EΔΔΑ, Demopoulos and others v. Turkey, απόφαση επί του παραδεκτού, 1.3.2010. Ουαί τοις ηττημένοις!

Αναμφισβήτητα, η πιο σημαντική για το πρώτο δεκαήμερο του Μαρτίου απόφαση του ΕΔΔΑ είναι η απόφαση επί του παραδεκτού Demopoulos and others v. Turkey, με την οποία το ΕΔΔΑ έκρινε ότι το ένδικο μέσο που προβλέπεται από τον νόμο 67/2005 της Τουρκικής δημοκρατίας της Βορείου Κύπρου (RTCN) για την αποζημίωση των Ελληνοκυπρίων , οι οποίοι αποστερήθηκαν των ιδιοκτησιών τους κατά την τουρκική εισβολή του 1974, είναι αποτελεσματική προσφυγή σύμφωνα με το άρθρο 35 της ΕΣΔΑ. Βάσει αυτού του συμπεράσματος, το Τμήμα διευρυμένης σύνθεσης απέρριψε τις προσφυγές των δέκα επτά προσφευγόντων για μη εξάντληση των εσωτερικών ενδίκων μέσων.

Η Dimopoulos αποτελεί την αναμενόμενη εξέλιξη της προηγούμενης απόφαση πιλότου του ΕΔΔΑ Xenides-Arestis v. Turkey, 22.12.2005 όπου το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο κάλεσε το τουρκικό κράτος να ψηφίσει νόμο με τον οποίο θα προβλεπόταν δικαστική επιτροπή στο RTCN για την αποζημίωση των ενδιαφερομένων. Η Dimopoulos λοιπόν είναι η φυσιολογική συνέχεια της Xenides-Arestis και το κυπριακό κράτος θα έπρεπε κανονικά να το είχε δει να έρχεται. Με 1.500 ίδιου περιεχομένου προσφυγές να εκκρεμούν αυτήν τη στιγμή στο ΕΔΔΑ από Ελληνοκύπριους που έχασαν τις περιουσίες τους το 1974, είναι προφανές ότι το Στρασβούργο έψαχνε έναν εύσχημο τρόπο να τις διώξει από πάνω του. Η σύσταση αυτής της Επιτροπής αποζημιώσεων αποτέλεσε το κατάλληλο πάτημα και, άρα, οι υπόλοιπες 1.500 προσφυγές θα απορριφθούν τώρα ως απαράδεκτες για μη εξάντληση των εσωτερικών ένδικων μέσων.

Τώρα, ως προς την αιτιολογία της απόφασης, πιστεύω ότι είναι προβληματική. Το ΕΔΔΑ προβαίνει σε ευφάνταστους νομικούς ακροβατισμούς προκειμένου να θεωρήσει το επίδικο ένδικο μέσο ως αποτελεσματικό. Δεν θα μπω σε λεπτομέρειες. Θα σταθώ σε δύο σημεία τη απόφασης. Πρώτον, το ΕΔΔΑ θεωρεί ότι το γεγονός της μη αναγνώρισης του RTCN ως νόμιμου κράτους από τη διεθνή κοινότητα δεν σημαίνει αυτομάτως ότι και οι νόμοι που το ίδιο ψηφίζει θεωρούνται αυτομάτως ανίσχυροι (§89). Και αυτό με τη λογική ότι από τη στιγμή που αναγνωρίζεται από την προηγούμενη απόφαση Loizidou η ευθύνη της Τουρκίας ως κράτους που κατέχει στρατιωτική τη Βόρεια Κύπρο και άρα ασκεί κρατική εξουσία σε τόπο εκτός της επικράτειάς της, θα ήταν αντιφατικό να μην αναγνωρίζεται και η ισχύ πράξεων νομοθετικών ή άλλων που προέρχονται από τις αρχές του RTCN. Το επιχείρημα πάσχει κατά τη γνώμη μου διότι εκκινεί από λανθασμένη βάση. Στη Loizidou και στις επόμενες σχετικές αποφάσεις, όπως τη διακρατική Cyprus v. Turkey, η αναγνώριση της διεθνούς ευθύνης της Τουρκίας εκτός της επικράτειάς της, ήταν απαραίτητη προϋπόθεση προκειμένου να αποδοθούν οι παραβιάσεις σε κράτος-μέλος της Σύμβασης και έτσι να θεωρηθούν οι προσφυγές παραδεκτές ratione personae. Κοινώς, χωρίς καθ΄ου κράτος, οι προσφυγές θα είχαν απορριφθεί. Και είναι απολύτως λογικό οι καταγγελλόμενες παραβιάσεις να καταλογίζονταν στην Τουρκία, αφού οι στρατιωτικές δυνάμεις της είχαν εισβάλει στο νησί. Αυτό όμως δεν συνεπάγεται αυτομάτως και την αναγνώριση της νομιμότητας πράξεων που εκδίδει στη συνέχεια η κατέχουσα δύναμη και μάλιστα την εξάρτηση του παραδεκτού της προσφυγής στο ΕΔΔΑ από την εξάντληση ενδίκων μέσων που προβλέπουν αυτές οι πράξεις! Με τη λογική αυτή νομιμοποιείται στην ουσία η κατέχουσα δύναμη και τα όσα λέει το ΕΔΔΑ γενικά για μη αναγνώριση του RTCN από το ίδιο είναι εκ του πονηρού. Όταν αναγνωρίζεις τη νομιμότητα πράξεων της κατέχουσας κρατικής δύναμης, στην πράξη αναγνωρίζεις και την ίδια. Αυτή είναι η πικρή αλήθεια. Ουαί τοις ηττημένοις !



Δεύτερον, δεν είναι καθόλου πειστικός ο συλλογισμός του ΕΔΔΑ (μόλις μία παράγραφος, §120) σχετικά με την αμεροληψία αυτής της Επιτροπής. Επισημαίνει ότι τα δύο από τα μέλη της πρέπει υποχρεωτικά να προέρχονται από χώρες εκτός της Ελλάδας, Τουρκίας, Ηνωμένου Βασιλείου, Τουρκίας και ότι οι προσφεύγοντες δεν απέδειξαν την παντελή ( !!) απουσία αμεροληψίας της Επιτροπής. Υπενθυμίζω ωστόσο ότι η Επιτροπή απαρτίζεται από πέντε έως επτά μέλη και ότι τα μέλη της προτείνονται από τον Πρόεδρο της RTCN και διορίζονται από την από το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο του RTCN. Γιάννης κερνάει και Γιάννης πίνει δηλαδή; Μάλλον εδώ το ΕΔΔΑ ξέχασε λιγουλάκι την προηγούμενη νομολογία του ως προς τις προϋποθέσεις αμεροληψίας σύμφωνα με το άρθρο 6 της ΕΣΔΑ.

Για να λέμε όμως και τα πράγματα με το όνομά τους, η κυπριακή κυβέρνηση θα έπρεπε να αναμένει αργά ή γρήγορα μια τέτοια εξέλιξη. Δεν περιμένεις από δικαστικό όργανο και μάλιστα διεθνές να δώσει λύση σε πολιτικό πρόβλημα. Και όταν λες από δω κι από κει στα διεθνή fora ότι «ναι, ναι θα ψηφίσουμε το σχέδιο Annan» και μετά, αφού γίνεις μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης ξεσηκώνεις τον κόσμο να το καταψηφίσει και μιλάς για veto κατά της Τουρκίας, θα πρέπει να αναμένεις ότι οι άλλοι σε περιμένουν τη γωνία. Οι Κύπριοι δεν έχουν καταλάβει ότι όσο περνάει ο καιρός τόσο το δίκαιο των αιτημάτων τους ξεθωριάζει. Πόσες φορές στο παρελθόν δεν εκμεταλλεύτηκαν το θετικό momentum στη διεθνή πολιτική σκηνή για την επιτυχή προώθηση των αιτημάτων τους; Και δυστυχώς στη ζωή ο άνεμος είναι λίγες φορές πραγματικά ούριος. Όπως έλεγε και ο Αβέρωφ, το Κυπριακό είναι μία ιστορία χαμένων ευκαιριών.

Η αγνώστου διαμονής Ρουμάνα καθαρίστρια και τα θαυμαστά έργα των ποινικών δικαστηρίων/ ΕΔΔΑ, Popovitsi c. Grèce, 14.1.2010

Λοιπόν, η Popovitsi δεν παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον ως προς το νομικό σκέλος της αλλά, αναμφισβήτητα, καταδεικνύει την παντελή έλλειψη κοινού νου που χαρακτηρίζει ουκ ολίγες φορές τα ελληνικά δικαστήρια. Η νομολογία του Ευρωπαϊκού δικαστηρίου έχει, ιδιαιτέρως τα τελευταία χρόνια, αναδείξει ιστορίες απείρου κάλλους, όπου τα ελληνικά δικαστήρια ερμηνεύουν τόσο στενά και φορμαλιστικά το εθνικό δίκαιο (σε ό,τι αφορά τους κανόνες του παραδεκτού) ώστε τελικά να προσβάλλεται το δικαίωμα πρόσβασης σε δικαστήριο. Η Popovitsi είναι μία από αυτές τις υποθέσεις, η οποία μάλιστα αφορά το ειδικότερο ζήτημα της κοινοποίησης του κλητηρίου θεσπίσματος και της καταδικαστικής απόφασης σε άτομα αγνώστου διαμονής. Κατά της προσφεύγουσας ασκήθηκε μήνυση για κλοπή από την οικία του πρώην εργοδότη της, για τον οποίον εργαζόταν ως καθαρίστρια (floor management, για πιο politically correct έκφραση). Το αστυνομικό όργανο την αναζήτησε ωστόσο σε λάθος διεύθυνση από αυτήν στην οποία αποδεδειγμένα διέμενε και, έτσι, το κλητήριο θέσπισμα αναρτήθηκε στο δημαρχείο Αθηνών καθώς η προσφεύγουσα θεωρήθηκε ως «αγνώστου διαμονής». Μετά την καταδίκη της in absentia και η απόφαση του πλημμελειοδικείου αναρτήθηκε στο δημαρχείο. Η προσφεύγουσα πληροφορήθηκε την καταδίκη της όταν πήγε να ανανεώσει την άδεια παραμονής της. Σημειωτέον ότι καθ΄όλη της διάρκεια της παραμονής της στην Ελλάδα δήλωνε στις αρμόδιες διοικητικές αρχές την ίδια, πραγματική, διεύθυνση. Έχοντας χάσει την προθεσμία να ασκήσει έφεση, ζήτησε την ακύρωση της καταδικαστικής απόφασης προβάλλοντας ότι κακώς είχε θεωρηθεί ως αγνώστου διαμονής, αφού οι διοικητικές αρχές μια χαρά είχανε στη διάθεσή τους την πραγματική της διεύθυνση. Το δικαστήριο απέρριψε όμως την αίτηση ακυρώσεως υπογραμμίζοντας ότι η εισαγγελική αρχή δεν είχε στη διάθεσή της τη σωστή διεύθυνση.



Το ΕΔΔΑ κατέληξε σε παραβίαση του άρθρου 6§1 και συγκεκριμένα του δικαιώματος πρόσβασης σε δικαστήριο, επισημαίνοντας βασικά ότι από τη στιγμή που οι άδειες παραμονής της προσφεύγουσας περιελάμβαναν την ορθή διεύθυνσή της, θα έπρεπε οι εισαγγελικές αρχές να δείξουν κάποιο ενδιαφέρον και να την αναζητήσουν και εκεί. Το ΕΔΔΑ υπονοεί δηλαδή ότι πρέπει να υφίσταται ένα είδος συνεννόησης και ενημέρωσης μεταξύ της διοίκησης και της δικαιοσύνης σε ό,τι αφορά τέτοια διαδικαστικά ζητήματα, ιδιαιτέρως όταν η επίδοση δικαστικού εγγράφου όπως είναι το κλητήριο θέσπισμα ή η καταδικαστική απόφαση μπορεί να έχει σοβαρότατες συνέπειες για τον ενδιαφερόμενο. Επίσης, το ΕΔΔΑ τόνισε ότι ο πολίτης δεν έχει υποχρέωση να τρέχει να ενημερώνει τις εισαγγελικές αρχές όποτε αλλάζει διεύθυνση κατοικίας, από τη στιγμή που δεν γνωρίζει ότι εκκρεμεί ποινική δίωξη εναντίον του (§22). Λογικό μου φαίνεται αυτό. Αντί η γραμματεία της εισαγγελίας να θεωρεί ότι μαζί με τη μετακόμιση κάθε πολίτης θα πρέπει να τρέχει και στην Ευελπίδων λέγοντας «καλού-κακού ας το πω και στον εισαγγελέα, δεν ξέρεις μήπως μου έχει τραβήξει κανένας καμιά μήνυση», μάλλον θα έπρεπε οι κρατικές υπηρεσίες να συνεργάζονται καλύτερα και να μη βαριούνται που ζουν.



