvorak. Πολύ θα ήθελα λοιπόν να είμαι ένας από τους θεατές την προηγούμενη Παρασκευή της πρείέρας της παράστασης στη Λυρική Σκηνή Αθηνών. Με φαντάζομαι να εισέρχομαι στο lobby της Λυρικής και αντί για το πρόγραμμα της παράστασης να μου δίνουν μέλη του Δ.Σ. της ορχήστρας κείμενο στο οποίο καταδίκαζαν τη σκηνοθετική απόδοση του έργου. Σοκαρίστηκαν οι άνθρωποι από ένα φιλί που δίνει ο πρίγκιπας-πρωταγωνιστής στο είδωλό του. Τι την κάναμε τη Λυρική; Dark room σε gay bar; Το ξέρω ότι θα απογοητεύσω το κοινό μου αλλά συμφωνώ με την πρωτοβουλία των μουσικών. Εισάγουν μια νέα άποψη στα κρατικοδίαιτα καλλιτεχνικά δρώμενα, όπου πρωταρχικό ρόλο παίζει η λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών. Αν την καλλιτεχνική άποψη για την απόδοση του έργου επί σκηνής δεν εγκρίνει η πλειοψηφία των μουσικών, το έργο δεν ανεβαίνει! Καλά, τα παραλέω βέβαια. Εν προκειμένω το έργο παίχτηκε τελικά αλλά με πολλή γιούχα στο τέλος από μέρος του σεμνότυφου και ελαφρώς κρυόκωλου κοινού. Το καλύτερο ήταν το «να πάτε στην Τεχεράνη» που φώναξε κάποιος στην ορχήστρα»! Προτείνω την επόμενη φορά που θα διαφωνήσουν οι μουσικοί με σκηνοθετικά ευρύματα να ρίχνουν τρελλές φαλτσαδούρες στο επίμαχο σημείο. Με αυτόν τον τρόπο ίσως γίνεται καλύτερα αντιληπτή από το φιλοθέαμον κοινό η διαφωνία τους. Ο δε μαέστρος μπορεί να ρίχνει στα μουλλωχτά με τη μπαγκέτα του και καμμιά ψιλή στον σκηνοθέτη, αν βρίσκεται σε απόσταση βολής.

Και τώρα μερικές σημερινές αποφάσεις:

ΕΔΔΑ, Bykov v. Russia (GC), 10.3.2009
Άρθρα 6, 8 και 5§3: Δίκαιη δίκη και παράνομα αποδεικτικά μέσα

Το Grand Chamber εξέτασε το ζήτημα της αξιολόγησης από τα ποινικά δικαστήρια ως αποδεικτικού μέσου μαγνητοφωνημένης συνομιλίας του προσφεύγοντος με άλλο άτομο στην οποία ο πρώτος παραδεχόταν τη διάπραξη των καταλογιζόμενων σε αυτό αδικημάτων. Η μαγνητοφώνηση, που έγινε με πρωτοβουλία της αστυνομίας, έλαβε χώρα εν αγνοία του προσφεύγοντος. Κοινώς, τον παγιδεύσανε.
Το ΕΔΔΑ καταλήγει σε μη παραβίαση του άρθρου 6§1, εφαρμόζοντας την κλασική νομολογία του, σύμφωνα με την οποία ο δίκαιος χαρακτήρας της δίκης κρίνεται εν συνόλω. Έτσι, η καταδίκη του προσφεύγοντος δεν επήλθε αποκλειστικά με βάση τη μαγνητοφωνημένη συνομιλία αλλά αφού ελήφθησαν υπόψη και άλλα στοιχεία. Επίσης, ο προφεύγων είχε τη δυνατότητα να αμφισβητήσει τη νομιμότητά της ενώπιον των ρωσικών δικαστηρίων και τα ίδια απάντησαν αναλυτικά στις αιτιάσεις του. Κατά τα άλλα, διαπιστώνεται παραβίαση του άρθρου 5§3, διότι η παράταση της προσωρινής κράτησης του προσφεύγοντος έγινε με γενική επίκληση της βαρύτητας των αδικημάτων για τα οποία ο ίδιος κατηγορείτο και του κινδύνου διαφυγής του. Επίσης, το ΕΔΔΑ καταλήγει και σε παραβίαση του άρθρου 8, λόγω της ασάφειας του νομοθετικού πλαισίου βάσει του οποίου συντελέσθηκε η «παγίδευση» του προσφέυγοντος.


ΕΔΔΑ, Paladi v. Moldova (GC), 10.3.2009
Άρθρα 3, 5, 34
Συνθήκες προσωρινής κράτησης ασθενούς

Το Grand Chamber είχε την ευκαιρία με αυτήν απόφαση να επαναλάβει τη συνεχώς εξελισσόμενη νομολογία σχετικά με την προστασία της υγείας των φυλακισμένων. Παρά το γεγονός ότι ο προσφεύγων έπασχε από διάφορες σοβαρές ασθένειες (καρδιακή ανεπάρκεια, διαβήτη, ηπατίτιδα, βρογχίτιδα), δεν είχε την απαιτούμενη ιατρική παρακολούθηση από ειδικευμένο ιατρικό προσωπικό. Παραβίαση του άρθρου 3. Πέραν από τη διαπίστωση παραβίασης του άρθρου 5§1, σημαντική είναι και η παραβίαση του άρθρου 34 (με ψήφους εννέα κατά οκτώ), διότι οι μολδαβικές αρχές αγνόησαν τη διαταγή του ΕΔΔΑ στο πλαίσιο της διαδικασίας ασφαλιστικών μέτρων βάσει του άρθρου 39 του Εσωτερικού Κανονισμού του ΕΔΔΑ και μετέφεραν τον προσφεύγοντα από νευρολογική κλινική όπου νοσηλευόταν στο σωφρονιστικό κατάστημα. Είναι ενδιαφέρων ο διάλογος που αναπτύσσεται μεταξύ των δικαστών στις μειοψηφούσες γνώμες τους σχετικά με το εάν η παρακώλυση άσκησης του δικαιώματος ατομικής προσφυγής (άρθρο 34) περιλαμβάνει και την υποχρέωση του κράτους να συμμορφωθεί το ταχύτερον δυνατόν σε διαταγή ασφαλιστικών μέτρων. To be continued...

Φρέσκες από το πανέρι

ΕΔΔΑ, Barraco v. France, 5.3.2009
Άρθρο 11, χρήση φορτηγών για τον αποκλεισμό αυτοκινητοδρόμου (σας θυμίζει τίποτα;)

Ο προσφεύγων, νταλικέρης, καταδικάσθηκε ποινικώς, διότι με άλλους δεκαεπτά νταλικέρηδες τοποθέτησαν το οχήματά τους το ένα πίσω απ΄το άλλο με αποτέλεσμα να αποκλείσουν στην πράξη μερικώς τον αυτοκινητόδρομο και να μειώσουν τη δυνατότητα διέλευσης των αυτοκινήτων. Καταλαβαίνετε τι μπινελίκι έπεφτε από τους διερχόμενους οδηγούς… Αυτά όλα στα πλαίσια υποστήριξης των δικαίων αιτημάτων των τιμημένων νταλικέρηδων. Σε ορισμένες φάσεις, μάλιστα, η διέλευση των υπολοίπων οχημάτων αποκλείσθηκε εντελώς.
Το ΕΔΔΑ καταλήγει σε μη παραβίαση του άρθρου 11, θεωρώντας ότι κάθε διαδήλωση ενέχει το στοιχείο περιορισμού της ελευθερίας μετακίνησης των υπολοίπων ατόμων που βρίσκονται στην περιοχή. Δεν μπορεί να φτάνει όμως μέχρι την απαγόρευση διέλευσης και, γενικότερα, μετακίνησης των άλλων.
Φαντάζομαι ότι η ίδια νομολογία θα εφαρμοζόταν και στην περίπτωση αποκλεισμού εθνικής οδού από τρακτέρ. Αυτά όμως δεν συμβαίνουν σε πολιτισμένες χώρες.