Να υπενθυμίσω ότι η Popovitsi είναι η δεύτερη ελληνική απόφαση του ΕΔΔΑ ως προς το ζήτημα της κοινοποίησης στα πρόσωπα που θεωρούνται «αγνώστου διαμονής». H πρώτη ήταν η περυσινή Elyasin c. Grèce (28.5.2009) στην οποία η Popovitsi, περιέργως πώς, δεν κάνει οιαδήποτε αναφορά. Κακώς, τέλος, η απόφαση δεν επιδικάζει χρηματική αποζημίωση στην προσφεύγουσα λόγω ηθικής βλάβης, θεωρώντας ότι η διάγνωση της παραβίασης είναι αρκετή. Ναι, θα κάνει η προσφεύγουσα την απόφαση του Στρασβούργου κορνίζα και θα τη βάλει στο σαλόνι να τη δείχνει στις φίλες της κατά τον απογευματινό καφέ!


Τέλος, αν έχετε διάθεση για μελαγχολικό ροκάκι σας προτείνω Black Heart Procession και ιδιαιτέρως το album Amore del Tropico.

Δεν είναι ο τελευταίος τους δίσκος αλλά, προσωπικά, είναι αγαπημένος μου.

Καμαρώστε τους!

Είναι γεγονός ότι εν μέσω της πρωτόγνωρης οικονομικής, θεσμικής κλπ. κλπ. καταιγίδας που έχει ενσκήψει, μόνο η Βουλή απέμεινε ως παρηγοριά, ως φάρος ηθικής, ως παράδειγμα προς μίμηση για τον κατατρεγμένο μισθωτό που τρέχει και δεν προφταίνει πλέον να πληρώσει τους λογαριασμούς των κινητών του. Μπορεί δηλαδή ο φορολογούμενος να μην έχει να αγοράσει ούτε σώβρακο αλλά τουλάχιστον έχει να υπερηφανεύεται για το ηθικό ανάστημα των εθνοπατέρων. Έτσι και χθες η Βουλή έδωσε εκ νέου λαμπρά δείγματα γραφής και απέρριψε τις αιτήσεις για άρση της ασυλίας των βουλευτών Ντινόπουλου και Βελόπουλου. Ο πρώτος κατηγορείτο για παράβαση καθήκοντος, πριν μάλιστα εκλεγεί βουλευτής, και ο δεύτερος για φθορά ξένης ιδιοκτησίας. Αδικήματα δηλαδή που συνδέονται ΣΤΕΝΟΤΑΤΑ με την ενάσκηση βουλευτικού έργου. Με συντριπτική πλειοψηφία το ελληνικό Κοινοβούλιο απέρριψε τα εισαγγελικά αιτήματα για άρση της ασυλίας τους.



Όλα αυτά, ενώ πριν από έναν μόλις μήνα η Ελλάδα καταδικάσθηκε για δεύτερη φορά από το Ευρωπαϊκό δικαστήριο δικαιωμάτων του ανθρώπου για την πρακτική των ελλήνων βουλευτών να ερμηνεύουν το θεσμό της βουλευτικής ασυλίας ως προνόμιο της κάστας τους που τους απαλλάσσει από τις άσκοπες βόλτες στα ποινικά δικαστήρια. Πού να τρέχουν οι άνθρωποι. Έχουν και δουλειές. Μπορεί να διαφωνούν μεταξύ τους για τα μέτρα λιτότητας και την οικονομική πολιτική και να τσακώνονται σαν τα κοκόρια (και καλά τώρα) αλλά όταν είναι για το τομαράκι τους αποφασίζουν με αξιοθαύμαστη σύμπνοια. Τι να πει κανείς; Σε σοβαρή χώρα θα είχαν ξεσηκωθεί και οι πέτρες λόγω αυτού του απίστευτου και συνεχούς σκανδάλου. Δεν υπάρχει μεγαλύτερο φτύσιμο για τον πολίτη από τον βουλευτή που του λέει κατάμουτρα ότι όλα τα γουρούνια είναι ίσα αλλά εμείς τα κοινοβουλευτικά γουρούνια είμαστε πιο ίσα από τα ίσα. Ίσως όμως τελικά να είναι αυτή η φυσιολογική κατάσταση των πραγμάτων. Τέτοιοι είμαστε και τέτοια Βουλή μας αξίζει. Καμαρώστε την.

Η Βοσκοπουλιάδα στο Στρασβούργο, ΕΔΔΑ, Alfantakis c. Grèce, n° 49330/07, απόφαση 11.2.2010

Η υπόθεση αφορά την ελευθερία της έκφρασης, που κατοχυρώνεται ως γνωστόν (αυτό το τελευταίο το έβαλα για να νιώσουν άσχημα οι μη γνωρίζοντες από Σύμβαση), από το άρθρο 10 της ΕΣΔΑ. Έχει πλάκα, διότι βασικά αναφέρεται στον καυγά μεταξύ του προσφεύγοντος, γνωστού δικηγόρου- παραθυράκια των τηλεοπτικών δελτίων, (ιδιαιτέρως την περίοδο που ο Πρίγκηπας, ο μέγας Βάρδος του ελληνικού τραγουδιού, τα είχε κάνει ρόιδο με την Τζούλια) με τον εισαγγελέα που χειριζόταν την ποινική δίωξη κατά της πρώην γυναίκας του Βοσκόπουλου. Τα είχε ψιλοπάρει λοιπόν ο μεγαλοδικηγόρος που ο εισαγγελέας αποφάσισε να μην παραπέμψει την Τζούλια στο ακροατήριο και βγήκε στην τηλεόραση και σχολίασε την εισαγγελική πρόταση λέγοντας μεταξύ άλλων «όταν τη διάβασα, γέλασα». Τα ελληνικά δικαστήρια τον καταδίκασαν σε αποζημίωση για δυσφήμηση, δεχόμενα ότι τα όσα είπε ο προσφεύγων ήταν προσβλητικά για τον εισαγγελέα και ότι ο πρώτος θα μπορούσε να εκφέρει άποψη ως προς την ορθότητα της εισαγγελικής πρότασης αλλά δεν θα έπρεπε να προβεί σε σχόλια που υπονοούσαν ότι η ίδια ήταν γελοία ή βλακώδης. Το δικαστήριο του Στρασβούργου κατέληξε, για μία ακόμα φορά μέσα στα τελευταία τρία χρόνια σε ό,τι αφορά ελληνική υπόθεση, σε παραβίαση του άρθρου 10 της ΕΣΔΑ. Οι σκέψεις του είναι ενδιαφέρουσες ως προς την εφαρμογή της υφιστάμενης νομολογίας του ΕΔΔΑ σχετικά με το άρθρο 10 της Σύμβασης. Προσωπικά βρίσκω αξιοσημείωτη την παράγραφο 31 της απόφασης, όπου το ΕΔΔΑ διατυπώνει τη θέση του ως προς τα όρια ερμηνείας από τον εθνικό δικαστή των επίμαχων εκφράσεων σε υποθέσεις δυσφήμισης:
« En particulier, la Cour relève que la cour d’appel d’Athènes s’est focalisée principalement sur l’emploi des termes « franchement, lorsque je l’ai lu, j’ai ri », utilisés par le requérant et leur impact sur la personnalité de D.M. Or, au lieu de rechercher la signification directe de cette phrase, la juridiction interne s’est livrée à sa propre interprétation pour aboutir à ce qu’elle pourrait impliquer. Comme il a été admis par la cour d’appel d’Athènes, « [le rapport] consiste en une étude scientifique, correcte ou non, mais pas ridicule ou idiote, comme le défendeur le laisse entendre ». Ce faisant, la juridiction interne a imprégné ses considérations d’un subjectivisme particulier, ayant potentiellement la conséquence d’attribuer au requérant des intentions qui n’étaient pas en vérité les siennes. »



Μιας και μιλάμε για ελευθερία της έκφρασης, είπα επίσης να αναρτήσω και τη φωτογραφία των ημερών, έτσι μπας και επισκεφθεί το μπλογκάκι μου ο Πετσάλνικος και ο Ευθυμίου, να πούνε καμιά εξυπνάδα για τον αθάνατο ελληνικό πολιτισμό, τους κομπραδόρους στην Αρχαία Ελλάδα και την τέχνη του τσεπώματος. Πάντως εγώ έχω να προτείνω μια άλλη ερμηνεία για το κολάζ. Νομίζω ότι η Αφροδίτη της Μήλου μας κάνει κωλοδάχτυλο από το Λούβρο και μας λέει: "Μια χαρά είμαι εγώ στο Παρισάκι. Σιγά μην κατέβω ποτέ λαμόγια στην Ελλάδα. Εσείς είστε ικανοί να με πουλήσετε για να πάρετε διακοποδάνεια".

















Άσχετο, τέλος, αλλά λέω να διανθίζω από δω και πέρα τα posts με αναφορές σε μουσικές, βιβλία, ταινίες που άκουσα, διάβασα, είδα τελευταία και μου άρεσαν. Προτείνω λοιπόν το τελευταίο cd του Tord Gustavsen Ensemble, "Restored, Returned", από τη σοβαρή δισκογραφική εταιρεία ECM.

Πολύ καλή jazz, χαμηλών τόνων, με εμβόλιμα τραγούδια που ξεφεύγουν από τις γλυκανάλατες γυναικείες φωνές που ακούμε τελευταία να ψιθυρίζουν χιλιοτραγουδισμένα κομμάτια σε, και καλά, jazz εκδοχή.

Ξύλο με το τσουβάλι! ΕΔΔΑ, Galotskin v. Greece, n° 2945/07, απόφαση 14.1.2010

Πάμε στη δεύτερη ενδιαφέρουσα ελληνική απόφαση που εξέδωσε το ΕΔΔΑ στην αρχή αυτής της χρονιάς. Η Galotskin είναι το «ξαδερφάκι» της Zelilof v. Greece που δημοσιεύθηκε στις 24.5.2007, αφού και οι δύο αφορούν πάνω-κάτω τα ίδια πραγματικά περιστατικά, δηλαδή το μπουζούριασμα των προσφευγόντων από τους αστυνομικούς Αποστολίδη, Τσιοράκη και Καλαϊτσίδη, καμάρια της Υπηρεσίας, στην Άνω Τούμπα της Θεσσαλονίκης τον Δεκέμβριο του 2001. Για τις λεπτομέρειες των υποθέσεων, παραπέμπω στις δύο αποφάσεις. Περιγράφουν αναλυτικά το ξύλο που έφαγαν οι προσφεύγοντες κατά τον έλεγχο της ταυτότητάς τους από τους τρεις εμπλεκόμενους αστυνομικούς. Η Galotskin οδήγησε ευκολότερα το ΕΔΔΑ σε διαπίστωση παραβίασης του άρθρου 3 της ΕΣΔΑ, καθώς σε αντίθεση με τη Zelilof, ο προσφεύγων ούτε είχε προβάλει αντίσταση ούτε είχε ρίξει και αυτός μερικές ψιλές στους αστυνομικούς κατά τη σύλληψή του. Στη Galotskin, τον βρήκανε μέσα στην παρακείμενη καφετέρια που είχε πάει να κρυφτεί, τον πέταξαν πάνω σε ένα τραπέζι μπιλιάρδου και του τις ρίξανε με τη στέκα. Πρωτότυπη χρήση του εργαλείου. Ίσως σε μελλοντικό remake της ταινίας «Το χρώμα του χρήματος», θα μπορούσε να εμπνευσθεί ο σκηνοθέτης, για να δώσει περισσότερο punch στην ταινία. Μία αξιοσημείωτη διαφορά ανάμεσα στις δύο αποφάσεις είναι ότι στη Galotskin το δικαστήριο του Στρασβούργου συμπεριέλαβε στη διαπίστωση της παραβίασης και τα περιστατικά που έλαβαν χώρα μέσα στο αστυνομικό τμήμα όπου μεταφέρθηκε ο προσφεύγων, μετά τη σύλληψή του. Το ΕΔΔΑ, θεώρησε ότι από τη στιγμή που ο προσφεύγων βρισκόταν υπό την εξουσία των αστυνομικών οργάνων τόσο κατά τη σύλληψή του όσο και κατά την κράτησή του, υφίστατο τεκμήριο ευθύνης των κρατικών αρχών για τον τραυματισμό του. Από τη στιγμή που το ελληνικό δημόσιο δεν προσέφερε επαρκείς εξηγήσεις για το τι συνέβη μέσα στο αστυνομικό τμήμα, το εν λόγω κριτήριο δεν θα μπορούσε να ανατραπεί. Η λύση αυτή είναι ορθότερη από την προηγούμενη προσέγγιση του ΕΔΔΑ στη Zelilof.