ΕΔΔΑ, Hachette Filipacchi Presse Automobile and Dupuy v. France, 5.3.2009
Άρθρο 10, έμμεση διαφήμιση τσιγάρων από περιοδικό

Η υπόθεση αφορά την επιβολή προστίμου στην προσφεύγουσα εκδοτική εταιρεία, διότι σε περιοδικό για αυτοκίνητα που η ίδια εξέδιδε περιλαμβανόταν φωτογραφία του πρωταθλητή Σουμάχερ να κουνάει τη σαμπάνια του μετά τη νίκη στο Grand Prix της Αυστραλίας και να φαίνεται ευδιάκριτα πάνω στη φόρμα του το λογότυπο της Marlboro (ουπς, έκανα κι εγώ έμμεση διαφήμιση, με τη διαφορά ότι το εν λόγω blog το διαβάζουν κάνας- δυο βαρεμένοι).
Η απόφαση δεν βρίσκει παραβίαση του άρθρου 10, επιβεβαιώνοντας για άλλη μια φορά ότι ο διαφημιστικός λόγος είναι παιδί κατώτερου θεού στο πλαίσιο της ΕΣΔΑ. Έχει και διάφορα άλλα ωραία στοιχεία, όπως, πρώτον, τη διαπίστωση ευρύτερης συναίνεσης των κρατών-μελών στη μάχη κατά του καπνίσματος και, δεύτερον, της διαφοροποίησης των οπτικοακουστικών μέσων από τον Τύπο σε ό,τι αφορά τη δυνατότητα επέμβασης στην εικόνα, έτσι ώστε να αφαιρεθούν από αυτήν στοιχεία που μπορεί να δημιουργούν πρόβλημα. Άλλο δηλαδή να εκπέμπεις ζωντανά και άλλο να έχει μπροστά σου τη φωτογραφία και το Photoshop.

ΕΔΔΑ, Jankovic v. Croatia, 5.3.2009
Άρθρο 8, χρήση βίας από ιδιώτη, θετικές υποχρεώσεις του κράτους

Μετά τη Branko Tomasic, οι Κροάτες ξαναχτυπούν με άλλη μια ωραία απόφαση σχετικά με το ζήτημα της βίας μεταξύ ιδιωτών και της αντίστοιχης θετικής υποχρέωσης των κρατών να προστατεύσουν το θύμα. Η προσφεύγουσα έφαγε μπόλικο ξύλο από τρία άτομα, όταν επιχείρησε να επανεγκατασταθεί, βάσει δικαστικής απόφασης, σε διαμέρισμα το οποίο ενοικίαζε και από το οποίο την είχαν πετάξει έξω οι ιδιοκτήτες. Η ίδια υπέβαλε μηνύσεις αλλά η κροατική δικαιοσύνη δεν φαίνεται να έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την υπόθεση: οι σχετικές ποινικές διαδικασίες είτε εκκρεμούν ακόμα είτε τα καταλογιζόμενα αδικήματα παραγράφηκαν εν επιδικία.
Το ΕΔΔΑ κατέληξε σε παραβίαση του άρθρου 8 λόγω προσβολής του δικαιώματος στην ιδιωτική ζωή από την πλημμελή εφαρμογή του εθνικού δικαίου εν προκειμένω. Ιδιαίτερη σημασία δόθηκε στο γεγονός ότι η άσκηση της βίας έγινε στο πλαίσιο εφαρμογής απόφασης δικαστηρίου.

Follow-up στην A. v. United Kingdom

Φαίνεται ότι η A. v. UK δεν πολυάρεσε τους Βρετανούς και δεν μπορούν να χωνέψουν ότι πρέπει να καταβάλουν από πάνω και χρηματική αποζημίωση σε άτομα που θεωρούνταν μέλη της Al Qaeda. Χαρακτηριστικό είναι το άρθρο του Alasdair Palmer στη Sunday Telegraph. Σέρνει στο ΕΔΔΑ τα εξ αμάξης! Ιδιαιτέρως σχετικά με τη νομομάθεια και τις ικανότητες των δικαστών του Στρασβούργου που προέρχονται από τα πρώην κομμουνιστικά κράτη. Το άρθρο είναι ένα ενδιαφέρον μίγμα καίριων ερωτημάτων για την ποιότητα των 47 δικαστών που απαρτίζουν το ΕΔΔΑ και αγγλικού σνομπισμού.
Μου αρέσει ιδιαιτέρως η φράση όπου γίνεται ο παραλληλισμός του ΕΔΔΑ με τον διαγωνισμό της Eurovision! Αν πάντως ο συντάκτης δεν έχει συγκεκριμένες πληροφορίες για τις ικανότητες του Αλβανού και του Αζέρου δικαστή, οι απόλυτες απόψεις του είναι άδικες. Δηλαδή επειδή οι ίδιοι προέρχονται από αυτά τα κράτη πρέπει οπωσδήποτε να είναι άσχετοι; Και τι θέλει να μας πει, ότι όλοι οι Βρετανοί δικαστές είναι παιχταράδες; Από την άλλη πλευρά, το άρθρο τολμάει να θίξει ένα σημαντικό ζήτημα, αυτό της ποιότητας των δικαστών του ΕΔΔΑ, που θεωρείται έως τώρα ταμπού. Καλό θα ήταν να ανοίξει μια σοβαρή συζήτηση τόσο για τον αριθμό των δικαστών στο ΕΔΔΑ όσο και για τα κριτήρια επιλογής τους.
Το καλύτερο πάντως στο άρθρο είναι όταν ο συντάκτης, ειδικός σε θέματα δικαίου και τρομοκρατίας, προτρέπει τη Μεγάλη Βρετανία να αποχωρήσει από τη Σύμβαση. Θεωρεί ότι, αφού οι Άγγλοι έχουν πλέον ενσωματώσει τη Σύμβαση στο εθνικό τους δίκαιο με τη Human Rights Act, δεν έχουν ανάγκη από το ΕΔΔΑ. Μονοφαγούληδες εεεε; Τα ίδια λέγανε πάντως και για την ΟΝΕ και τώρα τρέχουνε!

Η Al Qaeda στο ΕΔΔΑ

ΕΔΔΑ, A. and others v. United Kingdom, 19.2.2009, Grand Chamber
Άρθρα 3, 15, 5§§ 1 και 5

Ίσως η πιο σημαντική έως τώρα απόφαση του ΕΔΔΑ για το 2009.
Εξετάζει τη συμβατότητα με την ΕΣΔΑ της βρετανικής νομοθεσίας που τέθηκε σε ισχύ μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου και προέβλεπε τη δυνατότητα απεριόριστης κράτησης αλλοδαπών υπηκόων, κατηγορούμενων για διάπραξη τρομοκρατικών πράξεων. Η νομοθεσία αυτή καταργήθηκε το 2005.
Η απόφαση είναι σημαντική και ενδιαφέρουσα, διότι θιγεί το ακανθώδες ζήτημα της έκτασης προστασίας των ατομικών δικαιωμάτων σε σχέση με τον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας. Αναφέρεται δε σε ζητήματα, τα οποία το ΕΔΔΑ δεν έχει την ευκαιρία να εξετάσει συχνά, όπως τους όρους εφαρμογής του άρθρου 15 της ΕΣΔΑ, το οποίο επιτρέπει την παρέκκλιση από την προστασία ορισμένων από τα δικαιώματα που κατοχυρώνονται στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση, προκειμένου να αντιμετωπισθεί κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Γενικότερα, συνοψίζει τη νομολογία του ΕΔΔΑ σε αρκετά ζητήματα που έχουν σχέση με το πρόβλημα της τρομοκρατίας.
Σε ό,τι αφορά το άρθρο 3, το ΕΔΔΑ δεν καταλήγει σε παραβίαση, διότι διαπιστώνει ότι η κράτηση των προσφεύγοντων δεν ήταν εξ ορισμού απεριόριστης χρονικής διάρκειας (βλ. σχετικά και Kafkaris v. Cyprus, 2008): οι ίδιοι είχαν τη δυνατότητα να αμφισβητήσουν δικαστικώς τη νομιμότητά της, πράγμα μάλιστα που έπραξαν και τα βρετανικά δικαστήρια τους δικαίωσαν.
Πολύ ενδιάφερουσες είναι οι σκέψεις του Τμήματος διευρυμένης σύνθεσης σχετικά με το άρθρο 5§§1 και 4. Το ΕΔΔΑ διαπιστώνει ότι οι βρετανικές αρχές δεν είχαν άμεσο σκοπό έκδοσης ή απέλασης ορισμένων από τους προσφεύγοντες και, άρα. η κράτησή τους δεν ήταν δικαιολογημένη ως προς το άρθρο 5 § 1 f) της Σύμβασης. Δεν γίνεται σχετικά δεκτό το επιχείρημα του βρετανικού κράτους, ότι δηλαδή τα συγκεκριμένα άτομα αποτελούσαν ιδιαίτερο δημόσιο κίνδυνο και, άρα, η κράτησή τους δεν διατάραξε την ισορροπία που πρέπει να υφίσταται ανάμεσα στην προστασία της προσωπικής ελευθερίας και την προστασία του πληθυσμού από τον κίνδυνο της τρομοκρατίας. Για το ΕΔΔΑ, το άρθρο 5 § 1 παραθέτει περιοριστικά τους λόγους σύμφωνα με τους οποίους μπορεί η στέρηση της προσωπικής ελευθερίας να είναι δικαιολογημένη και, στη συγκεκριμένη περιπτωση, η φυλάκιση των προσφευγόντων δεν ενέπιπτε σε οιαδήποτε από αυτές τις περιπτώσεις.
Σε ό,τι αφορά την εφαρμογή του άρθρου 15, γίνεται δεκτή η ύπαρξη δημοσίου κινδύνου, ο οποίος «απειλούσε τη ζωή του έθνους». Ωστόσο, το ΕΔΔΑ συντάσσεται στη συνέχεια με την άποψη της Βουλής των Λόρδων, η οποία είχε θεωρήσει ότι τα ληφθέντα μέτρα δεν ήταν απολύτως απαραίτητα για να αντιμετωπισθεί η κρίσμη κατάσταση.
Τέλος, πολύ καλή είναι η ανάλυση του ΕΔΔΑ και σε σχέση με το άρθρο 5§4 της ΕΣΔΑ, διάταξης που επιβάλλει την ύπαρξη ένδικου μέσου για την αμφισβήτηση της νομιμότητας της κράτησης. Το ΕΔΔΑ έχει εμβαθύνει ιδιαιτέρως τη νομολογία του σχετικά με αυτήν τη διάταξη, ενσωματώνοντας σε αυτήν τις περισσότερες από τις εγγυήσεις που προβέπει το άρθρο 6 ως προς τη δίκαιη δίκη. Στη συγκεκριμένη υπόθεση καταλήγει σε παραβίαση του άρθρου 5§4, διότι ορισμένοι από τους προσφέυγοντες δεν είχαν τη δυνατότητα να έχουν πρόσβαση και να αμφισβητήσουν κατά τη δικαστική διαδικασία ορισμένα από τα απόρρητα στοιχεία βάσει των οποίων είχε διαταχθεί η κράτησή τους.

Applications online

Να σας πληροφορήσω ότι το ΕΔΔΑ δεν καταλαβαίνει τίποτα από τις εκκρεμείς υποθέσεις (ελληνιστί, backlog) λόγω της πλημμυρίδας προσφυγών που έχει ενσκήψει και διευκολύνει ολοένα και περισσότερο τους ενδιαφερόμενους να απευθυνθούν σε αυτό. Τελευταίο gagdet: η δυνατότητα online υποβολής προσφυγής, στην οποία έχετε πλέον πρόσβαση μέσω του ιστοτόπου του ΕΔΔΑ . Για την ακριβεία, αν είστε ελληνόφωνες, δεν έχετε ακόμα τη δυνατότητα, διότι αυτή παρέχεται, για την ώρα πιλοτικά, στους Δανούς και στους Ολλανδούς. Αν όλα πάνε καλά, σύντομα θα επεκταθεί και στους ενδιαφερόμενους που προέρχονται από τα υπόλοιπα κράτη-μέλη. Σημείωση: η υποχρέωση υποβολής της προσφυγής με τον παραδοσιακό τρόπο ισχύει ακόμα. Το σύστημα online υποβολής θα σας διευκολύνει όμως, διότι στο τέλος της σχετικής διαδικασίας έχετε τη δυνατότητα να εκτυπώσετε το συμπληρωμένο έντυπο και να το αποστείλετε ταχυδρομικώς. Φανταστείτε τι έχει να γίνει όταν το σύστημα επεκταθεί και στα «καλά παιδιά» του Δικαστηρίου, όπως είναι η Ρωσία, η Ουκρανία και η Τουρκία. Προτείνω να μπει στο site του ΕΔΔΑ και φωτογραφία του Βέγγου, ο οποίος θα φωνάζει στην αντίστοιχη γλώσσα «Πελάαααατες μου»!

Φρέσκες από το πανέρι

Gagiu v. Romania, 24.2.2009
Άρθρο 2/Eρμηνεία του άρθρου 37§1 in fine/εξέταση της προσφυγής παρά τον θάνατο του προσφεύγοντος

Έχετε δει την πολύ αξιόλογη ρουμανική ταινία «Ο θάνατος του κ. Λαζαρέσκου»; Είναι η ιστορία ενός ηλικιωμένου στο Βουκουρέστι, ο οποίος ένα βράδυ νιώθει κάποια αδιαθεσία, πιστεύει ότι πάσχει από κάτι, πηγαίνει στο νοσοκομείο για να βρουν οι γιατροί τι συμβαίνει και μέχρι την άλλη μέρα έχει αποδημήσει εις Κύριον, αφού οι γιατροί τον έχουν πρώτα στείλει από τον Άννα στο Καϊάφα και τούμπαλιν. Ε, η Gagiu είναι πάνω κάτω η ίδια ιστορία, μόνο που αφορά έναν βοσκό κρατούμενο, ο οποίος έπασχε από ηπατίτιδα και βρογχοπνευμανία. Λόγω της πλημμελούς ιατρικής παρακολούθησής του, απεβίωσε, ενώ μάλιστα νοσηλευόταν σε νοσοκομείο, λόγω ηπατικού κώματος και καρδιακής ανεπάρκειας. Καταλαβαίνετε σε τι ποιοτική θεραπεία είχε υποβληθεί...
Το ενδιαφέρον της απόφασης είναι ότι ο προσφεύγων είχε απευθυνθεί στο ΕΔΔΑ κατά τη διάρκεια της κράτησής του παραπονούμενος για τις συνθήκες κράτησης και την έλλεψη ιατρικής παρακολούθησης. Παρά τον θάνατό του και την απουσία αιτήματος συνέχισης της δίκης, το ΕΔΔΑ αποφάσισε να κρατήσει την προσφυγή και να την εξετάσει επί της ουσίας. Στην απόφαση γίνεται λόγος για τη σοβαρότητα της υπόθεσης αφού ήταν σχετική με το δικαίωμα στη ζωή καθώς και για την ιδιαιτερότητα της προσωπικής κατάστασης του προσφεύγοντος, ο οποίος είχε μεγαλώσει σε ορφανοτροφείο και, συνεπώς, δεν είχε στην πράξη κανέναν συγγενή να ζητήσει τη συνέχιση της δίκης. Μετά απ΄αυτό δεν ήταν δύσκολο για το ΕΔΔΑ να καταλήξει, μεταξύ άλλων, σε παραβίαση του άρθρου 2, διαπιστώνοντας ότι οι ρουμανικές σωφρονιστικές αρχές είχαν αφήσει τον κακομοίρη τον Gagiu κυριολεκτικά στη μοίρα του.


L’Erablière A.B.S.L. v. Belgium, 24.2.2009
Άρθρο 6§1/ πρόσβαση σε δικαστήριο από περιβαλλοντική οργάνωση

Η προσφυγή της προσφεύγουσας οργάνωσης για την προστασία του περιβάλλοντος ενώπιον του βελγικού Συμβουλίου της Επικρατείας απορρίφθηκε για λόγους επί του παραδεκτού. Το ΕΔΔΑ διαπιστώνει ότι η ίδια η οργάνωση μπορούσε να θεωρηθεί ότι είχε έννομο συμφέρον να προσφύγει ενώπιον του ΕΔΔΑ λόγω της φύσης των δραστηριοτήτων της και του γεγονότος ότι η εφαρμογή της διοικητικής πράξης για την οποία είχε παραπονεθεί ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας θα είχε και επιπτώσεις στον ιδιωτικό βίο των μελών της. Για τον λόγο αυτό θεωρείται ότι η προσφυγή ενώπιον του ΕΔΔΑ δεν είχε τον χαρακτήρα actio popularis. Ως προς την ουσία του προβλήματος, το ΕΔΔΑ παρατηρεί ότι ο κανόνας του παραδεκτού που εφάρμοσε το βελγικό δικαστήριο ήταν φορμαλιστικός, κάτι δηλαδή σαν τις αλχημείες που κάνει ο δικός μας Άρειος Πάγος με τα κριτήρια του παραδεκτού και έχει επανειλημμένως φάει ευρωχαστούκι, όπως θα έγραφε και η Ελευθεροτυπία, από το δικαστήριο του Στρασβούργου για τον λόγο αυτό (βλ. αποφάσεις Liakopoulou, Efstathiou and others, Zouboulidis, Vasilakis και τελευταία την Reklos and Davourlis).