Μεγαλύτερο πάντως ενδιαφέρον παρουσιάζει ο συλλογισμός του ΕΔΔΑ προκειμένου να καταλήξει και σε διαδικαστική παραβίαση του άρθρου 3, σχετικά δηλαδή με τη διαδικασία που ακολουθήθηκε για τον επιμερισμό πειθαρχικών και ποινικών ευθυνών στους υπαίτιους. Το ΕΔΔΑ εξέτασε αναλυτικά την ουσία των αποφάσεων του αρμόδιου δικαστικού Συμβουλίου καθώς και του Εφετείου Θεσσαλονίκης και κατέδειξε τα λογικά σφάλματα στα οποία τα ίδια υπέπεσαν καθώς και την προβληματική εκτίμηση των αποδεικτικών μέσων. Όπως μπορείτε να φανταστείτε, οι τρεις κατηγορούμενοι αστυνομικοί αθωώθηκαν πανηγυρικά απο τα ελληνικά δικαστήρια. Ούτε γάτα ούτε ζημιά δηλαδή...

Τέσσερις ενδιαφέρουσες ελληνικές αποφάσεις για το 2010

Φτάνουμε σιγά – σιγά στο τέλος Φεβρουαρίου και καλό θα ήταν να δούμε αν δημοσίευσε τίποτα ενδιαφέρον το Στρασβούργο σχετικά με την Ελλάδα. Λέω να κάνω τέτοιες μικρές ανασκοπήσεις από καιρού εις καιρόν, διότι μαθαίνω ότι τo μπλογκάκι το παρακολουθούν και φοιτητές (παιδιά μόνο νομολογία παρουσιάζουμε εδώ, θέματα για εξεταστική δεν έχουμε), οπότε λέω να συμβάλω κι εγώ στον « διαπαιδαγωγικό » που λέει και κάποιος φίλος, χαρακτήρα της ΕΣΔΑ. Νομίζω ότι, γενικότερα, δεν υπάρχει κάποια ελληνική απόφαση, η οποία παρουσιάζει ιδιαίτερη νομολογιακή συμβολή. Εντοπίζω πάντως τέσσερις πιο ενδιαφέρουσες που έχουν αξία για την ελληνική έννομη τάξη, τις οποίες και θα παρουσιάσω μέσα στις επόμενες μέρες. Είναι οι αποφάσεις Syngelidis, Galotskin, Alfantakis και Popovitsi.
Πρώτη, η Syngelidis v. Greece, 11.2.2010. Κατά την ταπεινή μου γνώμη, η πιο σημαντική έως τώρα, διότι ως follow up της Tsalkitzis, επιβεβαιώνει το χάλι της ελληνικής Βουλής, αλλά και της ελληνικής δημοσιογραφίας σχετικά με τη βουλευτική ασυλία. Να εξηγούμαι, για να μην υπάρχουν παρανοήσεις. Το πρώτο χάλι είναι προφανές. Το ΕΔΔΑ λέει για δεύτερη φορά, σε ό,τι αφορά ελληνική υπόθεση, ότι η απόρριψη της αίτησης άρσης της βουλευτικής ασυλίας βουλευτή προκειμένου να εκδικασθεί κατηγορία εναντίον του/της για διάπραξη ποινικού αδικήματος προσβάλλει το άρθρο 6§1 της Σύμβασης και, ιδιαιτέρως, το δικαίωμα πρόσβασης σε δικαστήριο. Γιατί αυτό το ειδικότερο δικαίωμα; Διότι έτσι στερεί τη δυνατότητα στην πολιτική αγωγή, η οποία πιθανότατα έχει υποβάλει και τη μήνυση, να φέρει το αίτημα εκδίκασης της υπόθεσης, και εξέτασης του αιτήματός της, από το ποινικό δικαστήριο.

Είναι αξιοσημείωτο εδώ ότι το ευρωπαϊκό δικαστήριο επιμένει να εξετάζει τέτοιου είδους υποθέσεις υπό το πρίσμα της πρόσβασης σε δικαστήριο, παρά το γεγονός ότι ο ενδιαφερόμενος, η πολιτική αγωγή, διατηρεί πάντα το δικαίωμα να απευθυνθεί και στα πολιτικά δικαστήρια, τα οποία αποτελούν το φυσιολογικό δικαστή εξέτασης αποζημιωτικών αιτημάτων. Γιατί το κάνει αυτό; Διότι δεν επιθυμεί να υποβαθμίσει τα δικαιώματα της πολιτικής αγωγής στην ποινική δίκη εκ του λόγου ότι το αίτημά της έχει βασικά αποζημιωτικό χαρακτήρα και, άρα, η ίδια μπορεί κάλλιστα να στραφεί αλλού για να το ικανοποιήσει (βλ. Syngelidis, §29 και Gorou n° 2, η βασική απόφαση σε αυτό το ζήτημα, §§24-26). Το πιο σημαντικό είναι ότι κατ΄αυτόν τον τρόπο το ΕΔΔΑ βρίσκει τον τρόπο για να εξετάσει ένα ζήτημα που έχει βασικά γενικότερη θεσμική αξία για τον τρόπο που λειτουργεί το Κοινοβούλιο σε μία δημοκρατική κοινωνία (βλ. σε αυτό το σημείο την απογοητευτική μειοψηφούσα γνώμη στη Syngelidis του ad hoc δικαστή Σ. Φλογαΐτη). Τι λέει λοιπόν το ΕΔΔΑ ; Δέχεται, βασικά, και στην Tsalkitzis και στη Syngelidis ότι η βουλευτική ασυλία έχει φυσικά σκοπό ύπαρξης αλλά μόνο όταν το αδίκημα για το οποίο κατηγορείται ο/η βουλευτής συνδέεται, με τη στενότατη έννοια του όρου, με την άσκηση των βουλευτικών του/της καθηκόντων. Έτσι, στην Tsalkitzis θεωρήθηκε από το ΕΔΔΑ ότι οι κατηγορίες για δωροδοκία (!!), μάλιστα σε χρονική περίοδο πριν από την εκλογή του εθνοπατέρα, δεν συνδέονταν (έλα, χρειάζεται να είσαι νομικός για να το καταλάβεις ;;;) με την άσκηση των βουλευτικών καθηκόντων του κατατρεγμένου βουλευτή. Στη δε Syngelidis, η μη συμμόρφωση της βουλευτού με δικαστική απόφαση που καθόριζε τους όρους επικοινωνίας του πατέρα με το τέκνο τους, πάλι δεν ενέπιπτε στην άσκηση βουλευτικών καθηκόντων (λιγότερο πιασάρικη υπόθεση από την Tsalkitzis αλλά τι να γίνει, δεν πηγαίνουν πάντα τα καλύτερα στο Στρασβούργο).

Σημειώνω δύο ενδιαφέροντα στοιχεία της "Συγγελίδης". Πρώτον, το ΕΔΔΑ στιγμάτισε το γεγονός ότι η αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή δεν διατύπωσε ούτε λίγο ούτε πολύ ειδικότερους λόγους για τη μη άρση της βουλευτικής ασυλίας της βουλευτού (§47). Σαν να έλεγε δηλαδή στον προσφεύγοντα, « Έτσι γουστάρουμε και έτσι κάνουμε ». Δεύτερον, το δικαστήριο του Στρασβούργου τόνισε την προσβολή της αρχής της ισονομίας λόγω αυτής της απόφασης του Κοινoβουλίου (§48). Ενώ ο προσφεύγων προσέκρουσε στον κοινοβουλευτικό τοίχο και η πρώην γυναίκα του ξέφυγε με βουλευτικό ελιγμό από τις δαγκάνες του ποινικού δικαστή, η ίδια στη συνέχεια υπέβαλε μήνυση εναντίον του, η οποία τελικά απερρίφθη από τα ποινικά δικαστήρια. Τα καλύτερα συμβαίνουν στο επιμύθιο της υπόθεσης Tsalkitzis, όπου ο εμπλεκόμενος βουλευτή, κ. Τασούλας. υπέβαλε έγκληση εναντίον του προσφεύγοντος για ψευδή καταμήνυση και η ποινική δικαιοσύνη καταδίκασε τον τελευταίο! Τι θράσος! Αλλά και τα ελληνικά δικαστήρια, πόσο κατώτερα των περιστάσεων! Να σημειώσω δε ότι το πολιτικό σύστημα επιβράβευσε τον κ. Τασούλα μετά την καταδίκη της χώρας από το ΕΔΔΑ. Πρώτα, διορίσθηκε υφυπουργός Εθνικής Άμυνας και τώρα κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος της ΝΔ. Ας είναι. Τέτοιο Κοινοβούλιο, τέτοιος κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος κόμματος του αξίζει. Αναμένουμε και το ΠΑΣΟΚ να ορίσει την κ. Αποστολάκη, πρωταγωνίστρια της υπόθεσης Syngelidis, κοινοβουλετικό εκπρόσωπο του ΠΑΣΟΚ, για να υπάρξει ηθική ισορροπία στη Βουλή μεταξύ των δύο κομμάτων.

Ααα, ξέχασα, παρατηρώ ότι διατυπώνονται απόψεις για την ανάγκη αναθεώρησης του άρθρου 62 του Συντάγματος προκειμένου να σταματήσει αυτή η ξεφτίλα με την εφαρμογή της βουλευτικής ασυλίας. Να τα αφήσουν αυτά τα εκ του πονηρού οι εθνοπατέρες με σκοπό την καθυστέρηση αλλαγής πλεύσης ως προς την άρση της ασυλίας. Διαφορετική ερμηνεία και εφαρμογή χρειάζεται του άρθρου 62 Σ, έτσι ώστε να ευθυγραμμισθεί η Βουλή με την ΕΣΔΑ. Πουθενά δεν λέει το άρθρο 62 του Συντάγματος ότι η εφαρμογή της βουλευτικής ασυλίας θα πρέπει να είναι τόσο εκτεταμένη ώστε να περιλαμβάνει και βουλευτές που εισβάλλουν εντός ποδοσφαιρικών γηπέδων για να διακόψουν τον αγώνα (τελευταίο παράδειγμα ευφάνταστης εφαρμογής του θεσμού από το Κοινοβούλιο, καμαρώστε τους !!!).