Poghosyan v. Georgia, 24.2.2009
Άρθρα 3 και 46- Συνθήκες κράτησης ατόμου που έπασχε από ηπατίτιδα C

Άλλη μια υπόθεση όπου το εγκαλούμενο κράτος καταδικάζεται για ανεπαρκή ιατρική παρακολούθηση φυλακισμένου. Το ενδιαφέρον της είναι ότι βάσει του άρθρου 46 υποδεικνύεται ευθέως στη Γεωργία η ανάγκη λήψης γενικότερων νομοθετικών και διοικητικών μέτρων για την αποφυγή μετάδοσης του συγκεκριμένου ιού από ασθενείς κρατουμένους σε αυτούς που (ακόμα...) παραμένουν υγιείς καθώς και για την αποτελεσματική ιατρική παρακολούθηση όσων κρατουμένων ήδη πάσχουν από την ασθένεια.

Η Ουγγαρέζα, ο χιμπαντζής και ο Εφραίμ

Πόσο μακριά μπορεί να φτάσει η σάτιρα δημοσίων προσώπων; Τρία παραδείγματα από την επικαιρότητα της προηγούμενης εβδομάδας μάς αναδεικνύουν ενδιαφέρουσες πτυχές του ζητήματος. Ας πάρουμε τα γεγονότα με χρονολογική σειρά.

Στις 17 Φεβρουαρίου ο κωμικός (τω επάγγελμα) Stéphane Guillon διακωμώδησε στα ερτζιανά τον πρώην υπουργό, σημαίνον στέλεχος του γαλλικού Parti Socialiste και νυν διευθυντή του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, Dominique Strauss-Kahn, σχετικά με την πρόσφατη ερωτική σχέση του με υπάλληλο ουγγρικής καταγωγής στον διεθνή οργανισμό. Παρά το γεγονός ότι ο Guillon τελευταία έχει χάσει την οξύτητα του χιούμορ που τον διέκρινε παλαιότερα (όπως και κάποιοι Έλληνες κωμικοί, οι οποίοι μάλλον ποτέ δεν το είχαν) η συγκεκριμένη εκπομπή, που μεταδόθηκε μάλιστα από το κρατικό κανάλι France Inter, είχε πλάκα. Ο Guillon είχε υποτίθεται προσκαλέσει τον DSK, όπως τον αποκαλούν οι Γάλλοι, για συνέντευξη στο κανάλι και έπαιρνε μέτρα ασφαλείας σχετικά με τις γυναίκες εργαζόμενες στον σταθμό για το πώς θα προστατευθούν από το ερωτικό ταμπεραμέντο του πηδηχτούλη DSK! Σε κάποιο σημείο ο Guillon λέει ότι μόλις ο DSK εμφανιστεί στην έδρα του καναλιού θα χτυπήσει συναγερμός και όλες οι γυναίκες θα κατευθυνθούν στα υπόγεια και στα γραφεία άλλων αδελφών κρατικών καναλιών! Τον DSK μάλλον τον έτσουξε η σάτιρα και έκανε σχετική δήλωση. Είπε ότι η σάτιρα κατά των πολιτικών προσώπων αποτελεί αναγκαίο στοιχείο της δημοκρατίας αλλά είναι άστοχη όταν πηγάζει από κακόβουλα κίνητρα.

Στις 18 Φεβρουαρίου, η εφημερίδα New York Post δημοσίευσε σκίτσο γνωστού γελοιογράφου. Απεικονίζονταν δύο αστυνομικοί που είχαν πυροβολήσει μια μαϊμού. Ο ένας έλεγε στον άλλο : «Τώρα θα πρέπει να βρουν κάποιον άλλο να συντάξει το σχέδιο αναδιάρθρωσης της οικονομίας». Η γελοιογραφία αναφερόταν σε δύο γεγονότα της επικαιρότητας: στην ψήφιση του συγκεκριμένου σχεδίου, το οποίο είχε συνταχθεί με πρωτοβουλία του προέδρου Obama, από τη Γερουσία αλλά και στην απόδραση ενός χιμπαντζή από τον ζωολογικό κήπο μιας πόλης στο Connecticut. Ο τελευταίος σκοτώθηκε από τις σφαίρες αστυνομικών, αφού πριν είχε δαγκώσει μια γυναίκα. Το πρόβλημα είναι ότι στην Αμερική η λέξη «μαϊμού» έχει υποτιμητική εννοιολογική απόχρωση για τους μαύρους. Την περίοδο του φυλετικού διαχωρισμού χρησιμοποιείτο ως βρισιά κατά των εγχρώμων. Όπως ήταν αναμενόμενο, το σκίτσο προκάλεσε σειρά διαμαρτυριών. Πολλοί υποστήριξαν ότι ο σκιτσογράφος έπρεπε να εξηγήσει τι ακριβώς ήθελε να πει με τη γελοιογραφία του.

Τρίτον, και κάτι από τα δικά μας: την προηγούμενη Τετάρτη συζητήθηκαν ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πατρών ασφαλιστικά μέτρα που είχε καταθέσει ο ιεραποστολικός σύλλογος «Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός» κατά του Δήμου Πατρέων και με τα οποία ζητούσε να αποσυρθεί από την καρναβαλική παρέλαση άρμα που έφερε τη μορφή του ηγουμένου Εφραίμ. Το καλύτερο είναι το επιχείρημα του αιτούντος συλλόγου. Υποστήριξε ότι θα θιγόταν το θρησκευτικό συναίσθημα του χριστεπώνυμου πληρώματος διότι «στο περιβάλλον αυτού του άρματος θα περιφέρονται πλείστοι όσοι καρναβαλιστές, αγόμενοι και φερόμενοι από κάθε είδους πάθος και αναισχυντία, ασέμνως ενδεδυμένοι ή και ημίγυμνοι, με μπουκάλια μαυροδάφνης στο χέρι, με απουσία κάθε ηθικού φραγμού στο πλαίσιο ενός είδους διονυσιακού και σεξιστικού ξεφαντώματος και παραληρήματος»!!! Θα΄θελα να΄ξερα πού πάνε και τα βρίσκουνε. Το αγαπημένο μου από το επιχείρημα του αιτούντος συλλόγου είναι «τα μπουκάλια μαυροδάφνης στο χέρι». Καλά, όταν τα μέλη του συλλόγου θέλουν να «ρίξουν λίγη ομίχλη», όπως λέει και ένας γνωστός μου, με μαυροδάφνη τη βγάζουνε; Χάθηκε ένας Γιάννης ο Περιπατητής ή, έστω, ένα Dewar’s βρε παιδί μου!

Πάντως, κατά τη γνώμη μου, τα τρία συμβάντα φανερώνουν χρήσιμα και ενδεικτικά στοιχεία για την αξία της σάτιρας κατά των πολιτικών προσώπων. Η αντίδραση του DSK δείχνει την ιδιαιτερότητα της σάτιρας ως τρόπου έκφρασης. Η υπερβολή, η αλληγορία, η αναλογία και προπαντός η ειρωνεία που διαθέτει αποκλειστικά το σκωπτικό πνεύμα αποδεικνύονται συχνά πολύ πιο αποτελεσματικά στην κριτική δημοσίων προσώπων ακόμα και από τη δριμύτερη καταγγελία. Η σάτιρα αναδεικνύει με ξεχωριστό τρόπο τη γελοία πλευρά της ανθρώπινης ύπαρξης και στην περίπτωση του DSK τη γελοιότητα του ιδίου, ο οποίος εν μέσω βαρύγδουπων δηλώσεων για την οικονομική κρίση κυνηγούσε πίσω από τα φωτοτυπικά του ΔΝΤ την Ουγγαρέζα (το τελευταίο είναι δική μου εικαστική παρέμβαση). Σημειωτέον ότι τέτοια τσαντισμένη δήλωση δεν είχε κάνει ο DSK ούτε για τα πιο καταγγελτικά σχόλια που είχαν γίνει σχετικά με την περιπετειούλα του.

Η γελοιογραφία με τον χιμπαντζή μάς δίνει την αφορμή να σκεφτούμε σχετικά με τα όρια της σάτιρας. Είναι ηλίου φαεινότερο ότι ο γελοιογράφος υπονόησε με το σκίτσο του ότι ο Obama είναι η μαϊμού. Είναι δυνατόν όμως να ζητάμε από τον ίδιο να εξηγήσει το περιεχόμενο του σκίτσου του και ενδεχομένως να λογοδοτήσει; Μου θυμίζει μια τέτοια ενέργεια κάτι φίλους μου που, αφού διηγηθούν ένα ανέκδοτο μετά το εξηγούν κιόλας, για να το εμπεδώσουν οι ακροατές τους. Η καλύτερη απάντηση στην άστοχη σάτιρα είναι η σιωπή. Τίποτε δεν είναι χειρότερο για έναν γελωτοποιό από το να μη γελάει κανείς με τα αστεία του.

Τέλος, η ιστορία με το άρμα του Εφραίμ βρίσκεται πέραν του καλού και του κακού. Όταν ανακατεύεσαι με τα πίτουρα σε τρώνε οι κότες. Όταν κατηγορείσαι για απάτες και λοβιτούρες με το δημόσιο χρήμα, να είσαι έτοιμος να υποστείς και τη σάτιρα και τη χλεύη του κόσμου. Το να κραδαίνεις αίφνης την ποιμαντορική σου ιδιότητα είναι τουλάχιστον υποκριτικό, όπως και το να βάζεις άλλους να βγάλουν τα κάστανα από τη φωτιά (εν προκειμένω ο Μάρκος ο Ευγενικός). Και αν η σάτιρα σιχαίνεται κάτι περισσότερο από ο,τιδήποτε άλλο, αυτό είναι η υποκρισία.

ΕΔΔΑ, Giosakis nos 1 et 2 c. Grèce, 12.2.2009

Με δύο αποφάσεις του την προηγούμενη Πέμπτη, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο καταδίκασε την Ελλάδα για πολλαπλές παραβιάσεις των επιμέρους διατάξεων του άρθρου 5, άρθρου που κατοχυρώνει το δικαίωμα στην προσωπική ελευθερία και ασφάλεια, σχετικά με το καθεστώς παρατάσεων της προσωρινής κράτησης του αρχιμανδρίτη Γιοσάκη. Οι αποφάσεις είναι αξιομνημόνευτες όχι τόσο διότι αφορούν πρόσωπο που μονοπώλησε τα φώτα της δημοσιότητας για αρκετό καιρό όσο για το ότι ίσως αποτελούν τις πρώτες όπου το ΕΔΔΑ διαπιστώνει ένα σημαντικό πρόβλημα της ελληνικής έννομης τάξης ως προς το ζήτημα της ταχύτητας εξέτασης των αιτήσεων για υφ΄όρων απόλυση. Αν πάντως συνεισφέρουν κάτι σε αυτον τον τομέα, απογοητεύουν σε άλλο και συγκεκριμένα στον τρόπο εξέτασης της επάρκειας της αιτιολογίας των αρμόδιων συμβουλίων σχετικά με τις αιτήσεις για αποφυλάκισή του προσφεύγοντος.

Οι δύο αποφάσεις αφορούν ξεχωριστές ποινικές διώξεις: στην πρώτη για την κλοπή εικόνων από εκκλησίες των Κυθήρων -τώρα ίσως αντιλαμβανόμαστε την αξία του παλαιού σήριαλ «Οι Ιερόσυλοι», όπου ο ακούραστος δημοσιογράφος Μαρτέλης ξεσκέπάζε κάτι λαμόγια που είχανε ρημάξει όλα τα απόμερα ξωκλήσια και λιανίζανε τις βυζαντινές εικόνες- και στη δεύτερη για υπεξαιρέσεις, παραβάσεις καθήκοντος κλπ. κλπ. Το ΕΔΔΑ δεν εξέτασε ζητήματα σχετικά με τον δίκαιο χαρακτήρα της δίκης του Γιοσάκη αλλά αναφορικά με το καθεστώς της προσωρινής του κράτησης.

Θεώρησε ότι δεν υπήρχε πρόβλημα με το άρθρο 5§§1 και 3 ως προς τη νομιμότητα της αρχικής απόφασης για την προφυλάκισή του και την αιτιολογία των αποφάσεων με τις οποίες απορρίφθηκαν οι αιτήσεις για αποφυλάκισή του. Κατέληξε όμως σε παραβιάσεις του 5§4 ως προς τη διαδικασία εξέτασης των αιτήσεών του για υφ΄όρων απόλυση. Στη Γιοσάκης n° 1 διαπιστώνεται παραβίαση του άρθρου 5§4 λόγω της απουσίας του προσφεύγοντος κατά την εξέταση ενώπιον του συμβουλίου πλημμελειοδικών του αιτήματός για αποφυλάκισή του. Επίσης, και πιο ενδιαφέρον, διαπιστώνεται παραβίαση του άρθρου 5§4 λόγω του χρονικού διαστήματος των ενενήντα έξι ημερών που παρήλθαν από την υποβολή της αίτησής του για αποφυλάκιση μέχρι την απόρριψή της από το συμβούλιο πλημμελειοδικών. Οι ίδιες παραβίάσεις διαπιστώνονται και στη Γιοσάκης n° 2, όπου μάλιστα τα αρμόδια συμβούλια εξέτασαν ταχύτερα τις αιτήσεις για υφ΄όρων απόλυση του προσφεύγοντος (εξήντα επτά και σαράντα οκτώ ημέρες).

Οι αποφάσεις του ΕΔΔΑ απογοητεύουν πάντως ως προς το ζήτημα της επάρκειας της αιτιολογίας των αποφάσεων των ελληνικών δικαστηρίων με τις οποίες απορρίφθηκε το αίτημα του προσφεύγοντος για την υφ΄όρων απόλυσή του. Στην ουσία δέχονται ότι η απλή αναφορά των συμβουλίων πλημμελειοδικών στον κίνδυνο διαφυγής του προσφεύγοντος και στην πιθανότητα διάπραξης νέων αδικημάτων αποδεικνυόταν από την ίδια τη φύση των αδικημάτων για τα οποία κατηγορείτο. Μπορεί να αναρωτηθεί κανείς π.χ. στη Γιοσάκης n° 1, ποιός ήταν ο πραγματικός κίνδυνος διάπραξης νέων αδικημάτων. Δηλαδή ο Γιοσάκης θα επέστρεφε στις εκκλησίες των Κυθήρων μεταμφιεσμένος, για να μην τον πάρουν είδηση, και θα συνέχιζε να βουτάει ό,τι εικόνα είχε απομείνει; Επίσης, το ΕΔΔΑ ξεπερνάει ελαφρά τη καρδία το ζήτημα της απουσίας εξέτασης από τα ελληνικά δικαστήρια εναλλακτικών τρόπων ελέγχου του προσφεύγοντος στην περίπτωση απόλυσής του, π.χ. με την υποχρέωση αυτοπρόσωπης παρουσίας του σε αστυνομικό τμήμα σε τακτά χρονικά διαστήματα.

Είναι κρίμα που χάθηκε αυτή η ευκαιρία διαπίστωσης της ανεπάρκειας αιτιολογίας των αποφάσεων για παράταση της προσωρινής κράτησης από τα ελληνικά δικαστήρια, όταν είναι γνωστό τοις πάσι πόσο σημαντικό είναι αυτό το πρόβλημα στην Ελλάδα.

Νέες, ωραίες και ενδιαφέρουσες

ΕΔΔΑ, Ramishvili et Kokhreidze c. Géorgie, 27.1.2009
Άρθρο 3, έλεγχος της νομιμότητας προσωρινής κράτησης σε συνθήκες αντίθετες προς το άρθρο 3.