Τώρα, σε ό,τι αφορά τον Τύπο, εκτός από το εξαιρετικό άρθρο του Π. Μανδραβέλη στην Καθημερινή της Κυριακής, και άλλα δύο άρθρα στο Βήμα της Κυριακής και στην Ελευθεροτυπία, δεν διάβασα τίποτε άλλο. Το γεγονός αυτό δείχνει κατά τη γνώμη μου την κατάντια των ελληνικών ΜΜΕ, που αποφεύγουν να καταπιαστούν και να αναδείξουν ζητήματα θεσμικά, που αφορούν την καρδιά λειτουργίας ενός δημοκρατικού καθεστώτος, δηλαδή την αρχή της ισονομίας. Δημόσιες σχέσεις με βουλευτές; Απλή έλλειψη επαγγελματισμού; Ίσως τελικά η συμπεριφορά του Τύπου απλώς να αντανακλά την έλλειψη κοινωνικού ενδιαφέροντος, την έλλειψη υποτυπώδους ευαισθησίας από την πλευρά της ελληνικής κοινωνίας για θέματα που αφορούν την ίση μεταχείρισή πολιτών με άλλους πολίτες. Ας είναι. Ας εξεγειρόμαστε αποκλειστικά και μόνο όταν η καταπάτηση της αρχής της ισότητας παίρνει πραγματική σάρκα και οστά στα ματάκια μας. Στην περίπτωση, παραδείγματος χάριν, ποιυ μας τρώνε τη σειρά μπροστά στον πάγκο του πολυκαταστήματος όπου διαγκωνιζόμαστε, όταν κάνει προσφορά 50% σε τσάντες πολυτελείας.

Καημένε Apollinaire, τι σου΄μελλε να πάθεις!

Ελευθερία της έκφρασης και κατάσχεση βιβλίου εγνωσμένης λογοτεχνικής αξίας
ΕΔΔΑ, Akdaş v. Turkey, (απόφαση 16 Φεβρουαρίου 2010, προσφυγή n° 41056/04)


Η υπόθεση αφορά την έκδοση από τον προσφεύγοντα, το 1999, του μυθιστορήματος του Guillaume Apollinaire “Χίλιες βέργες” σε τουρκική μετάφραση. Το περιεχόμενο του έργου είναι ερωτικό. Περιλαμβάνει πρακτικές σαδομαζοχισμού, βαμπιρισμού (ωραία πράγματα δηλαδή) και ψιλοπαιδοφιλίας (ώπα, Apollinaire, δεν μας τα είχες πει αυτά!). Τα τουρκικά δικαστήρια καταδίκασαν τον προσφεύγοντα για δημοσίευση έργου με πορνογραφικό περιεχόμενο, του επέβαλαν χρηματικό πρόστιμο ύψους 1.100 ευρώ περίπου και διέταξαν την κατάσχεση και καταστροφή των αντιτύπων. Απολύτως δημοκρατική αντιμετώπιση δηλαδή.

Το ΕΔΔΑ αναφερόμενο στη γνωστή νομολογία του επί του θέματος, τόνισε ότι, κατ΄αρχήν, τα κράτη-μέλη χαίρουν ευρύτερου περιθωρίου εκτίμησης στην περίπτωση που ο περιορισμός στην ελευθερία της έκφρασης λαμβάνει χώρα για την προστασία της ηθικής, όπως ορίζει το άρθρο 10§2 της Σύμβασης. Όπως μπορείτε να φανταστείτε, αναφέρθηκε στη γελοία απόφαση Müller et autres c. Suisse, 24.5.1988, με τις κλασικές αναφορές στον ρόλο της ηθικής σε μία δημοκρατική κοινωνία. Το έσωσε όμως στη συνέχεια κάνοντας ενδιαφέρουσες αναφορές στην έννοια της λογοτεχνικής κληρονομιάς.

Είπε δηλαδή το ΕΔΔΑ ότι το εν λόγω έργο είχε κυκλοφορήσει για πρώτη φορά πριν από έναν αιώνα περίπου, ότι είχε εν τω μεταξύ κυκλοφορήσει σε πολλές άλλες χώρες πλην της Γαλλίας, ότι μέχρι και η κλασική λογοτεχνική σειρά la Pléiade το είχε συμπεριλάβει και ότι, γενικότερα, αποτελούσε ήδη τμήμα της «ευρωπαϊκής λογοτεχνικής κληρονομιάς». Με αυτό το δεδομένο, το ΕΔΔΑ κατέληξε ότι το τουρκικό κοινό δεν θα ήταν δυνατόν να αποκλεισθεί από την πρόσβαση σε έργο τέτοιας εμβέλειας.

Τώρα, η απόφαση μπορεί να διαβαστεί με δύο τρόπους. Σύμφωνα με τον πρώτο, το ΕΔΔΑ επιχειρεί να υποβαθμίσει εδώ τις τοπικές ιδιαιτερότητες ως προς τις διακυμάνσεις της κοινωνικής ηθικής και να αναδείξει τη σημασία της ελευθερίας της έκφρασης, μέσω της έννοιας της ευρωπαϊκής λογοτεχνικής κληρονομίας. Σύμφωνα με τον δεύτερο, θα μπορούσε κάποιος να αναρωτηθεί εάν η διατύπωση αυτού του νέου κριτηρίου σημαίνει αυτομάτως ότι άλλα προκλητικά καλλιτεχνικά έργα που δεν εμπίπτουν όμως σαφώς στην ενιαία ευρωπαϊκή κληρονομιά θα απολαύουν από εδώ και πέρα πιο περιορισμένης προστασίας στο πλαίσιο του άρθρου 10 της ΕΣΔΑ. Το μέλλον θα δείξει.

Παρωδία και ασφαλιστικά μέτρα

Εφαρμογή του άρθρου 6 στη διαδικασία ασφαλιστικών μέτρων
ΕΔΔΑ, Micallef c. Malte (απόφαση 15.10.2009, προσφυγή n° 17056/06)

Ως προς το άρθρο 6§1:
Η απόφαση παρουσιάζει ενδιαφέρον ως προς το ζήτημα εφαρμογής του άρθρου 6§1 σε διαδικασία ασφαλιστικών μέτρων. To Τμήμα διευρυμένης σύνθεσης του ΕΔΔΑ προσέδωσε νέα κατεύθυνση στη σχετική νομολογία, η οποία δεν ήταν ιδιαιτέρως ξεκάθαρη τα τελευταία χρόνια, παρά το γεγονός ότι, επί της αρχής, το ΕΔΔΑ δεχόταν τη μη εφαρμογή του άρθρου 6 σε τέτοιου είδους διαδικασίες. Στη Micallef καθορίσθηκαν δύο προϋποθέσεις για την εφαρμογή του άρθρου 6 σε διαδικασία ασφαλιστικών μέτρων: πρώτον, το αντικείμενο του επίδικου δικαιώματος ή υποχρέωσης θα πρέπει να είναι «αστικής φύσης», όπως δηλαδή προβλέπει παραδοσιακά η νομολογία σχετικά με τις προϋποθέσεις παραδεκτού του άρθρου 6. Δεύτερον, η φύση του ασφαλιστικού μέτρου, το αντικείμενο και ο σκοπός του, όπως και οι συνέπειες της επιβολής του θα πρέπει να είναι καθοριστικά για την τύχη του δικαιώματος ή της υποχρέωσης που αποτελεί αντικείμενο της δίκης. Το ΕΔΔΑ επίσης δέχθηκε ότι, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, η ανάγκη επιτάχυνσης της δίκης των ασφαλιστικών μέτρων προκειμένου να διασφαλιστεί το επίδικο δικαίωμα μπορεί να δικαιολογήσει την ελλιπή κατοχύρωση ορισμένων από τις εγγυήσεις της «δίκαιης δίκης», εξαιρουμένων αυτών της ανεξαρτησίας και της αμεροληψίας του δικαστηρίου.


Πολιτική σάτιρα και ελευθερία της έκφρασης
ΕΔΔΑ, Kuliś and Różycki v. Poland, (απόφαση 6 Οκτωβρίου 2009, προσφυγή no. 27209/03)
ΕΔΔΑ, Alves da Silva c. Portugal, (απόφαση 20 Οκτωβρίου 2009, προσφυγή no. 41665/07)

Ως προς το άρθρο 10:
Η πρώτη υπόθεση αφορά τη δημοσίευση σκίτσων σε παιδικό περιοδικό, τα οποία διακωμωδούσαν διαφήμιση προϊόντων προπαρασκευασμένου φαγητού, τύπου σνακ. Παρουσιαζόταν ένα νήπιο το οποίο απευθυνόταν σε ένα σκύλο, διάσημο παιδικό κινούμενο σχέδιο, και του έλεγε: «Μην ανησυχείς, κι εγώ δολοφόνος θα γινόμουν εάν έτρωγα αυτές τις αηδίες». Το σκίτσο διακωμωδούσε τη διαφημιστική εκστρατεία της εταιρείας παρασκευής των εν λόγω σνακς, η οποία, μεταξύ άλλων, εμφάνιζε και τον διάσημο σκύλο, ήρωα των καρτούν, ως δολοφόνο. Το γενικότερο ύφος τη εκστρατείας ήταν ιδιαιτέρως επιθετικό, ενώ επίσης αναφερόταν σε σεξουαλικές συμπεριφορές και περιελάμβανε σχόλια ρατσιστικού περιεχομένου. Μετά από αγωγή της εταιρείας, ο ιδιοκτήτης και ο αρχισυντάκτης του εντύπου καταδικάσθηκαν σε χρηματική αποζημίωση. Το ΕΔΔΑ δεν συμφώνησε με τα πολωνικά δικαστήρια, τα οποία είχαν δεχθεί ότι το επίμαχο σκίτσο απαξίωνε χωρίς λόγο τα προϊόντα της θιγείσας εμπορικής εταιρείας. Συγκεκριμένα, τονίσθηκε ότι ο Τύπος μπορεί δικαιολογημένα να καταφεύγει στην υπερβολή και ορισμένες φορές ακόμα και στην πρόκληση, και ιδιαιτέρως όταν αντικείμενο της κριτικής του αποτελούν ζητήματα που απασχολούν το δημόσιο ενδιαφέρον. Εν προκειμένω, υπογραμμίσθηκε ότι ο βασικός στόχος του σκίτσου δεν ήταν η απαξίωση και η δυσφήμηση του εν λόγω εμπορικού προϊόντος αλλά η ευαισθητοποίηση των αναγνωστών σχετικά με το ύφος της διαφημιστικής εκστρατείας της εταιρείας και τον απαράδεκτο χαρακτήρα της χρήσης τέτοιων πρακτικών προκειμένου να αυξηθούν οι πωλήσεις ενός προϊόντος.

Στη δεύτερη υπόθεση ο προσφεύγων καταδικάσθηκε σε πρόστιμο και σε χρηματική αποζημίωση του δημάρχου επαρχιακής πορτογαλικής πόλης, διότι κατά τη διάρκεια καρναβαλιού είχε εμφανισθεί με άρμα το οποίο έφερε ομοίωμα του τελευταίου, περιβεβλημένο από αντικείμενα που συμβόλιζαν πράξεις διαφθοράς. Το ΕΔΔΑ έκρινε ότι τα πορτογαλικά δικαστήρια είχαν αντιμετωπίσει το περιστατικό αποκομμένο από το γενικότερο πλαίσιο στο οποίο είχε λάβει χώρα. Πιο συγκεκριμένα, δεν είχε γίνει αντιληπτό από τον εθνικό δικαστή ότι ο προσφεύγων αποσκοπούσε στο να σατιρίσει τον δήμαρχο. Η δε σάτιρα αποτελεί, κατά το ΕΔΔΑ μορφή καλλιτεχνικής έκφρασης και κοινωνικού σχολιασμού, η οποία μέσω της υπερβολής και της διαστρέβλωσης της πραγματικότητας επιτυγχάνει να προκαλέσει. Τονίσθηκε δε από το ΕΔΔΑ ότι και ο ίδιος ο δήμαρχος ως πολιτικό πρόσωπο θα έπρεπε να έχει επιδείξει μεγαλύτερη ανοχή απέναντι στη δημόσια κριτική εναντίον του και, μάλιστα, στο πλαίσιο καρναβαλιού.