Οι προσφεύγοντες ήταν ιδιοκτήτες μέσων μαζικής ενημέρωσης και η υπόθεσή τους ενώπιον των γεωργιανών δικαστηρίων (η οποία μάλιστα ίχε λάβει μεγάλη δημοσιότητα) αφορούσε κατηγορίες εκβίασης. Παρά το γεγονός ότι το ποινικό τους μητρώο ήταν λευκό, οι αρμόδιες αρχές το παράκαναν σε ό,τι αφορούσε τις συνθήκες μεταφοράς και παραμονής τους στην αίθουσα του δικαστηρίου. Οι ίδιοι δηλαδή παρέμειναν έγκλειστοι σε ένα μεταλλικό κλουβί, στην αίθουσα του δικαστηρίου βρίσκονταν πολλοί αστυνομικοί, άλλοι με πολιτικά και άλλοι βαριά οπλισμένοι, δημοσιογράφοι και διάφοροι άσχετοι, οι οποίοι περιφέρονταν μιλώντας στα κινητά τους κατά τη διάρκεια της διαδικασίας. Από το γενικό χαμό ήταν αδύνατον στους κατηγορουμένους να αντιληφθούν τι συνέβαινε, και τι ακριβώς τους ρωτούσαν οι δικαστές. Μάλιστα, όταν οι κατηγορούμενοι ή οι συνήγοροί τους έπαιρναν τον λόγο, τους ήταν επίσης πολύ δύσκολο να ακουστούν καθώς οι δημοσιογράφοι τούς βομβάρδιζαν με τα φωτογραφικά φλας, διάφοροι μπαινόβγαιναν στην αίθουσα χτυπώντας την πόρτα, ενώ και οι δικαστές συνομιλούσαν μεταξύ τους. Λίγο καλύτερες δηλαδή συνθήκες από τη μέση κατάσταση ακροατηρίου στην Ευελπίδων.
Η απόφαση είναι αξιοσημείωτη διότι αποτελεί την πρώτη όπου το ΕΔΔΑ καταλήγει σε παραβίαση του άρθρου 3 λόγω των συνθηκών που επικρατούσαν εις βάρος των κατηγορουμένων κατά τη διάρκεια ακροαματικής διαδικασίας.

ΕΔΔΑ, Samüt Karabulut c. Turquie, 27.1.2009
Άρθρο 3, συμπεριφορά αστυνομικών κατά τη σύλληψη διαδηλωτή

Διαβάστε αυτήν την απόφαση όσοι ενδιαφέρεστε να δείτε πώς το ΕΔΔΑ οριοθετεί τη δράση των αστυνομικών κατα τη διάλυση παράνομης μεν ειρηνικής δε διαδήλωσης. Η απόφαση είναι χρήσιμη δεδομένης της ελληνικής επικαιρότητας και δίνει ενδιαφέρουσες κατευθυντήριες γραμμές για τις υποχρεώσεις της αστυνομίας κατά τη σύλληψη διαδηλωτών. Στη συγκεκριμένη υπόθεση, το ΕΔΔΑ θεωρεί ότι τα χτυπήματα που κατάφεραν οι αστυνομικοί στο σώμα και, ιδιαιτέρως, στο κεφάλι του διαδηλωτή δεν δικαιολογούνταν υπό το πρίσμα του άρθρου 3. Διαπιστώνει ότι ο ίδιος, ναι μεν δεν είχε συμμορφωθεί με τις εντολές τους να αποχωρήσει από τη διαδήλωση, ωστόσο δεν έφερε αντίσταση ούτε άσκησε σωματική βία εναντίον τους κατά τη σύλληψή του. Παρά ταύτα, τις ψιλές του τις έφαγε από τα αστυνομικά γκλομπ.
Η απόφαση βέβαια διαβάζεται και αντίστροφα, ότι δηλαδή σε περίπτωση άσκησης βίας από την πλευρά του διαδηλωτή, δεν είναι παράλογο να πέσει και λίγο ξύλο από την αστυνομία. Ο νοών νοήτω.

Το σπίτι στις Σπέτσες και ο αμνήμων χρόνος

Σήμερα δημοσιεύθηκε στο Στρασβούργο μια ενδιαφέρουσα ελληνική απόφαση ιδιοκτησίας, η Vontas and others v. Greece. Οι προσφεύγοντες ήταν ιδιοκτήτες ενός ακινήτου με κήπο στις Σπέτσες (σε καλή μεριά, μπροστά στο λιμάνι), με τίτλους μεταγεγραμμένους με τον νόμο και τη βούλα από το 1912. Όταν ο ένας από αυτούς ζήτησε άδεια από την πολεοδομία να κάνει κάποιες επισκευές στο σπίτι, του απορρίφθηκε η αίτηση με την αιτιολογία ότι μέρος του κήπου ήταν δημόσια περιουσία. Οι προσφεύγοντες είχαν την αυταπάτη ότι θα έβρισκαν το δίκιο τους στα ελληνικά δικαστήρια και άσκησαν αγωγή αναγνωριστική της κυριότητας. Έχασαν όμως (καλά αυτό μάλλον το φαντάζεστε, αν δεν έχαναν δεν θα πήγαιναν στο Στρασβούργο) και θα πρέπει να αναρωτιέστε πώς μπόρεσαν και έχασαν αφού είχαν προσκομίσει τίτλους από το 1912. Τα ελληνικά δικαστήρια εφάρμοσαν τον κανόνα του βυζαντινορωμαϊκού δικαίου σύμφωνα με τον οποίο ένα ακίνητο θεωρείται κοινόχρηστο εάν αποδειχθεί ότι βρισκόταν σε κοινή χρήση από αμνηνονεύτου χρόνου (αμνηνονεύτου χρόνου αρχαιότητα). Ο ποιητικός αυτός κανόνας του εμπραγμάτου δικαίου (τα κάνω λιανά για να προσελκύσω και κοινό μη νομικό) εφαρμόζεται όταν για δύο γενιές, για ογδόντα χρόνια δηλαδή, πριν από το 1946 αποδειχθεί ότι το επίδικο ακίνητο ήταν κοινόχρηστο. Το ελληνικό δημόσιο έφερε δηλαδή στη δίκη μάρτυρες οι οποίοι υποστήριξαν ότι από το 1866 και μετά το ακίνητο ήταν κοινόχρηστο. Τώρα, πώς είναι δυνατόν κάποιος εν έτει 2005 (όταν έγιναν τα δικαστήρια) να υποστηρίξει ατράνταχτα ότι κατά την προσωπική του αντίληψη το ακίνητο ήταν κοινής χρήσης το 1866, νομίζω ότι μπορεί να γίνει παρά μόνο εάν λέγεται Μαθουσάλας. Δηλαδή, εν ολίγοις, τα ελληνικά δικαστήρια εφαρμόζοντας αυτόν τον ευφάνταστο κανόνα, αγνόησαν τους τίτλους κυριότητας των προσφευγόντων και θεώρησαν ότι ήταν πιο αξιόπιστες οι μαρτυρικές καταθέσεις.
Το ενδιαφέρον της απόφασης είναι ότι το ΕΔΔΑ καταλήγει σε παραβίαση του δικαιώματος στη ιδιοκτησία θεωρώντας ότι υπήρξε στέρηση ιδιοκτησίας λόγω της ίδιας της απόφασης των ελληνικών δικαστηρίων. Αυτό δε, συνέβη εν προκειμένω, διότι η διαδικασία μέσω της οποίας τα ελληνικά δικαστήρια απεφάνθησαν περί της κυριότητας του ακινήτου δεν περιελάμβανε τις απαραίτητες διαδικαστικές εγγυήσεις. Πιο συγκεκριμένα, για το Ευρωπαϊκό δικαστήριο, το γεγονός ότι τα ελληνικά δικαστήρια βάσισαν την απόφασή τους στην αρχή της από αμνημονεύτου χρόνου αρχαιότητας, αγνοώντας στην πράξη τους τίτλους κυριότητας που προσκόμισαν οι προσφεύγοντες, προσέβαλε το δικαίωμα στην ιδιοκτησία.
Είναι η πρώτη φορά που το ΕΔΔΑ εφαρμόζει σε ελληνική υπόθεση ιδιοκτησίας την πρόσφατη τάση της νομολογίας να «διαδικαστικοποιεί» ουσιαστικά δικαιώματα. Εδώ δηλαδή, εφαρμόσθηκαν αρχές της δίκαιης δίκης του άρθρου 6 της Σύμβασης στο πλαίσιο του άρθρου 1 του Πρώτου Πρωτοκόλλου. Άλλο ενδιαφέρον στοιχείο, η υπόδειξη του ΕΔΔΑ στο ελληνικό κράτος να αποδώσει το επίδικο στους προσφεύγοντες. Το δικαστήριο του Στρασβούργου επιβάλλει δηλαδή στην ουσία τη restitutio in integrum. Μάλλον όμως επέλεξε λάθος υπόθεση για να το κάνει αυτό. Όπως σωστά υποστηρίζει ο Ελβετός δικαστής Malinverni, στην περίπτωση διαδικαστικής παραβίασης του δικαιώματος στην ιδιοκτησία, η restitutio in integrum έρχεται σε αντίθεση με το δεδικασμένο των ελληνικών δικαστηρίων, το οποίο, ως γνωστόν, δεν ανατρέπεται καθ΄εαυτό από την απόφαση του ΕΔΔΑ. Άρα, στην πράξη θα προκληθεί αντίφαση στην ελληνική έννομη τάξη, αφού, παρά το δεδικασμένο των ελληνικών δικαστηρίων που θα παραμένει εν ισχύ, το ελληνικό κράτος θα πρέπει να επιστρέψει το επίδικο ακίνητο στους προσφέυγοντες.
Πόσο πιο απλά θα ήταν τα πράγματα εάν προβλεπόταν στον Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας η δυνατότητα διενέργειας νέας δίκης μετά από καταδικαστική απόφαση του Στρασβούργου;

« Οι γυναίκες στα κύματα »!