Φρέσκες από το πανέρι για τα άρθρα 2 και 3

Δικαίωμα στη ζωή και ιατροδικαστικές εκθέσεις
ΕΔΔΑ, Lazar v. Romania (απόφαση 16.2.2010, προσφυγή n° 32146/05)

Η υπόθεση αφορά τις συνθήκες υπό τις οποίες απεβίωσε ο υιός της προσφεύγουσας μετά την εισαγωγή του σε δημόσιο νοσοκομείο, στο τμήμα επειγόντων περιστατικών. Το ΕΔΔΑ σημειώνει τα κενά της δικαστικής διαδικασίας κατά την οποία αναζητήθηκαν οι τυχόν ποινικές ευθύνες των ιατρών του νοσοκομείου. Υπογραμμίζεται ότι η διενεργηθείσα έρευνα δεν διευκρίνισε καίρια ζητήματα, όπως την αιτία θανάτου του θύματος. Δεν αναζητήθηκε έτσι εάν ο ασθενής κατέληξε λόγω ασφυξίας κατά τη διάρκεια της τραχειοτομής ή ο θάνατός του οφειλόταν στην καθυστέρηση με την οποία υποβλήθηκε σε αυτήν την επέμβαση. Η απόφαση αναφέρεται ιδιαιτέρως στις εγγυήσεις που θα πρέπει να περιβάλουν τη σύνταξη ιατροδικαστικών εκθέσεων στο πλαίσιο του άρθρου 2 της Σύμβασης. Τονίζεται έτσι η υποχρέωση συνεργασίας των εμπειρογνωμόνων, είτε οι ίδιοι προέρχονται από τον ιδιωτικό είτε από τον δημόσιο τομέα, με τις αρμόδιες δικαστικές και διοικητικές αρχές. Αναδεικνύεται, επίσης, το καθήκον των ιατροδικαστών να αιτιολογούν τα συμπεράσματα των ερευνών τους, ιδιαιτέρως σε περίπτωση προηγούμενης διχογνωμίας μεταξύ των ειδικών.


Ιατρική περίθαλψη κατά τη διάρκεια φυλάκισης σε σωφρονιστικό κατάστημα
ΕΔΔΑ, V.D. v. Romania (απόφαση 16.2.2010, προσφυγή n° 7078/02)

Οι σωφρονιστικές αρχές αρνήθηκαν την παροχή τεχνητής οδοντοστοιχίας σε κρατούμενο, ο οποίος είχε χάσει όλα τα δόντια του, παρά το γεγονός ότι το εσωτερικό δίκαιο του αναγνώριζε αυτό το δικαίωμα. Το ΕΔΔΑ καταλήγει στην ύπαρξη εξευτελιστικής μεταχείρισης αντίθετης με το άρθρο 3 της Σύμβασης, καθώς ο προσφεύγων αντιμετώπιζε ιδιαίτερες δυσκολίες στη σίτιση. Η απόφαση έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα, σε ό,τι αφορά τη στρατιωτική θητεία. Σίγουρα το ΕΔΔΑ θα έβρισκε παραβίαση του άρθρου 3 σε περίπτωση άρνησης παροχής μασέλας σε φαφούτη φαντάρο, καθώς ο ίδιος δεν θα μπορούσε να φάει τον γκοτζίλα (για τους γνωρίζοντες) της Κυριακής.

Νέα καταδίκη της Ελλάδας από το ΕΔΔΑ για την κράτηση υπό απέλαση αλλοδαπού

ΕΔΔΑ, Tabesh c. Grèce, no. 8256/07, 26 Νοεμβρίου 2009

Μετά την καλοκαιρινή απόφαση S.D. c. Grèce (11 Ιουνίου 2009), το ΕΔΔΑ επανέρχεται και καταδικάζει εκ νέου την Ελλάδα για παραβίαση των άρθρων 3 και 5 της Σύμβασης. Η Tabesh αφορούσε την κράτηση ενός Αφγανού στην Υποδιεύθυνση αλλοδαπών Θεσσαλονίκης για χρονικό διάστημα τριών μηνών μετά την επιβολή σε αυτόν του μέτρου της διοικητικής απέλασης για παράνομη είσοδο στη χώρα και κατοχή πλαστών ταξιδιωτικών εγγράφων.

Σε ό,τι αφορά το άρθρο 3, το ΕΔΔΑ, αφού αναφέρθηκε στις σχετικές εκθέσεις του CPT, δηλαδή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την πρόληψη των βασανιστηρίων και της εξευτελιστικής μεταχείρισης, διαπίστωσε ότι οι συνθήκες κράτησης στην Υποδιεύθυνση αλλοδαπών ισοδυναμούσαν με εξευτελιστική μεταχείριση, αφού ο προσφεύγων δεν είχε τη δυνατότητα εξόδου σε υπαίθριο χώρο προκειμένου να περπατήσει, να γυμνασθεί λιγουλάκι και να δει τα πουλάκια να πετούν. Επίσης, το σύστημα σίτισης ήταν απαράδεκτο, διότι οι αστυνομικοί της Υποδιεύθυνσης Αλλοδαπών του έδιναν ημερήσιο χαρτζιλικάκι 5,87 ευρώ για παραγγελία εδεσμάτων από παρακείμενο φαστφουντάδικο. Τώρα, τι μπορείς να φας σήμερα στην Ελλάδα για μία ολόκληρη μέρα με τόσα λεφτά είναι άλλο ζήτημα…

Σημαντικό είναι επίσης ότι η κράτηση καθ΄εαυτή θεωρήθηκε αντίθετη με το άρθρο 5§1 της Σύμβασης, διότι οι αρχές εξάντλησαν το τρίμηνο κράτησης χωρίς να υπάρχει λόγος, αφού γνώριζαν εξ αρχής ότι η ίδια δεν θα ήταν δυνατόν να πραγματοποιηθεί (ο προσφεύγων δήλωνε Αφγανός, δεν είχε ταξιδιωτικά έγγραφα και η πρεσβεία του Αφγανιστάν δεν επιβεβαίωνε ότι ο ίδιος ήταν υπήκοός του). Επαναλαμβάνοντας δε την S.D. το ΕΔΔΑ κατέληξε και σε παραβίαση του άρθρου 5§4. Τόνισε, πρώτον, ότι κατά τη διαδικασία των αντιρρήσεων ενώπιον του Προέδρου του Διοικητικού Πρωτοδικείου, δεν απαντήθηκε το επιχείρημα του προσφεύγοντος σχετικά με τον αλυσιτελή χαρακτήρα της κράτησής του και δεύτερον ότι ο ίδιος ο νόμος 3386/2005 είναι προβληματικός ως προς την αποτελεσματικότητα του ελέγχου της νομιμότητας της κράτησης του υπό απέλαση αλλοδαπού.

Οι αποφάσεις S.D. και Tabesh είναι σημαντικές για τα υπόλοιπα κράτη-μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα οποία αντιμετωπίζουν το ζήτημα της επαναπροώθησης αλλοδαπών στην Ελλάδα για την εξέταση της αίτησης χορήγησης πολιτικού ασύλου. Υφίσταται ήδη έντονος προβληματισμός τόσο στο πλαίσιο της Ε.Ε. όσο και του Συμβουλίου της Ευρώπης κατά πόσον οι συνθήκες κράτησης στην Ελλάδα και η διαδικασία επεξεργασίας των αιτημάτων ασύλου, μπορούν να επιτρέψουν την επαναπροώθηση αυτών των ατόμων από τον τελευταίο προορισμό τους στη χώρα της αρχικής υποδοχής τους, δηλαδή την Ελλάδα. Βλ. ιδιαιτέρως υποθέσεις κατά του Βελγίου, οι οποίες έχουν ήδη κοινοποιηθεί στο τελευταίο και αφορούν ζητήματα επαναπροώθησης αλλοδαπών στην Ελλάδα για την. Τα κείμενα των κοινοποιήσεων είναι προσβάσιμα στο site του ΕΔΔΑ.
Requête no 51599/08 présentée par N. I. contre la Belgique introduite le 29 octobre 2008;
Requête no 7295/09 présentée par Zikria GHARIBZADEH et autres contre la Belgique introduite le 6 février 2009
Requête no 41608/08 présentée par Karlo MIKHAEL RASHU contre la Belgique introduite le 1er septembre 2008
Requête no 6130/08 présentée par Said Bashir, Shahla et Said Amir QURAISHI contre la Belgique introduite le 4 février 2008
Οι S.D. και Tabesh επιτείνουν φυσικά αυτόν τον προβληματισμό…

Ratione temporis αρμοδιότητα και αγνοούμενοι στη Β. Κύπρο

ΕΔΔΑ, Varnava and others v. Turkey, (απόφαση 6 Οκτωβρίου 2009, προσφυγές nos. 16064/90, 16065/90, 16066/90, 16068/90, 16069/90, 16070/90, 16071/90, 16072/90 και 16073/90).

Η απόφαση αυτή είναι σημαντική, διότι το ΕΔΔΑ αντιμετώπισε το ζήτημα της ratione temporis αρμοδιότητάς του σε ό,τι αφορά τις διαδικαστικές εγγυήσεις των άρθρων 2 και 3 της ΕΣΔΑ (δικαίωμα στη ζωή και απαγόρευση των βασανιστηρίων). Οι υποθέσεις αφορούν την εξαφάνιση Ελληνοκυπρίων κατά τη διάρκεια της εισβολής, το 1974, των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων στη Βόρεια Κύπρο. Το ΕΔΔΑ τόνισε κατ΄αρχάς ότι ήταν αρμόδιο ratione temporis να εξετάσει τις εν λόγω προσφυγές, παρά το γεγονός ότι τα επίμαχα γεγονότα είχαν λάβει χώρα το 1974, δηλαδή πριν από την αναγνώριση του δικαιώματος ατομικής προσφυγής, το 1987, από το εγκαλούμενο κράτος. Και αυτό, πρώτον, διότι οι προβαλλόμενες παραβιάσεις των άρθρων 2 και 3 ήταν συνεχείς. Με άλλα λόγια, οι τουρκικές αρχές βαρύνονταν μέχρι τον χρόνο εξέτασης της προσφυγής με την υποχρέωση να διεξαγάγουν αποτελεσματική έρευνα ως προς την τύχη των αγνοουμένων συγγενών των προσφευγόντων. Δεύτερον, οι προσφεύγοντες είχαν επιδείξει την απαραίτητη επιμέλεια για την έγκαιρη κατάθεση της προσφυγής παρά το γεγονός ότι αυτή είχε λάβει χώρα μετά το 1987. Κατά το ΕΔΔΑ, οι εξαιρετικές περιστάσεις της υπόθεσης που αφορούσε τις συνέπειες μιας διεθνούς ένοπλης σύγκρουσης, δικαιολογούσε την αδυναμία υποβολής της προσφυγής για ένα εύλογο χρονικό διάστημα μετά το 1974 και την κατάθεσή της αφότου η Τουρκία είχε προβεί σε αναγνώριση του δικαιώματος στην ατομική προσφυγή.
Ως προς την ουσία, το Τμήμα διευρυμένης σύνθεσης κατέληξε σε παραβίαση των άρθρων 2 και 3 της Σύμβασης ως προς το σκέλος των διαδικαστικών εγγυήσεων. Το ΕΔΔΑ παρατήρησε ότι ήταν αναμφισβήτητο γεγονός η αιχμαλωσία των συγγενών των προσφευγόντων από τις τουρκικές δυνάμεις, το 1974. Ωστόσο, το καθ΄ου κράτος δεν απέδειξε ότι είχε καταβάλει τις απαιτούμενες προσπάθειες, έτσι ώστε να διενεργηθεί αποτελεσματική έρευνα σχετικά με την τύχη των αγνοουμένων.
Σχετική απόφαση είναι και η Šilih c. Slovénie [GC], no 71463/01, 9 Απριλίου 2009, η οποία επίσης αφορά το ζήτημα της ratione temporis δικαιοδοσίας του Ευρωπαϊκού δικαστηρίου.

Το άρθρο 5§3 της ΕΣΔΑ , η προσωρινή κράτηση και οι πρόσφατες ελληνικές υποθέσεις

Όπως είχαμε γράψει και στην αρχή της χρονιάς, φαίνεται ότι φέτος επιβεβαιώθηκε η νομολογιακή τάση ως προς την εφαρμογή του άρθρου 5§3 της Σύμβασης, που ξεκίνησε με την περσινή Nerattini v. Greece (18.12.2008). To Ευρωπαϊκό δικαστήριο ελέγχει ολοένα και πιο εντατικά την αιτιολογία των ελληνικών δικαστηρίων σχετικά με την επιβολή του περιοριστικού μέτρου της προσωρινής κράτησης καθώς και τους όρους παράτασής της. Η Nerattini είναι σημαντική απόφαση στο πλαίσιο της « ελληνικής νομολογίας » του ΕΔΔΑ, διότι το τελευταίο για πρώτη φορά έλεγξε ευθέως εάν η απόφαση του αρμόδιου δικαστικού συμβουλίου για την επιβολή προσωρινής κράτησης σε κατηγορούμενο για διακίνηση ναρκωτικών ήταν συμβατή με το άρθρο 5§3 της Σύμβασης. Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε παραβίαση αυτής της διάταξης, διότι το αρμόδιο συμβούλιο είχε βασίσει την απόφασή του τόσο σε άσχετα στοιχεία (π.χ. ότι στο σπίτι του προσφεύγοντος είχαν βρεθεί αρχαιότητες και, άρα, ότι ο ίδιος μπορεί να είχε διαπράξει το αδίκημα της αρχαιοκαπηλίας για το οποίο όμως δεν του είχε ακόμα απαγγελθεί κατηγορία (!) όσο και αποκλειστικά στη βασιμότητα των κατηγοριών, οι οποίες είχαν απαγγελθεί εναντίον του. Το ΕΔΔΑ τόνισε παραδείγματος χάριν ότι τα ελληνικά δικαστήρια δεν είχαν λάβει υπόψη ότι ο προσφεύγων ήταν ηλικιωμένος και έπασχε από σοβαρή ασθένεια, γεγονός που μείωνε της πιθανότητες διαφυγής του εφόσον αφηνόταν ελεύθερος.


Μέσα στο 2009, το ΕΔΔΑ εξέδωσε τρεις ακόμα αποφάσεις στις οποίες αντιμετώπισε το ίδιο ζήτημα και κατέληξε σε παραβίαση του άρθρου 5§3. Έτσι, στη Vafiadis c. Grèce (2.7.2009), θεώρησε αντιφατικό το γεγονός ότι το Συμβούλιο Πλημμελειοδικών είχε αποφασίσει την απόλυση του προσφεύγοντος, ο οποίος είχε συλληφθεί ένα χρόνο περίπου πριν με την κατηγορία κατοχής ναρκωτικών ουσιών, βασιζόμενο σε στοιχεία (ότι ο προσφεύγων είχε μόνιμη κατοικία, εργασία και οικογένεια) που είχε αγνοήσει πέντε μήνες πριν, όταν είχε εξετάσει τη σκοπιμότητα παράτασης της προσωρινής του κράτησης.


Στα ίδια συμπεράσματα κατέληξε το δικαστήριο του Στρασβούργου και στην πολύ πρόσφατη Shuvaev c. Grèce (29.10.2009), όπου ο προσφεύγων είχε επίσης τεθεί σε προσωρινή κράτηση για τη διάπραξη αδικημάτων σχετικά με τα ναρκωτικά. Αντιθέτως στην επίσης φετινή Siasios et autres c. Grèce (4.6.2009), το Ευρωπαϊκό δικαστήριο προσπέρασε το ζήτημα διαπιστώνοντας γενικά την ανυπαρξία στοιχείων που θα μπορούσαν να θέσουν εν αμφιβόλω τη νομιμότητα της κράτησης (§36).


Ενδιαφέρον είναι επίσης ότι στις Vafiadis και Shuvaev το ΕΔΔΑ διαπίστωσε και παραβίαση του άρθρου 3 της Σύμβασης, καθώς οι προσφεύγοντες είχαν παραμείνει κατά το μεγαλύτερο μέρος της προσωρινής τους κράτησης σε αστυνομικό κελί, δηλαδή σε χώρο που αντικειμενικά δεν προσφέρεται για κράτηση μεγαλύτερη από ολιγοήμερο χρονικό διάστημα (σχετική και η πρώτη απόφαση επί του ζητήματος, Kaja v. Greece, 27.6.2006). Συγκεκριμένα το ΕΔΔΑ τόνισε ότι το ποσό των 5,87 ευρώ που χορηγούσαν οι αστυνομικές αρχές καθημερινά στους προσφεύγοντες προκειμένου να ανταπεξέρχονται στις ανάγκες σίτισής τους δεν ήταν αρκετό. Αξιοσημείωτο είναι ότι το ΕΔΔΑ δεν περιορίσθηκε στην τελευταία διαπίστωση αλλά τόνισε ότι ο τρόπος αυτός σίτισης ήταν καθευατόν προβληματικός, αφού οι άνθρωποι αυτοί παρέμεναν κρατούμενοι για σημαντικό χρονικό διάστημα, χωρίς να υφίσταται σοβαρό πρόγραμμα και σύστημα σίτισής τους από τις ίδιες τις σωφρονιστικές αρχές. Φαντάσου τι σουβλάκι, σαντουιτσάκι και φραπουτσίνο είχε πέσει ! Η επιτομή της ισορροπημένης διατροφής.

Πιστεύω πάντως ότι η post Nerattini νομολογία ανοίγει μια νέα εποχή στις ελληνικές αποφάσεις του ΕΔΔΑ σχετικά με τον έλεγχο των λόγων επιβολής του μέτρου της προσωρινής κράτησης και παράτασής της, η οποία θα πρέπει να αξιοποιηθεί και μελλοντικά.

Η ελληνική Εκκλησία πρωτεργάτης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων

Βρε, μήπως χάριν του σταυρού και της απόφασης του Ευρωπαϊκού δικαστηρίου επανανενωθεί η Ορθόδοξη με την Καθολική Εκκλησία; Τρέμε Σχίσμα! Κάτω το 1054!

Η Καθημερινή και η αδιάβαστη δημοσιογράφος

Η Καθημερινή της Κυριακής φιλοξενεί ένα ενδιαφέρον άρθρο της Ιωάννας Μάνδρου σχετικά με την πρόσφατη νομολογία του Ευρωπαϊκού δικαστηρίου για τα δικονομικά προνόμια του ελληνικού δημοσίου. Η συντάκτης αναφέρεται στις αποφάσεις Zouboulidis c. Grèce n° 2 και Meidanis c. Grèce. Υπενθυμίζω τα ονόματα των αποφάσεων, διότι τη μεν πρώτη την αναφέρει λανθασμένα (ως Zouboulidis c. Grèce, ξεχνώντας όμως το « n° 2 » παραπέμπει τους ενδιαφερόμενους σε απόφαση που αφορά άσχετο θέμα), τη δε δεύτερη δεν την αναφέρει καθόλου. To άρθρο σωστά επισημαίνει ότι οι αποφάσεις αντιμετώπισαν το ζήτημα της διετούς παραγραφής των αξιώσεων ιδιωτών εις βάρος του δημοσίου (Zouboulidis n° 2) και του τόκου υπερημερίας 6% του δημοσίου για χρηματικές αξιώσεις ιδιωτών εις βάρος του (Meidanis). Συγκεκριμένα, όπως έχουμε ήδη αναφέρει σε αυτό το blog, στη μεν Zouboulidis n° 2 το ΕΔΔΑ θεώρησε ότι η εφαρμογή προνομιακού χρόνου παραγραφής των αξιώσεων ιδιωτών εις βάρος του δημοσίου (διετής, ενώ στην αντίθετη περίπτωση ο χρόνος παραγραφής των αξιώσεων υπέρ του δημοσίου κυμαίνεται από πέντε έως είκοσι έτη), παραβίασε το δικαίωμα στην ιδιοκτησία. Στη δε Meidanis, η παραβίαση του δικαιώματος στην ιδιοκτησία ήταν πάλι το αποτέλεσμα της τεράστιας διαφοράς μεταξύ του τόκου υπερημερίας που όφειλε το δημόσιο σύμφωνα με ειδική νομοθετική ρύθμιση στον προσφεύγοντα σε σχέση με τον αντίστοιχο (περίπου 25%) που εφαρμοζόταν σε ιδιωτικά χρέη προς το δημόσιο.

Όπως λέει η κ. Μάνδρου, οι δύο αποφάσεις του δικαστηρίου του Στρασβούργου αποτέλεσαν « ράπισμα » για το ελληνικό κράτος. Πολύ γουστάρω αυτές τις μαζοχιστικές τάσεις των Ελλήνων δημοσιογράφων όταν πρόκειται για αποφάσεις ευρωπαϊκών θεσμών, και δη των ευρωπαϊκών δικαστηρίων. Ράπισμα η Καθημερινή. Ευρωχαστούκι η Ελευθεροτυπία. Μάλλον φαντάζονται τον δικαστή του Στρασβούργου με μάσκα και δερμάτινο μποτάκι να ρίχνει μπατσάκια στο αλυσοδεμένο ελληνικό δημόσιο. Για να κάνω τον Φρόυντ, βγαίνει εδώ ένας κάποιος ραγιαδισμός, ένα σύνδρομο μαθητή, κάτι σαν οι πολιτισμένοι Ευρωπαίοι που τσακώσανε τον κατεργάρη Έλληνα και τον βάλανε τιμωρία να κοιτάει τον τοίχο της τάξης. Τέλος πάντων. Το σημαντικό είναι αλλού. Ότι το άρθρο καταλήγει πως βάσει αυτών των αποφάσεων, μπορούν όλοι όσοι έχουν οιαδήποτε αξίωση κατά του δημοσίου να τη διεκδικήσουν απαιτώντας την εφαρμογή της πενταετούς παραγραφής, ενώ ο προνομιακός τόκος υπερημερίας κατά του δημοσίου έχει πλέον καταργηθεί δια παντός.

Είναι έτσι ; Εμ, δεν είναι ! Διότι εάν διάβαζε η δημοσιογράφος καλύτερα τις αποφάσεις (αν τις διάβασε δηλαδή καθόλου) θα έβλεπε ότι και στις δύο οι προσφεύγοντες συνδέονταν με το δημόσιο με εργασιακή σχέση ιδιωτικού και όχι δημοσίου δικαίου. Το δημόσιο δηλαδή δεν ενεργούσε ως imperium αλλά ως fiscus. Έτσι, στη Zouboulidis τόνισε το ΕΔΔΑ :
« 34. Sur ce point, la Cour observe, tout d'abord, que la présente affaire concerne un litige du travail afférent au paiement de majorations sur une allocation d'expatriation à un agent contractuel de l'Etat. La Cour relève que, même si le requérant était affecté à un service public administratif, l'Etat a agi en l'espèce comme tout autre employeur privé.
35. Certes, il est vrai que, même dans le cadre de recours à des procédures de droit privé, l'administration peut poursuivre des missions de droit public. Par conséquent, des privilèges et immunités lui seraient éventuellement nécessaires pour accomplir ledit rôle. Toutefois, la seule appartenance à la structure de l'Etat ne suffit pas en soi pour légitimer, en toutes circonstances, l'application de privilèges étatiques, mais il faut que cela soit nécessaire au bon exercice des fonctions publiques (Meïdanis c. Grèce, no 33977/06, § 30, 22 mai 2008). En effet, le simple intérêt de trésorerie de l'Etat ne peut pas être assimilé à lui seul à un intérêt public ou général qui justifierait dans chaque cas précis l'atteinte aux droits de l'individu. Le souci d'apurer de manière prompte les dettes de celui-ci et d'éviter de surcharger son budget de dépenses imprévues ne saurait donc justifier en soi une atteinte conséquente au droit de propriété du requérant. »

Στη δε Meidanis :
« 29. La Cour note, tout d’abord, que l’hôpital contre lequel s’est retourné le requérant ne fut pas appelé en l’espèce à agir comme détenteur de la puissance publique mais était assimilé à un employeur privé. En effet, le litige était né dans le cadre d’un contrat de travail de droit privé, domaine dans lequel l’hôpital devait pouvoir assumer les mêmes devoirs vis-à-vis de ses employés que les autres employeurs du secteur privé, sans faire appel à des privilèges étatiques pour alléger ses dettes. Pourtant, invoquant son statut de personne morale de droit public, l’hôpital a réussi à bénéficier d’un taux presque quatre fois inférieur à celui appliqué aux particuliers pour la même période. La Cour se doit donc d’apprécier cette diminution de la créance du requérant, sans devoir tenir compte, comme le suggère le Gouvernement, du taux d’inflation pour la période incriminée, cette question étant sans rapport avec le grief du requérant, qui ne se plaint pas in abstracto du taux fixé mais de l’écart entre les taux selon l’identité du débiteur. »

Αυτό δηλαδή που τόνισε το ΕΔΔΑ στις δύο προαναφερθείσες αποφάσεις ήταν ότι δεν είναι δυνατόν το ελληνικό δημόσιο να χαίρει ιδιαίτερων δικονομικών ή άλλων προνομίων ως προς τις οφειλές του προς ιδιώτες, όταν η σχέση που το συνδέει με αυτούς είναι αμιγώς ιδιωτικού δικαίου. Αυτό δε επιβεβαιώθηκε και σε άλλη φετινή απόφαση, που έχει επίσης παρουσιασθεί από το Lex and the city, τη Varnima Corporation International SA c. Grèce (28.5.2009).