Αν διεξαγόταν διαγωνισμός για τον πιο πρωτότυπο τίτλο απόφασης του Ευρωπαϊκού δικαστηρίου δικαιωμάτων του ανθρώπου, νομίζω ότι η σημερινή Women on Waves et autres c. Portugal θα είχε σοβαρές πιθανότητες βράβευσης. Ξέρω ότι το μυαλό σας πηγαίνει στη μυθική ταινία Βρεγμένοι στα κύματα. Η Γυναίκες στα κύματα αφορά όμως την ελευθερία της έκφρασης και, πιο συγκεκριμένα, το ενδιαφέρον ζήτημα της αυταξίας προστασίας του τρόπου έκφρασης των ιδεών.

Το 2004, η οργάνωση Women on Waves, που έχει έδρα το Amsterdam, ναύλωσε πλοίο με σκοπό τη μετάβαση μελών της σε μια παραθαλάσσια πόλη της Πορτογαλίας. Η οργάνωση αυτή έχει ως κύριο σκοπό της την προώθηση του διαλόγου υπέρ του οικογενειακού προγραμματισμού και της άμβλωσης. Η Women on Waves δραστηριοποιείται βασικά μέσω της διοργάνωσης σεμιναρίων και εκδηλώσεων που λαμβάνουν χώρα πάνω σε πλοία (εξ ου και η επωνυμία της). Ωστόσο, στην προκειμένη περίπτωση, οι πορτογαλικές αρχές απαγόρευσαν την είσοδο του ναυλωμένου πλοίου στα πορτογαλικά χωρικά ύδατα. Την εποχή εκείνη, η διενέργεια άμβλωσης, εκτός από ορισμένες εξαιρέσεις, ήταν παράνομη στην Πορτογαλία και οι εθνικές αρχές υποστήριξαν ότι η Women on Waves μετέφερε χάπια για τη διενέργεια αμβλώσεων, η χρήση των οποίων ήταν απαγορευμένη.

Η απόφαση καταλήγει σε παραβίαση του άρθρου 10, αφού προηγουμένως έχει θίξει διάφορα ενδιαφέροντα ζητήματα. Πρώτον, τονίζει τη συγγένεια μεταξύ των άρθρων 10 (ελευθερία της έκφρασης) και 11 (ελευθερία της συνάθροισης) της ΕΣΔΑ. Στην προκειμένη περίπτωση το παράπονο των προσφευγόντων εξετάζεται μέσω του άρθρου 10, διότι το ΕΔΔΑ θεωρεί ότι υπερέχει το στοιχείο της επιμόρφωσης του κοινού μέσω της δραστηριότητας των Γυναικών στα Κύματα. Δεύτερο, και βασικό, ενδιαφέρον είναι η ανάλυση του ΕΔΔΑ σχετικά με την αξία και ιδιαιτερότητα καθ΄εαυτού του τρόπου δημοσιοποίησης των πληροφοριών και ιδεών, ανεξαρτήτως του περιεχομένου τους. Αναδεικνύοντας αυτό το στοιχείο, το ΕΔΔΑ δεν δέχθηκε τον ισχυρισμό του πορτογαλικού κράτους, ότι δηλαδή ορισμένα από τα μέλη της οργάνωσης συμμετείχαν τελικά σε σεμινάρια που έλαβαν εκ των υστέρων χώρα στην Πορτογαλία και αφορούσαν το πρόβλημα της άμβλωσης και τους τρόπους αντισύλληψης. Το σημαντικό στοιχείο κατά το ΕΔΔΑ ήταν ότι η δραστηριότητα της Women on Waves χαρακτηριζόταν από αυτόν τον ιδιαίτερο τρόπο διοργάνωσης των σεμιναρίων επιμόρφωσης. Επιβάλλοντας λοιπόν την απαγόρευση εισόδου του πλοίου στα πορτογαλικά χωρικά ύδατα (μάλιστα έστειλαν και πολεμικό πλοίο να το συνοδεύει!), το καθ΄ου κράτος εξουδετέρωσε στην πράξη όλη τη δυναμική που ενείχε η δραστηριότητα της οργάνωσης.

Μπορείτε να διαβάσετε αυτήν την απόφαση παράλληλα με τη γνωστή παλαιότερη Open Door and Dublin Well Woman v. Ireland καθώς και την πιο πρόσφατη Appleby and others v. UK.

Αριθμοί, αριθμοί, αριθμοί

Την προηγούμενη εβδομάδα, ο πρόεδρος του ΕΔΔΑ, J.P.Costa, κήρυξε με φανφάρες την έναρξη του νέου δικαστικού έτους. Παράλληλα, το ΕΔΔΑ δημοσίευσε και την ετήσια έκθεσή του για το 2008, η οποία περιλαμβάνει ενδιαφέροντα στοιχεία σχετικά με τον όγκο των προσφυγών, τον αριθμό των αποφάσεων και την εξέλιξη της νομολογίας. Την έκθεση μπορείτε να τη διατρέξετε εδώ, αλλά σας παραθέτω και μερικά ενδιαφέροντα στοιχεία, έτσι μήπως και σας ανοίξω την όρεξη. Λοιπόν, ο αριθμός των αποφάσεων για το 2008 (judgments) αυξήθηκε μόνο κατά 3% σε σχέση με το 2007. Δημοσιεύθηκαν δηλαδή 1.543 αποφάσεις επί της ουσίας. Για να γίνει αντιληπτός ο συνολικός όγκος των υποθέσεων που διεκπεραιώνει πλέον ετησίως το ΕΔΔΑ, συνυπολογίστε ότι το 95% των καταχωριζόμενων προσφυγών απορρίπτονται ως απαράδεκτες. Μόνο το 5% καταλήγει σε αποφάσεις επί της ουσίας.

Πολύ ανησυχητικό το γεγονός ότι οι νεοεισερχόμενες προσφυγές αυξήθηκαν κατά 20% σε σχέση με πέρυσι. Πλέον, οι εκκρεμούσες προσφυγές έχουν ξεπεράσει τις 100.000. Πολύ επιτυχία αυτό το δικαστήριο βρε παιδί μου... Πρώτη σε αποφάσεις είναι η Τουρκία, με 257. Ακολουθούν από κοντά η Ρωσία (233), η Ρουμανία (189), η Πολωνία (129) και η Ουκρανία (110). Η Ελλάδα είναι κοντά στην κορυφή. Βρίσκεται επάξια στην έβδομη θέση με 74 αποφάσεις! Καλά, μην τρελλαίνεστε. Οι 53 από αυτές είναι βαρετές αποφάσεις ευλόγου χρόνου. Όσο πάντως τα διοικητικά δικαστήρια και ιδίως το Συμβούλιο της Επικρατείας κάνουν καμμιά δεκαετία για να βγάλουν απόφαση (ο εισηγητής δεν είναι ώριμος...), τόσο θα αυξάνονται αυτού του είδους οι παραβιάσεις. Δεδομένης της γενικότερης κατάστασης στην ελληνική δικαιοσύνη, νομίζω ότι το μέλλον των ελληνικών αποφάσεων ευλόγου χρόνου προβλέπεται λαμπρό.

Για να μη σας τα αποκαλύψω όλα, σας λέω ακόμα μόνο ότι τα άρθρα-stars των παραβιάσεων (κάτι δηλαδή σαν τη θεά του μουσακά) είναι τα άρθρα 5, 6, 13 και Άρθρο 1 του Πρώτου Πρωτοκόλλου (προσωπική ελευθερία, δίκαιη δίκη, αποτελεσματική προσφυγή και ιδιοκτησία, αντίστοιχα). Οι ελληνικές υποθέσεις ακολουθούν πάνω-κάτω αυτήν την τάση με κάποιες διαφορετικές πινελιές που και που. Δηλαδή, υπάρχουν και αποφάσεις με άρθρο 3, 8, άρθρα 2 και 3 του Πρώτου Πρωτοκόλλου (ιδιωτική και οικογενειακή ζωή, δικαίωμα στην εκπαίδευση και στις εκλογές, αντίστοιχα). Κάτι μου λέει ότι το 2009 θα είναι η χρονιά του άρθρου 5 για την Ελλάδα. Αν κάποιος αναζητήσει στο site του ΕΔΔΑ το περιεχόμενο των υποθέσεων που κοινοποιήθηκαν πέρυσι στο ελληνικό δημόσιο, θα καταλάβει τι εννοώ. Όπως και να χει, εδώ θα είμαστε και του χρόνου, για να τα πούμε. Καλή χρονιά!

Νέες, ωραίες και ενδιαφέρουσες

ΕΔΔΑ, Serife Yigit v. Turkey, 20.1.2009
Άρθρο 8, μη καταβολή στην προσφεύγουσα των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων του αποθανόντος συζύγου της

Η προσφεύγουσα ήλθε εις γάμου κοινωνία με τον ευειδή Ο.Κ. τον οποίο όμως ευλόγησε (τον γάμο όχι τον ομορφονιό) μόνο ο ιμάμης της περιοχής. Έκανε αυτό που λένε οι Τούρκοι iman nikah (δεν είναι είδος κεμπάμ, είναι μορφή θρησκευτικού γάμου). Όταν πέθανε ο άντρας της, η ίδια ζήτησε την αναγνώριση του γάμου της από τα πολιτικά δικαστήρια καθώς και τη μεταφορά των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων και της κοινωνικής ασφάλισης στην ίδια και στα έξι παιδιά της, αίτηση η οποία απορρίφθηκε. Το ΕΔΔΑ θελωρησε ότι δεν υπήρξε παραβίαση του άρθρου 8, διότι ο γάμος της προσφεύγουσας είχε περιβληθεί αποκλειστικά τον θρησκευτικό τύπο και μόνο εκ των υστέρων η ίδια ζήτησε την αναγνώρισή του από το τουρκικό κράτος. Από τη στιγμή δηλαδή που δεν είχαν δημιουργηιεί σύμφωνα με τον τουρκικό νόμο υποχρεώσεις και δικαιώματα που θα απέρρεαν από τις μορφές συζυγικής ένωσης που προέβλεπε η τουρκική νομοθεσία, η προσφεύγουσα αδίκως παραπονείτο για τη μη μεταφορά των συνταξιοδοτικών και ασφαλιστικών δικαιωμάτων.

Όπως σωστά σημειώνει η μειοψηφία, η απόφαση αυτή αγνοεί το γεγονός ότι σύμφωνα με τη νομολογία του ΕΔΔΑ, ως «οικογένεια» δεν θεωρείται μόνο αυτή που περιβάλλεται τις έννομες μορφές που προβέπει το εκάστοτε εθνικό δίκαιο αλλά και αυτή που δημιουργείται in concreto σύμφωνα με τους πραγματικούς οικογενειακούς δεσμούς που αναπτύσσονται μεταξύ των προσώπων που συνδέονται με τέτοια σχέση. Η αναφορά δε στο περιθώριο εκτίμησης που παραχωρεί η Σύμβαση στο κράτη-μέλη σε αυτόν τον τομέα (παρ. 29 της απόφασης) είναι για τον λόγο αυτό, άστοχη.


EΔΔΑ, Slawomir Musial v. Poland, 20.1.2009
Άρθρο 3, συνθήκες κράτησης ψυχοπαθούς

Άλλη μια απόφαση που έρχεται να προστεθεί στη συνεχώς αυξανόμενη νομολογία σχετικά με την προστασία της υγείας των φυλακισμένων. Διαπιστώνεται παραβίαση του άρθρου 3 λόγω της παράλειψης των σωφρονιστικών αρχών να παράσχουν στον προσφεύγοντα την κατάλληλη ψυχιατρική παρακολούθηση. Αντ΄αυτού, ο ίδιος είχε την ίδια σχεδόν μεταχείριση με τους υπόλοιπους κρατούμενους, οι οποίοι δεν παρουσίαζαν ανάλογα προβλήματα υγείας. Το ΕΔΔΑ εφαρμόζει την ήδη υπάρχουσα νομολογία σύμφωνα με την οποία, η παραβίαση του άρθρου 3 δεν διαπιστώνεται λόγω της επιδείνωσης της υγείας του προσφεύγοντος αλλά προεξοφλώντας ότι η υποβολή του στις διαπιστωθείσες συνθήκες κράτησης τον εξέθεσε σε επιπλέον κινδύνους για την υγεία του και του προκάλεσε άγχος και αγωνία σχετικά με την κατάστασή του.

ΕΔΔΑ, Tatar v. Romania, 27.1.2009
Άρθρο 8, περιβαλλοντική καταστροφή, κίνδυνοι για την υγεία των προσφευγόντων

Οι προσφεύγοντες (πατέρας και υιός) είχαν εγκατασταθεί σε περιοχή που γειτνίαζε με ορυχείο χρυσού. Το 2000, λόγω ατυχήματος, διέρρευσε στην περιοχή μέγαλη ποσότητα εποκίνδυνης χημικής ουσίας που χρησιμοποιείτο για τη εξόρυξη του πολύτιμου μετάλλου. Είναι ενδιαφέρον ότι, παρά το γεγονός ότι οι προσφεύγοντες επικαλέσθηκαν ενώπιον του ΕΔΔΑ το δικαίωμα προστασίας τη ζωής (άρθρο 2), το δικαστήριο προτίμησε να εξετάσει την υπόθεση μέσω του άρθρου 8. Και αυτό, διότι θεώρησε ότι οι προσφεύγοντες δεν κατόρθωσαν να αποδείξουν τον αιτιώδη σύνδεσμο μεταξύ της περιβαλλοντικής καταστροφής και της επιδείνωσης της υγείας των Tatar. Η παραβίαση του άρθρου 8 θεμελιώνεται στις θετικές υποχρεώσεις που βάρυναν τις ρουμανικές αρχές να εκτιμήσουν τους κινδύνους για την υγεία των περιοίκων που εγκυμονούσε η χρήση του επικίνδυνου τοξικού καθώς και στην ελλιπή ενημέρωση των ενδιαφερομένων σχετικά με αυτό το ζήτημα (παρατηρείται έτσι ότι ποτέ δεν δόθηκε στους ίδιους πρόσβαση στις μελέτες που είχαν συνταχθεί σχετικά με την επικινδυνότητα αυτού του τρόπου εξόρυξης). Μάλιστα, το ΕΔΔΑ αναφέρεται δύο φορές σε αυτήν απόφαση στην αρχή της πρόληψης, η οποία κατοχυρώνεται από διεθνή κείμενα για την προστασία του περιβάλλοντος.
Είναι επίσης ενδιαφέρουσα η μειοψηφούσα γνώμη των δικαστών Zupancic και Gyulumyan. Οι ίδιοι επισημαίνουν ότι το ΕΔΔΑ δεν θα έπρεπε να εφαρμόσει τις κλασικές θεωρίες περί της ύπαρξης αιτιώδους συνδέσμου σε αυτήν την περίπτωση αλλά τις περισσότερο μοντέρνες που αρκούνται στην πιθανολόγηση της σύνδεσης των διαπιστωθέντων προβλημάτων υγείας με τη συντέλεση της περιβαλλοντικής καταστροφής. Αυτό κατά τη γνώμη τους είναι απαραίτητο, διότι στις περιπτώσεις περιβαλλοντικής καταστροφής είναι δυσχερέστατη η απόδειξη από τους ενδιαφερομένους της άμεσης σύνδεσης της επιδείνωσης της υγείας τους με το εν λόγω συμβάν.