Δεν θα ήταν προτιμότερο η Καθημερινή να απαιτεί από τους συντάκτες της να ρίχνουν καμιά ματιά στις δικαστικές αποφάσεις που σχολιάζουν, πριν προβούν σε πανηγυρικά και βαρύγδουπα συμπεράσματα;

Εύλογος χρόνος εκδίκασης διαφοράς, dies ad quem και αλλαγή της νομολογίας

ΕΔΔΑ, Stavrinoudakis c. Grèce, προσφυγή 26307/07, απόφαση 29 Οκτωβρίου 2009

Η απόφαση αφορά το ζήτημα της εύλογης ή μη χρονικής διάρκειας δικαστικής διαδικασίας. Εκ πρώτης όψεως δεν είναι αξιοσημείωτη, διότι ο εύλογος χρόνος μάλλον αποτελεί την πιο βαρετή εγγύηση που κατοχυρώνει η ΕΣΔΑ. Επιφέρει όμως αλλαγή στην έως σήμερα σχετική "ελληνική" νομολογία, δηλαδή με άλλα λόγια στις μισές και βάλε αποφάσεις που έχει εκδώσει το Στρασβούργο από καταβολής του κατά της Ελλάδας. Έχει άρα σημασία, ιδιαιτέρως για τους δικηγόρους που βγάζουν το ψωμί τους στέλνοντας σωρηδόν στο Στρασβούργο τέτοιου είδους υποθέσεις. Η απόφαση θεωρεί, λοιπόν, ότι το διάστημα που μεσολαβεί από τη δημοσίευση της απόφασης του ανωτάτου δικαστηρίου μέχρι την καθαρογραφή της θα πρέπει να συνυπολογίζεται στον συνολικό χρόνο διάρκειας της διαδικασίας. Υπενθυμίζεται ότι μέχρι σήμερα ως dies ad quem θεωρείτο η ημερομηνία δημοσίευσης και όχι καθαρογραφής της τελικής απόφασης από τον Άρειο Πάγο ή το Συμβούλιο της Επικρατείας. Το ΕΔΔΑ άλλαξε όμως ρότα στη Stavrinoudakis τονίζοντας ότι:

22. (...) La Cour note qu'en droit grec, les parties n'ont la possibilité de prendre réellement connaissance du contenu de l'arrêt de la haute juridiction concernée qu'à partir de la date à laquelle elles peuvent en obtenir copie certifiée (Papachelas c. Grèce [GC], no 31423/96, § 30, CEDH 1999 II). Par conséquent, la mise au net et la certification conforme de l'arrêt est indispensable afin d'entreprendre les démarches éventuellement nécessaires en vue de son exécution. La Cour rappelle, sur ce point, que l'exécution d'un jugement, de quelque juridiction que ce soit, doit être considérée comme faisant partie intégrante du « procès » au sens de l'article 6 (Hornsby c. Grèce, 19 mars 1997, Recueil des arrêts et décisions 1997–II, § 40, et, en dernier lieu, Panagiotis Gikas et Georgios Gikas c. Grèce, no 26914/07, § 34, 2 avril 2009). Partant, le laps de temps nécessaire pour la mise au net et la certification conforme d'un arrêt de la Cour de cassation doit être inclus dans la période à prendre en considération, étant donné qu'en raison de cette particularité de la pratique interne, ce stade est indispensable pour rendre ledit jugement exécutoire et, donc, exécutable pour l'une ou l'autre partie."

Κοντολογίς, η απόφαση λέει ότι δεν είναι δυνατόν να θεωρείται ως dies ad quem η ημερομηνία δημοσίευσης της απόφασης, διότι στην πραγματικότητα κατά την ημερομηνία αυτή ούτε δημοσίευση συντελείται ούτε τίποτα. Ελληνικές πατέντες...

Τα ίδια και τα ίδια με τους αντιρρησίες συνείδησης...

Ποινική καταδίκη αντιρρησία συνείδησης και θρησκευτική ελευθερία
ΕΔΔΑ, Bayatyan v. Armenia, (απόφαση 27.10.2009, προσφυγή no. 23459/03).

Μια που γράψαμε χτες για τη Lautsi, να και μία ακόμα πρόσφατη απόφαση, η οποία όμως μας απογοήτευσε. Το ΕΔΔΑ έκρινε ότι η ποινική καταδίκη του προσφεύγοντος, αντιρρησία συνείδησης, για την άρνησή του να εκπληρώσει τις στρατιωτικές του υποχρεώσεις δεν ήταν αντίθετη προς το δικαίωμα στη θρησκευτική ελευθερία και, άρα, δεν υπήρχε πρόβλημα με το άρθρο 9 της Σύμβασης. Επιβεβαιώνοντας παλαιότερη και παρωχημένη πλέον νομολογία, το δικαστήριο του Στρασβούργου έκρινε ότι η συγκεκριμένη διάταξη θα πρέπει να ερμηνεύεται υπό το φως του άρθρου 4§3 β) της ΕΣΔΑ. Συνεπώς, η δυνατότητα αναγνώρισης της αντίρρησης συνείδησης και, συνακόλουθα, της μη επιβολής ποινικών κυρώσεων για την άρνηση στράτευσης, ανήκει αποκλειστικά στη διακριτική ευχέρεια κάθε κράτους-μέλους.

Σημειωτέον ότι το ΕΔΔΑ έχει μέχρι τώρα αντιμετωπίσει το ζήτημα της αντίρρησης συνείδησης στο πλαίσιο άλλων άρθρων της Σύμβασης, καταλήγοντας μάλιστα σε παραβιάσεις της τελευταίας. Ενδεικτικά αναφέρω τη Thlimmenos v Greece (2000), όπου διαπιστώθηκε παραβίαση του άρθρου 9 σε συνδυασμό με το άρθρο 14, καθώς ο αποκλεισμός του προσφεύγοντος, αντιρρησία συνείδησης, από την πρόσβαση στο επάγγελμα του ορκωτού λογιστή οφειλόταν στην προηγούμενη καταδίκη του για ανυποταξία. Επίσης, στις Ülke v Turkey (2006) και Tsirlis and Kouloumpas v Greece (1997), το ΕΔΔΑ είχε καταλήξει σε παραβιάσεις των άρθρων 3 και 5 αντίστοιχα, σε περιπτώσεις καταδίκης αντιρρησιών συνείδησης. Άντε, να δούμε μήπως η Bayatyan σταλεί στο Grand Chamber και αποφασίσει επιτέλους το ΕΔΔΑ να εκσυγχρονίσει τη σχετική νομολογία του στο πλαίσιο του άρθρου 9.

Στον σταυρό, στον σταυρό! (quiz: από ποια ταινία είναι η ατάκα;)

Ανάρτηση θρησκευτικού συμβόλου σε σχολική αίθουσα
ΕΔΔΑ, Lautsi v. Italy (απόφαση 3.11.2009, προσφυγή n° 30814/06)

Μετά την καλοκαιρινή Opuz, απόφαση που αφορούσε το εξαιρετικά ενδιαφέρον θέμα της ενδοοικογενειακής βίας στη Νοτιανατολική Τουρκία, το ΕΔΔΑ εκδίδει άλλη μία απόφαση που κάνει ντόρο και ξεσηκώνει τα στίφη των πιστών στην καθολική Ιταλία. Στη Lautsi, λοιπόν, το ΕΔΔΑ θεώρησε ότι η ανάρτηση του θρησκευτικού συμβόλου του σταυρού σε σημείο της σχολικής τάξης, το οποίο δεν θα μπορούσε να περάσει απαρατήρητο από τα τέκνα της προσφεύγουσας, προσέκρουε στο δικαίωμα της τελευταίας στη μόρφωση των παιδιών της σύμφωνα με τις θρησκευτικές και φιλοσοφικές της πεποιθήσεις. Κατέληξε έτσι σε παραβίαση του άρθρου 2 του πρώτου προσθέτου Πρωτοκόλλου σε συνδυασμό με το άρθρο 9 της Σύμβασης.

Το δικαστήριο του Στρασβούργου υπογράμμισε ότι τα τέκνα της προσφεύγουσας θα μπορούσαν εύλογα να θεωρήσουν ότι η εκπαίδευσή τους λάμβανε χώρα σε περιβάλλον το οποίο χαρακτηριζόταν από την ιδιαίτερη παρουσία μιας συγκεκριμένης θρησκείας. Η ύπαρξη του σταυρού μπορεί να αποτελεί, από τη μία πλευρά, ενθαρρυντικό και θετικό στοιχείο για τους χριστιανούς μαθητές, από την άλλη πλευρά όμως είναι δυνατόν να ενοχλεί τους μαθητές οι οποίοι είτε ανήκουν σε άλλο δόγμα ή θρησκεία είτε είναι άθεοι. Το δικαίωμα να μην πιστεύει κάποιος σε οιαδήποτε θρησκεία (εγγενές στοιχείο της θρησκευτικής ελευθερίας) αφορά και την εφαρμογή πρακτικών ή τη χρήση συμβόλων με θρησκευτικό περιεχόμενο. Το δε κράτος οφείλει να απέχει από την επιβολή ενός συγκεκριμένου θρησκευτικού δόγματος σε χώρους όπου το άτομο βρίσκεται σε σχέση εξάρτησης από το πρώτο. Στο πλαίσιο της δημόσιας εκπαίδευσης, το κράτος έχει την ειδικότερη υποχρέωση τήρησης ουδέτερης στάσης ως προς τα θρησκευτικά ζητήματα. Η δε διεξαγωγή των μαθημάτων, που έχει ως σκοπό την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης του μαθητή, πρέπει να διεξάγεται χωρίς να παρεισφρέει το στοιχείο της θρησκείας.
Με βάση τα ανωτέρω, το ΕΔΔΑ δήλωσε ότι αδυνατούσε να κατανοήσει τον τρόπο με τον οποίο η υποχρεωτική ανάρτηση του σταυρού, ενός συμβόλου που συνδέεται άρρηκτα με τον καθολικισμό, την κυριαρχούσα θρησκεία στην Ιταλία, θα συμβιβαζόταν με την ιδέα του εκπαιδευτικού πλουραλισμού. Η έννοια αυτή είναι εξάλλου απαραίτητη κατά το ΕΔΔΑ για τη διατήρηση μιας «δημοκρατικής κοινωνίας», όπως η έννοια αυτή απορρέει από την Ευρωπαϊκή σύμβαση για τα δικαιώματα του ανθρώπου.

Να σημειώσω την παρέμβαση του Greek Helsinki Monitor στη διαδικασία ενώπιον του ΕΔΔΑ, με χρήσιμες αναφορές στις αρχές που απορρέουν σχετικά με το εξετασθέν ζήτημα από τις δραστηριότητες άλλων διεθνών οργανισμών. Θα ήταν ευκταίο να είχε ήδη κληθεί το ΕΔΔΑ να αποφανθεί πριν από τη Lautsi και σχετικά με ελληνική υπόθεση που θα αφορούσε την ανάρτηση εικόνων είτε σε σχολικές αίθουσες είτε στα ακροατήρια δικαστηρίων. Ας ελπίσουμε ότι αυτό θα γίνει στο μέλλον. Όπως και με τις ταυτότητες, το πρόβλημα, παρά τον συμβολικό του χαρακτήρα, δεν είναι έλασσον. Και αυτό διότι ακριβώς λόγω του συμβολισμού του, αναδεικνύει όλο το πρόβλημα της διαπλοκής του κοσμικού με το θρησκευτικό κράτος στη χώρα μας. Όλοι αυτοί που απαντούν καταφατικά στο ερώτημα εάν πρέπει να αναρτώνται θρησκευτικές εικόνες στις σχολικές τάξεις και στα δικαστήρια, υπερασπίζοντας τις πολιτισμικές παραδόσεις της χώρας μας, είναι απλώς υποκριτές. Διότι το πρόβλημα εδώ φυσικά και δεν είναι οι παραδόσεις, η ταυτότητα του Έθνους και άλλα τέτοια κουραφέξαλα. Είναι, αντιθέτως, η αντιμετώπιση που επιφυλάσσει το κράτος στα μέλη θρησκευτικών μειονοτήτων ή στους άθεους που επίσης διαβιώνουν σε αυτήν τη χώρα μαζί με τη συντριπτική πλειοψηφία των ορθοδόξων, βοήθειά μας. Εάν μας φαίνεται υπερβολική η υποχρέωση εξάλειψης των ορθόδοξων θρησκευτικών συμβόλων από τα σχολεία και τα δικαστήρια, ας αναλογισθούμε πώς πιθανόν θα αισθανόταν ένας χριστιανός ορθόδοξος που θα δικαζόταν για κάποιο πλημμέλημα στο Ιράν με ισλαμικά σύμβολα να κοσμούν την αίθουσα. Πώς θα αισθανόταν ο ίδιος χριστιανός ορθόδοξος, εάν στο Ιράκ η Τροχαία σταματούσε το αυτοκίνητό του σε κάποιο απόμερο σημείο και ο αστυνομικός μπορούσε να γνωρίζει από την ταυτότητά του ελεγχόμενου, το θρήσκευμά του. Φαντάζομαι ο χριστιανούλης θα είχε αρκετές πιθανότητες να γνωρίσει μία άλλη πιο περιπετειώδη πλευρά της ζωής. Τέλος πάντων, το ζήτημα της ανάρτησης των θρησκευτικών συμβόλων της επικρατούσας θρησκείας και γενικότερα κάθε τέτοιου συμβόλου, στα σχολεία, στα δικαστήρια και γενικά στις δημόσιες υπηρεσίες, δεν άπτεται αποκλειστικά της θρησκευτικής ελευθερίας. Αφορά το θεμελιώδες πρόβλημα της ίσης μεταχείρισης των πολιτών από το κράτος.

Άντε, για να μη γράφουμε συνεχώς για νομικούρες, να και ένα link για να ανακαλύψετε ποιος "κακός" χαρακτήρας του James Bond είστε.
Εγώ είμαι ο Emilio Largo.

Η πρώτη εικονική autodafé είναι γεγονός!

Καλό μήνα!
Πριν από λίγες μέρες ο Τζεφ Μπέζος, ιδρυτής και CEO του μεγαλύτερου διαδικτυακού παντοπωλείου Amazon, ζήτησε δημόσια συγγνώμη από τους πελάτες του, "για τη βλακώδη λύση που έδωσαν στο πρόβλημα, λύση η οποία δικαίως συγκέντρωσε πλήθος καυστικών κριτικών". Δεσμεύθηκε δε στο μέλλον να αξιοποιήσει τα διδάγματα από αυτό που συνέβη, για να μην απογοητεύσει ξανά η Amazon τους πελάτες της. Τι είχε συμβεί; Αδικαιολόγητες καθυστερήσεις στην παράδοση βιβλίων, τηγανιών, ταινιών, καμερών, ηλεκτρικών σκουπών και προφυλακτικών στους διαδικτυακούς πελάτες; Όχι. Κάτι χειρότερο. Πρόβλημα με το νέο chouchou του Μπέζος, το Kindle, ή αλλιώς το νέο ηλεκτρονικό βιβλίο που κατά τον ιδρυτή της Amazon, αποτελεί τη μετεξέλιξη του βιβλίου. Οι βιβλιοφάγοι δεν είναι πλέον ανάγκη να αγοράζουν ογκώδη βιβλία και να γεμίζουν κάθε γωνιά του σπιτιού με χαρτί. Μπορούν να κατεβάζουν ηλεκτρονικώς όσα βιβλία θέλουν στο Kindle και να τα διαβάζουν στην οθόνη του γκατζετακίου τους. Έλα όμως που η Amazon είχε επιτρέψει το κατέβασμα ενός έργου του Όργουελ χωρίς να έχει τα πνευματικά δικαιώματα. Για φανταστείτε ποιο ήταν αυτό: Ναι, ναι, το 1984! Μόλις αυτό έγινε αντιληπτό από τους ιθύνοντες της Amazon, αντί άλλης λύσης, σβήστηκαν εξ αποστάσεως τα περιεχόμενα του βιβλίου σε όσους δύστυχους αναγνώστες τα είχαν νομίμως κατεβάσει από το site της Amazon. Μαζί με αυτό και ό,τι bookmark είχαν καταχωρίσει στο ηλεκτρονικής μορφής βιβλίο τους.
Εικονική καύση στην πυρά; Ε, όχι, μην υπερβάλλουμε κιόλας. Όμως, για άλλη μια φορά τέτοια περιστατικά μάς υπενθυμίζουν πως στη σημερινή virual εποχή όλο και περισσότερο κατέχουμε άυλα αγαθά, χωρίς στην ουσία να ορίζουμε την υλική τους υπόσταση. Κάποιος Μπέζος, χιλιάδες χιλιόμετρα μακρυά μπορεί με το πάτημα ενός κουμπιού να σβήσει το περιεχόμενο ενός βιβλίου, μιας συλλογής φωτογραφιών, μιας μουσικής βιβλιοθήκης. Ίσως, τις μνήμες μιας ζωής; Σε ένα δευτερόλεπτο. Τρομακτικό έτσι; Big brother is watching you. Ο Όργουελ σίγουρα θα το διασκέδασε πολύ το περιστατικό!

Λεβιάθαν, μ΄ακούς ;;; Περί καμερών και άλλων δαιμονίων

Τελευταία, με την εκλογή του Προέδρου και την επαναφορά των επάρατων καμερών στους δρόμους της Αθήνας, γίναμε όλοι συνταγματολόγοι. Όπως ακριβώς, κάθε χρόνο, όταν αρχίζει το πρωτάθλημα το φθινόπωρο, γινόμαστε όλοι (ή τουλάχιστον όσοι από εμάς έχουν προσβληθεί από την αρρώστια του ποδοσφαίρου) προπονητές. Για τον Πρόεδρο, η μάχη των συνταγματολόγων μάλλον καταλάγιασε (για την ώρα;) μετά τη συνέντευξη Αλιβιζάτου στην Καθημερινή της Κυριακής. Διαβάζοντας πάντως τα άρθρα και άλλων έγκριτων (λιγότερο ή περισσότερο) καθηγητών, και, εν γένει, νομικών, διαπιστώνω ότι πολλές φορές, με τις απόψεις που διατυπώνονται, οι παρεμβαίνοντες δεν θα περνάγανε ούτε τη Σύνθεση Δημοσίου στη Νομική. Σήμερα, π.χ. στην Καθημερινή, ο τέως πρόεδρος του Αρείου Πάγου Σ. Ματθίας υποστηρίζει ότι η πρόκληση εκλογών από την Αξιωματική αντιπολίτευση μέσω της εκλογής του Προέδρου της δημοκρατίας αποτελεί κατάχρηση εξουσίας (détournement de pouvoir). Τι άλλο θα ακούσουμε….

Τέλος πάντων. Και για τις κάμερες πάντως πολλές αρλούμπες γράφονται. Από τους περισσότερους δημοσιογράφους, άλλο τίποτε. Στην Ελευθεροτυπία της Δευτέρας ο Χ. Ζέρβας κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για την έλευση του Μεγάλου Αδελφού. Επικαλείται την ποινικοποίηση της κουκούλας, τα καρτοκινητά. τις κάμερες το DNA. Όλα μέσα! Αχταρμάς αντισυνταγματικότητας. Οποιοδήποτε μέτρο περιορίζει την προσωπική ελευθερία σήμερα είναι αντισυνταγματικό! Λες και η εγκληματικότητα εν έτει 2009 βρίσκεται στα ίδια επίπεδα, δανείζεται την ίδια μορφή και παρουσιάζει την ίδια ένταση όπως είκοσι χρόνια πριν. Τα καρτοκινητά με ονοματεπώνυμο είναι αντισυνταγματικά, διότι κάθε ψυχοπαθής ο οποίος επιθυμεί ανώνυμα να απειλεί και να εκφοβίζει τηλεφωνικώς, θα έχει κάποιες δυσκολίες να το κάνει από δω και πέρα. Η κουκούλα είναι αντισυνταγματική, διότι είναι δικαίωμα του καθενός να τα σπάει και να δέρνει παραμένοντας ασύλληπτος. Όσο για τις κάμερες, ξαφνικά, σύμφωνα με αρκετούς (συμπεριλαμβανομένου και του Πρόεδρου του ΔΣΑ), ο ιδιωτικός χώρος καταλαμβάνει αυτομάτως και τον δημόσιο. Παντού, έχουμε απαίτηση ιδιωτικότητας. Σπίτι μας είναι οι δρόμοι, οι θάλασσες και τα βουνά. Ακόμα και η Πανεπιστημίου μέρα μεσημέρι!

Αυτό που, κατά τη γνώμη μου, δεν γίνεται αντιληπτό είναι ότι η εγκατάσταση καμερών ανταποκρίνεται στη διάχυτη κοινωνική απαίτηση για περισσότερη αστυνόμευση και ασφάλεια. Πολλαπλασιασμός των κρουσμάτων εγκληματικότητας, τυφλή τρομοκρατία, αύξηση του αριθμού των μεταναστών σε συνδυασμό με τη δύσκολη οικονομική συγκυρία δημιουργούν πάντοτε ένα ωραιότατο κοκτέιλ κοινωνικής ανασφάλειας. Και ο πολίτης πάντα θα προστρέξει στον Λεβιάθαν του και θα ζητήσει περισσότερη αστυνόμευση. Ο γέρο Hobbes σίγουρα γελάει με την ψυχή του μετά την 11η Σεπτεμβρίου.

Το ζήτημα λοιπόν δεν παίζεται στο ερώτημα «ναι ή όχι στην εγκατάσταση καμερών;» αλλά στο τι εγγυήσεις συνοδεύουν την επέκταση λειτουργίας τους. Ποια αρχή επεξεργάζεται τα καταγεγραμμένα στοιχεία, τι ένδικο μέσο έχει στη διάθεσή του ο θιγόμενος, ποιος αποφασίζει πού εγκαθίστανται κάμερες και κάθε πότε ενεργοποιούνται; Ποιος ελέγχει τι τύχη έχουν οι καταγεγραμμένες εικόνες μετά το επταήμερο. Για να δώσω ένα παράδειγμα, εάν αύριο-μεθαύριο αποφασίσει η αστυνομία ότι θα τοποθετηθούν κάμερες σε παραλία γυμνιστών της Σάμου για την καταγραφή άφιξης λαθρομεταναστών, αυτές θα ενεργοποιούνται και το πρωί όταν θα κάνουν το μπάνιο τους οι φυσιολάτρες; Εάν ο αρχηγός της ΕΛΑΣ υποψιάζεται ότι το απογευματάκι η κόρη του μπαλαμουτιάζεται σε παρκάκι κοντά στο σπίτι τους μπορεί να εγκαταστήσει εκεί κάμερα με την ίδια ευκολία που θα εγκαθιστούσε και στην πλατεία Συντάγματος; Και άλλα πολλά. Πάντως, όλοι αυτοί που κατακεραυνώνουν τις κάμερες και απορρίπτουν συλλήβδην την εγκατάστασή τους σε δημόσιους χώρους, αλείφουν το βούτυρο στο ψωμί όσων επιθυμούν τη χρήση τους στον πιο αυθαίρετο βαθμό.

Υ.Σ. Γουστάρω πολύ την άποψη της Αρχής Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων για τη δημιουργία υπερδικαιώματος ασφάλειας. Tο φαντάζομαι απ΄το πρωί να βουτάει μαινόμενο από τον πλανήτη Κρύπτον και να μας κάνει όλους μια μπουκιά!